Göz Sağlığı ve Göz Sorunları

Genel Bakış

Gözler, çevremizdeki ışığı toplayıp beyne sinyal olarak gönderen organlarımızdır. Işık önce gözün önündeki saydam tabakadan (kornea) ve göz bebeğinden geçer, göz merceğinde odaklanır ve gözün arkasındaki ağ tabakaya (retina) düşer. Retina bu ışığı sinyallere çevirir, beyin de bu sinyallerden görüntüyü oluşturur. "Göz sağlığı" dediğimizde aslında birbirinden farklı pek çok konudan söz ederiz: görme keskinliği (miyop, hipermetrop, astigmat gibi kırma kusurları), göz yüzeyi sorunları (kuru göz, alerji, enfeksiyon), göz tansiyonu (glokom), göz merceğinin bulanıklaşması (katarakt) ve retinanın sağlığı. Bu rehber, gözlerle ilgili en sık görülen durumları, bunların nasıl anlaşıldığını ve ne zaman bir sağlık kuruluşuna başvurmanız gerektiğini sade bir dille anlatır.

Evet, gözle ilgili sorunlar toplumda en sık görülen sağlık konuları arasındadır. Ekran başında geçirilen uzun saatler, alerji mevsimleri ve yaşla birlikte gelen değişimler nedeniyle hemen hemen herkes hayatının bir döneminde bulanık görme, göz kuruluğu, kızarıklık veya batma gibi bir yakınma yaşar. Çoğu durum basit ve tedavi edilebilir; bir kısmı ise düzenli takip gerektirir.

Göz sorunları her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklarda daha çok kırma kusurları (uzağı ya da yakını net görememe), şaşılık ve göz tembelliği öne çıkar. İlerleyen yaşla birlikte katarakt, glokom ve sarı nokta (makula) hastalığı sıklaşır. Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonu olanlar, uzun süre ekran karşısında çalışanlar, kontakt lens kullananlar ve ailesinde göz hastalığı öyküsü olanlar daha yakından izlenmelidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık veya net olmayan görme, uzağı ya da yakını görmekte zorlanma
• Gözlerde kızarıklık, kaşıntı ve yanma hissi
• Sulanma veya tam tersine kuruluk, kum varmış gibi batma
• Gözde ağrı veya baskı hissi
• Işığa aşırı duyarlılık (parlak ışıkta rahatsız olma)
• Göz kapaklarında şişlik, kabuklanma veya sabahları yapışma
• Gözde uçuşan noktalar, çizgiler veya sinek gibi gölgeler görme
• Göz yorgunluğu, okurken çabuk yorulma, baş ağrısı
• Çift görme
• Gözden akıntı gelmesi

Çocuklarda belirtiler

• Gözlerini sık sık ovuşturma veya kısma (gözleri kısarak bakma)
• Televizyona ya da tablete çok yaklaşma, kitabı burnuna kadar yaklaştırarak okuma
• Başını bir yana eğerek bakma veya bir gözünü kapatma eğilimi
• Bir gözün içe ya da dışa kayması (şaşılık)
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma, derslere odaklanmada güçlük
• Sık baş ağrısı, özellikle ders sonrası
• Gözde sulanma, sürekli çapaklanma veya kızarıklık
• Fotoğraflarda bir gözde beyaz parlama fark edilmesi (bu durumda mutlaka doktora başvurun)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Okurken daha fazla ışığa ihtiyaç duyma, küçük yazıları zor seçme
• Görüntünün genel olarak bulanıklaşması veya soluklaşması (katarakt habercisi olabilir)
• Parlak ışıkta parlama ve gece araba kullanmada zorlanma
• Renklerin daha soluk görünmesi
• Göz kuruluğu ve batma hissinin sıklaşması
• Ani veya yavaş gelişen görme kaybı
• Göz çevresinde veya görüş alanında yeni beliren gölgeler

Nedenler

Ana nedenler

• Kırma kusurları: Gözün ışığı doğru noktada odaklayamaması (miyop, hipermetrop, astigmat, yakını görme zorluğu)
• Göz yüzeyi sorunları: Kuruluk, alerji, enfeksiyonlar (bakteri veya virüs kaynaklı), arpacık ve göz kapağı iltihabı
• Yaşla ilgili değişimler: Göz merceğinin bulanıklaşması (katarakt), sarı nokta hastalığı
• Göz tansiyonu yüksekliği (glokom): Göz içi basıncının görme sinirine zarar vermesi
• Şeker hastalığına bağlı retina hasarı (diyabetik retinopati)
• Ekran başında uzun süre odaklanma nedeniyle gelişen göz yorgunluğu ve kuruluk
• Göz yaralanmaları, yabancı cisimler ve kimyasal temaslar
• Bazı ilaçların (örneğin uzun süreli kortizon kullanımı) yan etkileri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede göz hastalığı öyküsü (glokom, sarı nokta hastalığı gibi)
• Şeker hastalığı ve yüksek tansiyon
• Sigara kullanımı
• Güneşin zararlı ışınlarına korumasız maruz kalma
• Uzun süre bilgisayar, telefon ve tablet ekranına bakma
• Kontakt lens kullanımı ve lens bakımının ihmal edilmesi
• Göz travması veya geçirilmiş göz ameliyatı öyküsü
• Ailede yüksek numaralı gözlük kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani gelişen görme kaybı veya görmede hızlı azalma
• Gözde şiddetli ağrı, yoğun kızarıklık veya ışığa dayanamama
• Uçuşan noktalarla birlikte ışık çakmaları ya da görüş alanında perde hissi
• Göze yabancı cisim kaçması veya kimyasal madde teması (önce bol suyla yıkayın, sonra acile gidin)
• Kontakt lens kullanan birinde ani ağrı ve kızarıklık
• Çocukta göz kayması, yeni fark edilen görme zorluğu veya göz bebeğinde beyaz yansıma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede yavaş yavaş azalma, sık gözlük numarası değişimi
• Tekrarlayan göz kuruluğu, batma veya kızarıklık
• Sık tekrarlayan arpacık veya göz kapağı iltihabı
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonu olan kişilerde düzenli kontrol
• Ailede glokom öyküsü varsa tarama amaçlı muayene
• Uzun süre ekran başında çalışan kişilerde göz yorgunluğu şikâyetleri

Tanı

Göz şikâyetleri değerlendirilirken önce öykü alınır: ne zamandır devam ettiği, hangi durumlarda arttığı, kullandığınız ilaçlar, ekran alışkanlıklarınız ve ailede göz hastalığı olup olmadığı sorulur. Ardından göz hekiminin muayenesi yapılır. Muayene genellikle ağrısızdır ve kısa sürer; ancak göz bebeğini büyüten damla kullanılırsa birkaç saat bulanık görme ve ışığa hassasiyet olabilir, bu yüzden muayeneden sonra araba kullanmamanız önerilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi: Harf veya şekillerle uzağı ve yakını ne kadar net gördüğünüzün ölçülmesi
• Refraksiyon ölçümü: Gözlük numaranızın belirlenmesi
• Biyomikroskop (yarıklı lamba) muayenesi: Göz yüzeyi, kornea ve merceğin büyütülerek incelenmesi
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Glokom açısından değerlendirme
• Göz dibi (fundus) muayenesi: Retina ve görme sinirinin incelenmesi
• Görme alanı testi: Çevresel görüşün haritalanması
• Optik koherens tomografi (OCT): Retina tabakalarının ayrıntılı görüntülenmesi
• Kornea topografisi: Kornea şeklinin ölçülmesi
• Bazen renkli damla ve özel ışıkla göz yüzeyinin boyanarak incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında çenenizi bir desteğe koyup belirli noktalara bakmanız istenebilir. Işığa bakmanız gerekebilir; bu rahatsız edici olabilir ama genellikle kısa sürer. Gözünüze damla verilmesi gerekebilir; bazı damlalar birkaç saniye yanma yapabilir. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün içinde konuşulur ve size uygun adımlar birlikte planlanır. Sorularınızı not alıp muayenede sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Göz sorunlarının tedavisi sorunun türüne göre değişir. Kimi durumda sadece gözlük numarasının güncellenmesi yeterli olurken, kimi durumda göz damlası, ilaç tedavisi, lazer uygulaması veya cerrahi gerekebilir. Tedavi planını mutlaka bir göz hekimi belirler; kulaktan dolma öneriler veya internetten alınan bilgilerle ilaç kullanmak göze zarar verebilir.

Evde kişisel bakım

• Ekran başında 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 6 metre uzağa bakarak gözlerinizi dinlendirin
• Gözlerinizi sık sık kırpın; ekran karşısında kırpma sayısı azalır ve gözler kurur
• Bol su için ve bulunduğunuz ortamın çok kuru olmamasına dikkat edin
• Dışarıda güneş gözlüğü kullanarak zararlı ışınlardan korunun
• Gözünüzü ovuşturmayın; bu, enfeksiyon ve kornea hasarı riskini artırabilir
• Kontakt lenslerin bakım kurallarına uyun, lensi suyla değil uygun solüsyonla temizleyin ve önerilen süreden uzun takmayın
• Makyaj malzemelerini paylaşmayın ve son kullanma tarihlerine dikkat edin
• Gözünüze yabancı cisim kaçtığında ovalamayın; bol temiz suyla yıkayın
• Düzenli aralıklarla göz muayenesi yaptırın

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı sorunun kaynağına göre belirlenir. Kırma kusurlarında gözlük veya kontakt lens kullanılır. Kuru göz ve alerjide göz hekiminin önereceği uygun damlalar ve çevresel önlemler yardımcı olur. Enfeksiyonlarda hekimin uygun gördüğü ilaç tedavisi düzenlenir; ilaçların adı ve dozu yalnızca hekim tarafından belirlenmelidir. Glokomda göz içi basıncını dengelemeye yönelik damlalar veya girişimler kullanılabilir. Şeker hastalığına bağlı retina sorunlarında, sarı nokta hastalığında ve bazı retina problemlerinde göz içi enjeksiyon veya lazer tedavileri gündeme gelebilir. Tüm bu seçenekler kişiye özel değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, çoğu zaman diğer yöntemlerin yeterli olmadığı durumlarda düşünülür. Örneğin kataraktta bulanıklaşan göz merceği ameliyatla değiştirilebilir; glokomda göz içi basıncını düşürmeye yönelik cerrahi seçenekler vardır; bazı retina sorunlarında ameliyat gerekebilir. Kırma kusurları için lazerle düzeltme yöntemleri de belirli koşulları sağlayan kişilerde uygulanabilir. Ameliyat kararı, göz hekiminin ayrıntılı değerlendirmesi ve sizinle birlikte verilen kararla alınır.

Bu durumla yaşamak

Göz sağlığınızı günlük hayatınızda korumak sandığınızdan kolaydır. Çalışma ortamınızı düzenlemek, ekran parlaklığını gözünüzü yormayacak şekilde ayarlamak, gözlüğünüzü düzenli kullanmak ve şikâyetlerinizi not edip kontrollerde paylaşmak büyük fark yaratır. Görme ile ilgili bir değişiklik fark ettiğinizde bunu ertelemeyin; küçük bir ayarlama büyük bir rahatlık sağlayabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; sigara pek çok göz hastalığıyla ilişkilidir
• Düzenli uyku, göz yorgunluğunu azaltır
• Gözlüğünüzün numarası değiştiyse kullanmaya devam edin, eski gözlükle idare etmeyin
• Göz makyajınızı gün sonunda mutlaka temizleyin
• Evde ve işte iyi aydınlatma kullanın, özellikle okurken
• Çocuğunuzun göz kontrolünü okul öncesi dönemde yaptırın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme göz sağlığını destekler. Sebze ve meyve ağırlıklı beslenmek, özellikle yeşil yapraklı sebzeler ve turuncu-sarı meyveler gibi çeşitli besinleri sofraya katmak faydalıdır. Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonunuz varsa bunların kontrol altında olması gözleriniz için doğrudan önemlidir. Düzenli yürüyüş ve genel hareketlilik de damar sağlığını destekleyerek gözleri dolaylı yoldan korur. Bu öneriler genel sağlık önerileridir; size özel bir beslenme planı için hekiminize veya diyetisyene danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görmede azalma veya gözle ilgili sürekli bir yakınma, kişiyi kaygılandırabilir; okuma, araba kullanma veya iş yapma gibi günlük işlerde zorluk yaşamak moral bozucudur. Böyle bir dönemde duygularınızı paylaşmak önemlidir. Kaygı veya üzüntü günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; yalnız değilsiniz ve yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Göz sorunlarının bir kısmı tamamen önlenemese de pek çoğunun ortaya çıkma riski azaltılabilir ya da erken yakalanabilir. Sigara içmemek, güneşten korunmak, şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu kontrol altında tutmak, ekran molaları vermek ve düzenli göz muayenesi yaptırmak en etkili adımlardır. Özellikle çocuklarda erken yapılan göz taraması, göz tembelliği gibi durumların zamanında fark edilmesini sağlar.

Aşılar

Göz sağlığıyla doğrudan ilişkili rutin bir aşı yoktur. Yine de genel sağlığınızı koruyan önerilen aşıları yaşınıza ve sağlık durumunuza göre Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda yaptırmanız, bazı enfeksiyonların gözle ilişkili komplikasyonlarına karşı da koruyucu olabilir. Kişisel durumunuz için aile hekiminize veya eczacınıza danışın.

Tarama programları

Göz muayenesi, belirti olmasa bile düzenli aralıklarla önerilir. Çocuklarda göz taraması okul öncesi dönemde yapılmalıdır. Yetişkinlerde özellikle 40 yaşından sonra, glokom açısından risk taşıyanlarda ve şeker hastalığı olanlarda hekimin önerdiği sıklıkta kontrol yapılması önemlidir. Tarama sıklığınızı yaşınıza, aile öykünüze ve mevcut hastalıklarınıza göre hekiminizle birlikte belirlemelisiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybının kalıcı hale gelmesi
• Glokomda görme siniri hasarının ilerlemesi (bu hasar geri döndürülemez)
• Şeker hastalığına bağlı retina hasarının ilerlemesi ve kanama
• Tedavi edilmeyen enfeksiyonların korneada iz bırakması
• Kontakt lensten kaynaklanan ciddi kornea iltihabı
• Günlük yaşamda bağımsızlığın azalması, okuma ve araba kullanma gibi işlerde zorluk
• Trafik ve ev kazaları riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

Göz sağlığıyla ilgili haberler çoğu zaman göründüğünden daha iyidir. Pek çok göz sorunu erken değerlendirildiğinde iyi yönetilir ve görme büyük ölçüde korunur. Katarakt gibi bazı durumlar cerrahiyle belirgin şekilde düzelir; glokom ve şeker hastalığına bağlı sorunlarda ise düzenli kontrol ve tedavi ile ilerleme yavaşlatılabilir. Önemli olan belirtileri ertelememek ve kontrolleri aksatmamaktır. Endişelerinizi bir sağlık profesyoneliyle konuşmak, süreci daha net ve daha rahat görmenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.