Göz Tansiyonu (Glokom)

Genel Bakış

Glokom, halk arasında 'göz tansiyonu' olarak bilinen bir göz hastalığıdır. Gözün içinde sürekli üretilen ve drene edilen bir sıvı vardır. Bu sıvının akışı yavaşladığında göz içi basıncı artabilir ve gözdeki görüntüleri beyne taşıyan görme siniri (gözden beyne uzanan sinir kablosu) bu basınçtan zarar görebilir. Ne yazık ki bu hasar genellikle sessizce ve yavaş yavaş gelişir; kişi fark ettiğinde çoğu zaman bir miktar görme kaybı zaten oluşmuştur. Bu yüzden glokom, 'sessiz ilerleyen' bir hastalık olarak anılır. Önemli olan iyi haber şu: Erken tanı ve düzenli takip ile hastalığın ilerleyişi çoğu kişide yavaşlatılabilir veya durdurulabilir.

Evet, glokom oldukça yaygındır ve dünyada kalıcı görme kaybının önde gelen nedenlerinden biridir. Özellikle 40 yaşından sonra görülme sıklığı belirgin şekilde artar. Buna karşın birçok kişi hastalığını bilmeden yaşar; çünkü erken dönemde genellikle hiçbir şikayet olmaz.

Glokom her yaşta görülebilse de en sık orta yaş ve üzeri yetişkinlerde ortaya çıkar. Ailesinde glokom öyküsü olanlar, göz tansiyumu yüksek bulunanlar, diyabeti veya yüksek tansiyonu olanlar, ileri derecede miyop olanlar, göz yaralanması geçirmiş olanlar ve uzun süre kortizonlu (steroid) ilaç kullanan kişiler daha yüksek risk altındadır. Bebeklerde ve çocuklarda da nadiren görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• En sık görülen glokom türünde erken dönemde çoğunlukla hiçbir belirti yoktur.
• Yavaş yavaş gelişen ve genellikle önce çevresel (yan) görmeyi etkileyen görme kaybı.
• İlerleyen dönemlerde 'tünel görüşü' denilen, sanki dar bir borudan bakıyormuş gibi görme.
• Gece görüşünde ve loş ortamlarda zorlanma, kontrastın azalması.
• Sık sık gözlük numarasının değişmesi veya görmede açıklanamayan yavaşlama.
• Bazı kişilerde göz çevresinde hafif rahatsızlık hissi (bu tek başına glokom belirtisi değildir, ama muayene nedeni olabilir).

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde gözlerin normalden büyük görünmesi (bebeğin gözü 'iri' duruyormuş gibi).
• Aşırı sulanma, ışığa karşı belirgin hassasiyet ve gözleri kısmak.
• Korneanın (gözün önündeki saydam tabaka) bulanık görünmesi.
• Bebek veya çocukta gözlerini ovuşturma, huzursuzluk, ışıktan kaçınma.
• Okul çağında tahtayı görmekte zorlanma veya görmede beklenmedik gerileme.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Merdiven, kaldırım kenarı gibi düşük kontrastlı zeminlerde tökezleme ve düşme korkusu.
• Loş ışıkta, akşam saatlerinde görmede belirgin zorlanma.
• Araba kullanırken yanlardan gelen araçları veya yayaları fark etmekte zorlanma.
• Görme alanının daralması nedeniyle eşyalara çarpma, kapı kenarlarını görememe.
• Okuma, televizyon izleme gibi günlük işlerde artan yorgunluk ve isteksizlik.

Nedenler

Ana nedenler

• Göz içi sıvısının drenaj kanallarından yeterince boşalamaması ve buna bağlı olarak göz içi basıncının yükselmesi.
• Göz içi basıncı normal görünse bile görme sinirinin bu basınca karşı hassas olması (normal basınçlı glokom).
• Gözün ön kısmındaki açının dar olması ve ani kapanması (kapalı açılı glokom).
• Göz yaralanması, bazı ilaçlar, diyabet gibi başka bir nedenin yol açtığı ikincil glokom.
• Doğuştan gelen yapısal farklılıklar (bebeklerde ve çocuklarda görülen doğumsal glokom).

Risk faktörleri

• 40 yaşın üzerinde olmak (risk yaşla birlikte artar).
• Ailede glokom öyküsü bulunması.
• Daha önce ölçülen göz içi basıncının yüksek olması.
• Diyabet ve yüksek tansiyon gibi sistemik hastalıklar.
• İleri derecede miyop veya ileri derecede hipermetrop olmak.
• Uzun süreli kortizonlu (steroid) ilaç kullanımı — bu ilaçlar mutlaka doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
• Göz yaralanması veya geçirilmiş göz ameliyatı öyküsü.
• İnce kornea yapısı.
• Sigara kullanımı ve bazı etnik kökenlerde daha yüksek görülme sıklığı.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan şiddetli göz ağrısı, bulantı, kusma ve ışık halkaları varsa hemen acil servise başvurun (112).
• Bir gözde ani görme kaybı yaşıyorsanız vakit kaybetmeden acil yardım isteyin.
• Göz travması sonrası ağrı veya görme kaybı gelişirse acil değerlendirme gerekir.
• Görme alanınızda hızla büyüyen bir boşluk veya 'perde' hissediyorsanız aynı gün göz doktoruna ulaşın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra, şikayet olmasa bile göz muayenesi yaptırmak.
• Ailede glokom varsa, yaşınızdan bağımsız olarak göz doktoruna bilgi vermek ve muayene olmak.
• Diyabet veya yüksek tansiyonunuz varsa düzenli göz kontrolü yaptırmak.
• Gözlük numaranız sık değişiyorsa veya görmede yavaş bir azalma fark ediyorsanız randevu almak.
• Uzun süreli kortizonlu ilaç kullanıyorsanız, kullandığınız ilacı her muayenede doktorunuza söylemek.

Tanı

Glokom tanısı, bir göz doktorunun (oftalmolog) yapacağı muayene ve birkaç ağrısız testin sonucuna göre konur. Tek bir ölçüm genellikle yeterli olmaz; doktorunuz göz tansiyonunuzu, görme sinirinizin görünümünü ve görme alanınızı birlikte değerlendirir. Bazen birkaç ay arayla tekrar muayene önerilir; bu, normal ile glokom arasındaki sınırın daha net anlaşılması için yapılır.

Yapılabilecek testler

• Göz tansiyonu ölçümü (tonometri): Göze hafif bir üfleme veya kısa bir temasla basınç ölçülür, acı vermez.
• Göz dibi muayenesi: Göz bebeği büyütülerek görme siniri ve damarları incelenir.
• Görme alanı testi (perimetri): Her göz için çevresel görmenin haritası çıkarılır; başınızı sabit tutup beliren ışıklara basmanız istenir.
• Kornea kalınlığı ölçümü (pakimetri): İnce kornea, göz tansiyonu ölçümünü etkileyebilir.
• Göz açısı muayenesi (gonioskopi): Sıvının boşaldığı kanalların dar mı geniş mi olduğu değerlendirilir.
• Görme siniri görüntülemesi: Özel cihazlarla sinir liflerinin kalınlığı ölçülür ve zaman içindeki değişim karşılaştırılır.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında gözünüze damla damlatılabilir; bu damlalar göz bebeğini büyütür ve birkaç saat boyunca bulanık görme ile ışık hassasiyetine yol açabilir. Bu nedenle muayene sonrası araba kullanmamanız, yanınızda birinin olması veya toplu taşıma kullanmanız iyi olur. Testlerin çoğu kısa sürer ve ağrısızdır; sonuçlar genellikle aynı gün doktorunuzla konuşulur.

Tedavi

Glokom tedavisinin amacı, göz içi basıncını düşürerek görme sinirinin daha fazla zarar görmesini yavaşlatmak veya durdurmaktır. Oluşmuş hasar geri döndürülemez, ancak kalan görmeyi korumak çoğu zaman mümkündür. Tedavi kişiye göre planlanır: glokomun türü, basınç düzeyi, görme sinirinin durumu ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınır. Tedavi genellikle ömür boyu sürer ve düzenli kontroller gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Göz doktorunuzun önerdiği göz damlalarını her gün, aksatmadan ve doğru teknikle kullanın.
• Damlaları kullanmayı unutuyorsanız telefonunuza hatırlatıcı kurun veya ilacınızı görünür bir yerde saklayın.
• Kontrol randevularınızı ertelemeyin; glokom çoğu zaman şikayet vermeden ilerler.
• Gözünüzü sertçe ovmayın ve gözünüze baskı uygulayan yoğun aktivitelerden kaçının.
• Yeni bir ilaç (özellikle kortizon içerenler) başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
• Damla kullanırken tahriş, kızarıklık veya yan etki fark ederseniz doktorunuzu bilgilendirin; kendi kendinize ilacı bırakmayın.
• Görme değişikliklerinizi kısa notlar halinde kaydedin; bu, doktorunuzla konuşmayı kolaylaştırır.

Tıbbi tedaviler

Tedavide ilk adım genellikle göz içi basıncını düşüren göz damlalarıdır. Bazı durumlarda doktorunuz lazer tedavisi önerebilir; bu yöntemle sıvı drenajını kolaylaştırmak amaçlanır. Uygun görülen bazı hastalarda ağızdan alınan ilaçlar da kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, hangi ilacın ve dozun seçileceğine yalnızca göz doktorunuz karar verir. İlaç adı, dozu veya marka önerisi bu metinde yer almaz; tedavinizi hiçbir zaman kendi başınıza değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damla ve lazer tedavisiyle basınç yeterince kontrol altına alınamıyorsa ya da hastalık hızlı ilerliyorsa cerrahi yöntemler gündeme gelebilir. Bu ameliyatlarda genellikle göz içi sıvısının boşalmasını sağlayan yeni bir yol oluşturulur veya küçük bir drenaj tüpü yerleştirilir. Ameliyat kararı, olası yararlar ve riskler birlikte değerlendirilerek göz doktorunuz tarafından verilir. Ameliyat sonrası düzenli kontroller ve bazen ek tedaviler gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Glokomla yaşamak, çoğu kişi için günlük hayata eklenen küçük bir rutin anlamına gelir: damlalarınızı kullanmak, kontrollerinizi takip etmek ve görme değişikliklerine karşı dikkatli olmak. Görme alanınız daralmışsa ev içinde yolları açık tutmak, iyi aydınlatma kullanmak ve halı kenarları gibi takılma risklerini azaltmak işinizi kolaylaştırır. Araba kullanımı konusunda endişeniz varsa bunu doktorunuzla açıkça konuşabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, genel damar sağlığınız için de faydalıdır.
• Düzenli uyku ve düzenli öğün saatleri genel sağlığınızı destekler.
• Gözünüze darbe gelmesini önlemek için gerektiğinde koruyucu gözlük kullanın.
• Baş aşağı pozisyon içeren yoğun egzersizler veya ağır ıkınma gerektiren aktiviteler hakkında doktorunuza danışın.
• Şeker ve tansiyon kontrolünüzü ihmal etmeyin; bunlar göz sağlığınızı da etkiler.
• Göz kuruluğu veya tahriş yapan ortamlarda (klimalı, rüzgarlı yerler) gözünüzü koruyun.

Diyet ve egzersiz

Glokom için özel bir diyet yoktur; dengeli beslenmek, sebze ve meyveden zengin beslenmek genel sağlığınıza katkı sağlar. Düzenli ve orta tempolu hareket (örneğin yürüyüş) hem tansiyon hem de genel sağlık açısından faydalıdır. Aşırı kafein alımı bazı kişilerde göz basıncını geçici olarak etkileyebileceğinden, miktarı abartmamak ve doktorunuza danışmak iyi bir yaklaşımdır. Sıvı alımınızı gün içine yaymak da önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Glokom gibi uzun süreli bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya geleceğe dair endişe yaratabilir; bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Görme kaybı korkusu, özellikle ilk tanı döneminde bunaltıcı olabilir. Duygularınızı ailenizle, doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmak rahatlatıcı olur. Unutmayın: destek istemek güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir parçasıdır. Ruhsal olarak çok zorlandığınızı düşünüyorsanız lütfen bir sağlık profesyoneline başvurun; acil bir kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Glokomu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak en önemli koruyucu adım erken tanıdır. Düzenli göz muayeneleri sayesinde hastalık, görme kaybı oluşmadan fark edilebilir ve tedaviye erken başlanabilir. Risk faktörleriniz varsa bunları doktorunuzla konuşmanız da önemlidir.

Tarama programları

Türkiye'de göz muayeneleri hastanelerde, göz polikliniklerinde ve bazı aile sağlığı merkezlerinin yönlendirmesiyle yapılabilir. Genel öneri, 40 yaşından sonra 2-4 yılda bir göz muayenesi yaptırmaktır; ailede glokom öyküsü, diyabet veya yüksek tansiyon gibi risk faktörleri varsa doktorunuz daha sık kontrol önerebilir. Sağlık Bakanlığı'nın toplum sağlığı yönlendirmelerini ve aile hekiminizin önerilerini takip etmek, tarama sürecini kolaylaştırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme sinirinde kalıcı hasar ve geri dönüşü olmayan görme kaybı.
• Önce çevresel görmenin kaybı, ilerleyen dönemde 'tünel görüşü'.
• İleri evrede merkezi görme kaybı ve yasal körlük riski.
• Günlük yaşamda zorlanma: okuma, araba kullanma, yüz tanıma gibi işlerde güçlük.
• Artmış düşme riski ve bağımsızlık kaybı, buna bağlı yaşam kalitesinde düşüş.
• Tedavi edilmeyen akut kapalı açılı glokomda hızlı ve kalıcı görme kaybı.

Uzun vadeli görünüm

Glokom ciddi bir hastalıktır, ancak umutsuz bir tablo değildir. Günümüzde tedavi seçenekleri oldukça çeşitlidir ve düzenli takip ile çoğu kişi kalan görmesini uzun yıllar boyunca koruyabilir. Tedaviye erken başlamak ve kontrolleri aksatmamak, uzun vadeli sonuçları belirleyen en önemli faktörlerdir. Sorularınızı ve endişelerinizi göz doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.