Göz ve Kontakt Lens Kullanımı

Genel Bakış

Kontakt lens, gözün ön yüzeyine (kornea) yerleştirilen ince, saydam ve eğri bir tabakadır. Gözlük gibi görme kusurlarını düzeltir ama gözün üzerinde durur. Lensler yumuşak (hidrojel gibi suyu seven yapıda) veya sert (daha az sayıda kişinin kullandığı, gaz geçirgen) olabilir. Doğru kullanıldığında kontakt lensler güvenli ve rahattır; ancak temizlik ve kullanım süresi kurallarına uyulmazsa gözde tahrişten enfeksiyona kadar sorunlar çıkabilir. Bu sayfada lens kullanımının temel kurallarını, olası sorunların belirtilerini ve ne zaman bir göz hekimine başvurmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Evet, kontakt lens kullanımı oldukça yaygındır. Türkiye'de de milyonlarca kişi, özellikle gençler ve çalışan yetişkinler, gözlük yerine ya da gözlükle dönüşümlü olarak lens kullanıyor. Lensle ilgili küçük tahrişler de sık görülür ve genellikle lensi bir süre çıkarmakla düzelir.

Kontakt lensler çoğunlukla 15 yaş ve üzeri kişilerde kullanılır; ancak sorumluluk alabilen ve bir yetişkinin gözetiminde olan çocuklarda da uygun olabilir. Miyop, hipermetrop ve astigmatı olanlar, spor yapanlar, gözlükten rahatsız olanlar ve estetik nedenlerle gözlük istemeyenler sık kullanıcılar arasındadır. Göz kuruluğu, alerjik göz hastalığı, sık göz enfeksiyonu geçirenler ve bazı kronik hastalığı olanlarda lens kullanımı daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gün sonuna doğru artan göz kuruluğu ve batma hissi
• Gözde kum veya yabancı cisim varmış gibi hissetme
• Hafif kızarıklık ve sulanma
• Lensin yerinden kayması veya rahatsız etmesi
• Akşam saatlerinde görmede hafif bulanıklık
• Lens takıldıktan sonra kısa süreli yanma (genellikle birkaç dakikada geçer)

Çocuklarda belirtiler

• Gözünü sık sık ovuşturma veya kaşıma
• Lensi takmak istememe, takarken ağlama veya kaçınma
• Gözde kızarıklık, çapaklanma veya sulanma
• Ders sırasında gözlerini kısma, tahtayı görmekte zorlanma
• Lens bakımını (temizlik, kutu değişimi) aksatma; bu durumda bir yetişkinin hatırlatması gerekir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte artan göz kuruluğu nedeniyle lensin rahatsız etmesi
• Yakın görme zorluğu (presbiyopi) nedeniyle lens takma ve çıkarmada güçlük
• El titremesi veya eklem sorunları varsa lensi tutmakta zorlanma
• Göz kapağı yapısındaki değişiklikler nedeniyle lensin kayması
• Göz enfeksiyonlarına karşı daha hassas olma; belirtilerin daha hızlı ciddiye alınması gerekir

Nedenler

Ana nedenler

• Elleri sabunla yıkayıp kurulamadan lense dokunmak
• Lensi gece uyurken çıkarmamak veya üreticinin belirttiğinden uzun süre takmak
• Lensi musluk suyu, havuz suyu veya deniz suyuyla temas ettirmek
• Lens kutusunu düzenli temizlememek ve solüsyonu tazelememek
• Son kullanma tarihi geçmiş lens veya solüsyon kullanmak
• Solüsyon yerine su veya tükürükle lensi nemlendirmeye çalışmak
• Göz kuruluğu, alerji veya göz kapağı iltihabı gibi mevcut göz sorunları
• Lensi göz hekiminin ölçüp uygun gördüğü numara ve eğri yapıdan farklı seçmek

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı (göz yüzeyini daha hassas hale getirir)
• Kuru, klimalı veya tozlu ortamlarda uzun süre bulunmak
• Bilgisayar başında uzun süre çalışmak (ekran başında az göz kırpma)
• Egzama, alerji veya mevsimsel alerjik göz hastalığı
• Diyabet gibi yara iyileşmesini ve bağışıklığı etkileyen hastalıklar
• Daha önce geçirilmiş göz enfeksiyonu veya kornea hasarı
• Genç yaş ve yoğun spor/aktivite temposu nedeniyle bakım kurallarının aksatılması
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi görmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gözde şiddetli ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme birlikteyse
• Gözde akıntı, çapaklanma veya beyaz bir leke fark ettiyseniz
• Lens gözde sıkıştıysa ve çıkaramıyorsanız
• Göze kimyasal madde kaçtıysa veya darbe aldıysa
• Görmede ani azalma veya görme kaybı olduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Lens taktığınızda sürekli batma veya yanma oluyorsa
• Gün içinde gözleriniz sık sık kuruyor ve lens rahatsız ediyorsa
• Lens numaranızın değiştiğini düşünüyorsanız (gözlükle de bulanık görme)
• Yeni lens markası veya türü denemek istiyorsanız
• Yıllık göz kontrolünüz geldiyse
• Lens bakım rutininizi gözden geçirmek istiyorsanız

Tanı

Lensle ilgili bir sorunun değerlendirmesi genellikle bir göz hekiminde (oftalmolog) yapılır. Hekim önce şikayetlerinizi ve lens kullanım alışkanlıklarınızı sorar; ardından gözlerinize özel bir mikroskopla (biyomikroskop veya yarık lamba) bakar. Bu inceleme göz yüzeyinde tahriş, iltihap veya hasar olup olmadığını gösterir. Gerekirse gözü boyayan zararsız bir damla kullanılarak korneadaki ince çizikler görünür hale getirilir. İlk kez lens kullanacaksanız ayrıca görme keskinliği ve göz yapısı ölçülerek size uygun lens tipi belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf okuma tablosu)
• Yarık lamba (biyomikroskop) muayenesi: göz kapağı, kornea ve konjonktivanın büyütülerek incelenmesi
• Floresein boyama: korneadaki çizik ve yaralanmaları görünür kılan zararsız bir damla ile yapılan inceleme
• Göz kuruluğu değerlendirmesi (gözyaşı miktarı ve kalitesi)
• Kornea topografisi: gözün ön yüzeyinin haritasının çıkarılması, lens uygunluğunun belirlenmesi
• Enfeksiyon şüphesinde örnek alınarak laboratuvarda incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve 15-30 dakika sürer. Gözünüze damla damlatılabilir; bu damlalar kısa süreli yanma yapabilir ve birkaç saat bulanık görmeye neden olabilir. Muayene sonrası araç kullanmanız gerekebileceği için yanınızda birinin olması ya da toplu taşımayı tercih etmeniz iyi olur. Hekiminiz bulguları sizinle paylaşacak ve lens kullanımınıza devam edip edemeyeceğinizi, nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatacaktır.

Tedavi

Lensle ilgili sorunların tedavisi çoğu zaman basit adımlarla başlar: lensi çıkarmak, gözü dinlendirmek ve hijyen kurallarını gözden geçirmek. Hafif tahrişler genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir. Enfeksiyon veya kornea hasarı varsa göz hekimi uygun tedaviyi planlar ve lens kullanımına bir süre ara verilmesini ister. Önemli olan, sorun geçene kadar doktorunuzun önerdiği şekilde ilerlemek ve lensi erken takmaya çalışmamaktır.

Evde kişisel bakım

• Lensi hemen çıkarın ve gözünüzü dinlendirin; sorun geçene kadar lens takmayın
• Ellerinizi sabunla yıkayıp iyice kurulayın; lens kutunuzu temiz tutun ve solüsyonu her kullanımda tazeleyin
• Lensi asla musluk suyu, havuz suyu, deniz suyu veya tükürükle temas ettirmeyin
• Lensi gece uyurken mutlaka çıkarın (hekiminiz özellikle gece takılan bir lens önermediyse)
• Lens kutusunu düzenli olarak temizleyin ve belirtilen aralıklarla yenileyin
• Göz kuruluğu için göz hekiminizin veya eczacınızın önerdiği lensle uyumlu nemlendirici ürünleri kullanın; reçetesiz ürün seçerken mutlaka danışın
• Bilgisayar başında çalışırken sık sık göz kırpın ve kısa molalar verin
• Gözlüğünüzü yedek olarak yanınızda bulundurun; göz yorulduğunda dinlendirici bir seçenek olur
• Yüzme sırasında lens takmayın; takmanız gerekiyorsa su geçirmez yüzme gözlüğü kullanın

Tıbbi tedaviler

Göz hekimi, muayene sonucuna göre iltihap veya enfeksiyon şüphesi varsa uygun damla veya merhem tedavisi reçete edebilir. Bu tür tedaviler yalnızca hekimin değerlendirmesiyle başlanmalı; eczaneden rastgele damla almak veya başkasının kullandığı ilacı denemek uygun değildir. Bazı durumlarda lens tipinin değiştirilmesi, günlük kullanılıp atılan lenslere geçilmesi veya gözlüğe bir süre ara verilmesi önerilebilir. Korneada ciddi hasar varsa tedavi süreci daha yakından takip edilir. Ağrı veya rahatsızlık için hangi ürünün size uygun olduğunu mutlaka hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lens kullanımı sırasında gelişen ciddi bir kornea enfeksiyonu veya hasarı nadiren cerrahi girişim gerektirebilir; bu durum göz hekiminin değerlendirmesine bağlıdır. Ayrıca lensleri hiç tolere edemeyen veya sürekli sorun yaşayan bazı kişiler için gözlükten ve lensten tamamen kurtulmayı sağlayan lazerle görme düzeltme ameliyatları bir seçenek olarak konuşulabilir. Bu kararlar kişiye özeldir ve ancak kapsamlı bir göz muayenesi sonrası hekiminizle birlikte verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Kontakt lenslerle yaşamak, kısa bir günlük rutin oluşturduğunuzda oldukça kolaydır. Sabah lensi takmadan önce ellerinizi yıkayın, akşam çıkarırken de aynı özeni gösterin. Lensleri her gün aynı saatlerde çıkarmak, gözlerinizin dinlenmesini sağlar. Lensi taktığınızda rahatsızlık hissederseniz çıkarıp bir süre gözlükle devam etmek en doğrusudur. Yedek gözlük ve yedek lens solüsyonu bulundurmak, beklenmedik durumlarda işinizi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Lens kutusu, solüsyonu ve gözlüğünüzü aynı yerde tutarak rutin oluşturun
• Spor yaparken (özellikle temas sporları) koruyucu gözlük kullanmayı düşünün
• Havuz, deniz ve duş sırasında lens takmamaya özen gösterin
• Klima ve ısıtıcıların gözünüze doğrudan vurmadığı bir çalışma ortamı düzenleyin
• Makyaj yapıyorsanız önce lensi takın, makyajı sonra uygulayın; çıkarırken önce makyajı temizleyin
• Yolculukta lens solüsyonunu uçak kurallarına uygun ambalajda yanınıza alın
• Uzun ekran saatlerinde 20 dakikada bir 20 saniye boyunca uzağa bakma alışkanlığı edinin

Diyet ve egzersiz

Kontakt lens kullanımını doğrudan etkileyen özel bir diyet yoktur; ancak yeterli su içmek ve dengeli beslenmek göz kuruluğunu azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz göz sağlığı için faydalıdır; sadece yüzerken lens takmamaya, takmanız gerekiyorsa su geçirmez gözlük kullanmaya dikkat edin. Ağır egzersiz sırasında gözde batma olursa lensi çıkarıp dinlendirmek en iyisidir. Gözleriniz sık kuruyorsa bunu hekiminizle konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gözde sürekli batma, kızarıklık veya lensin rahatsız etmesi kişiyi yorabilir; bazı kişiler görünümleri veya rahatsızlıkları nedeniyle özgüven sorunu yaşayabilir. Bu duygular anlaşılır ve konuşulabilir. Lens kullanımıyla ilgili kaygılarınızı göz hekiminizle veya eczacınızla paylaşmak, size uygun bir çözüm bulmayı kolaylaştırır. Kendinizi yoğun kaygılı, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; acil bir ruhsal kriz durumunda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Lensle ilgili sorunların büyük kısmı önlenebilir. En önemli adım hijyendir: elleri yıkamak, lensi sadece uygun solüsyonla temizlemek ve suyla temas ettirmemek. Lensi gece çıkarmak, son kullanma tarihine uymak, kutuyu düzenli yenilemek ve yıllık göz muayenesini aksatmamak riski belirgin şekilde azaltır. Lensi göz hekiminin önerdiği numara ve türde kullanmak da önemlidir.

Tarama programları

Lens kullanan herkesin yılda en az bir kez göz hekimi kontrolünden geçmesi önerilir. Bu kontrol sırasında görme keskinliği, göz yüzeyi ve lens uygunluğu değerlendirilir; böylece sorunlar henüz belirti vermeden fark edilebilir. Yeni lens kullanmaya başlayacaksanız mutlaka önce göz muayenesi olun. Gözde tekrarlayan tahriş, kuruluk veya enfeksiyon varsa kontroller daha sık yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Korneada (gözün ön saydam tabakası) iltihap veya ülser gelişmesi
• Kalıcı kornea hasarı ve iz kalması
• Görmede azalma veya nadiren kalıcı görme kaybı
• Tekrarlayan göz enfeksiyonları
• Göz kapağı iç yüzeyinde iltihap (dev papiller konjonktivit) ve lens toleransının azalması
• Korneada damar oluşumu (yetersiz oksijen alan gözde gelişebilir)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: lensle ilgili sorunların çoğu erken fark edildiğinde ve doğru bakım alışkanlıkları edinildiğinde tamamen düzelir. Çoğu kişi, hijyen kurallarına uyarak ve düzenli göz kontrolüne giderek kontakt lensleri yıllarca güvenle kullanabilir. Belirtileri ciddiye almak ve gerektiğinde hekime danışmak, göz sağlığınızı korumanın en etkili yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.