Optik Nörit (Görme Siniri İltihabı)

Genel Bakış

Optik nörit, göz ile beyin arasındaki bağlantıyı sağlayan görme sinirinin (tıp dilinde 'optik sinir') iltihaplanmasıdır. Görme siniri bir kablo gibi düşünülebilir: gözde oluşan görüntüyü beyne bu kablo taşır. İltihap bu kablonun iletimini bozunca görme bulanıklaşır, renkler soluk görünür ve çoğu zaman göz hareket ettirildiğinde ağrı olur. Genellikle tek gözde ortaya çıkar ve çoğu kişide zamanla belirgin şekilde düzelir.

Optik nörit çok sık görülen bir durum değildir, ancak genç yetişkinlerde ani görme kaybının en sık nedenlerinden biridir. Bu nedenle ani görme değişikliği yaşayan birinde akla getirilmesi gereken önemli bir tanıdır.

Daha çok 20-45 yaş arası yetişkinlerde görülür ve kadınlarda erkeklere göre daha sıktır. Çocuklarda ve ileri yaşlarda da görülebilir, ancak bu yaş gruplarında belirtiler ve nedenler biraz farklılık gösterebilir. Bazı kişilerde otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi dokusuna yöneldiği) hastalıklar veya geçirilmiş viral enfeksiyonlarla ilişkili olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir gözde saatler veya günler içinde gelişen bulanık görme ya da görme kaybı
• Göz küresini hareket ettirirken artan göz ağrısı veya göz arkasında ağrı hissi
• Renklerin solgun görünmesi, özellikle kırmızı rengin daha az canlı algılanması
• Görüş alanının ortasında bulanık ya da koyu bir bölge olması
• Parlak ışıkta rahatsızlık artışı veya ışığa karşı hassasiyet
• Vücut ısısı yükseldiğinde (sıcak duş, egzersiz, sıcak hava) bulanık görmenin geçici olarak artması

Çocuklarda belirtiler

• Görme kaybı fark edilmeyebilir; çocuk gözünü kısabilir, yakından bakmaya başlayabilir veya okulda tahtayı görmekte zorlanabilir
• Göz ağrısı, baş ağrısı ve huzursuzluk şeklinde kendini gösterebilir
• Bazen iki gözde birden ortaya çıkabilir
• Ateşli bir hastalıktan sonra gelişebilir; bu nedenle geçirilmiş enfeksiyon öyküsü önemlidir
• Küçük çocuklar belirtileri tarif edemeyebileceği için gözle görülür davranış değişiklikleri değerlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ortaya çıkan ani görme kaybında optik nörit daha az olasıdır; göz damarlarıyla ilgili farklı sorunlar da değerlendirilmelidir
• Göz ağrısı geri planda kalabilir, bu da tanıyı geciktirebilir
• Mevcut göz hastalıkları (katarakt, glokom gibi) belirtileri maskeleyebilir
• İlaç kullanımı ve damar sağlığı açısından ayrıntılı değerlendirme gerekir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin görme sinirini yanlışlıkla hedef alması sonucu oluşan iltihap (otoimmün nedenler)
• Multipl skleroz (MS) gibi sinir sistemini etkileyen durumlarla birliktelik
• Geçirilmiş viral veya bakteriyel enfeksiyonlar sonrası tetiklenme
• Bazı otoimmün hastalıklar (örneğin bağışıklık sisteminin damarları veya sinir dokusunu etkilediği durumlar)
• Nadiren bazı ilaçların veya toksik maddelerin yol açtığı sinir hasarı
• Nadiren vitamin eksiklikleri veya beslenme yetersizlikleri

Risk faktörleri

• 20-45 yaş aralığında olmak
• Kadın cinsiyet
• Multipl skleroz tanısı veya ailede MS öyküsü
• Başka bir otoimmün hastalığa sahip olmak
• Son dönemde geçirilmiş viral enfeksiyon
• Bazı coğrafi bölgelerde yaşamak (MS sıklığının yüksek olduğu bölgeler)
• D vitamini düzeyinin düşük olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tek gözde ani veya hızla ilerleyen görme kaybı varsa aynı gün göz hekimine (oftalmoloji) başvurun
• Göz hareketiyle artan ağrı ve görme bulanıklığı birlikteyse vakit kaybetmeyin
• Renk görmede belirgin değişiklik fark ettiyseniz
• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede geçici bulanıklıklar, sıcakta artan görme bozukluğu gibi tekrarlayan yakınmalar
• Geçirilmiş bir görme siniri iltihabı sonrası kontrol muayeneleri
• MS veya başka bir otoimmün hastalık tanınız varsa yeni gelişen görme şikayetleri
• Görme ile ilgili endişeleriniz olduğunda, belirtiler hafif olsa bile bir hekime danışmak

Tanı

Optik nörit tanısı büyük ölçüde ayrıntılı bir göz muayenesi ve öykü ile konur. Hekim önce görme keskinliğini, renk görme yeteneğini ve göz bebeğinin ışığa verdiği tepkileri değerlendirir. Görme sinirinin iltihaplı olduğunu gösteren bulgular aranır ve benzer belirtiler yapabilecek diğer nedenler (göz içi basıncı, damar tıkanıklıkları, retina sorunları gibi) dışlanır. Gerektiğinde beyin ve göz sinirinin görüntülenmesi için tetkikler istenir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf/şekil okuma tablosu)
• Renk görme testi (renkli levhalarla yapılan değerlendirme)
• Göz bebeği ışık refleksi muayenesi
• Göz dibi muayenesi (göz bebeğinden bakılarak görme siniri başının incelenmesi)
• Görme alanı testi (görüş alanının haritalanması)
• Optik koherens tomografi (OCT): görme siniri ve retinanın katmanlarını inceleyen, ağrısız bir görüntüleme yöntemi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): beyin ve görme sinirlerini değerlendirmek için
• Kan tetkikleri: iltihap, vitamin düzeyleri ve otoimmün hastalıklarla ilgili göstergeleri araştırmak için
• Bazı durumlarda görme siniri çevresindeki sıvının incelenmesi (lomber ponksiyon) gerekebilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve çoğu test kısa sürer. Göz bebeği muayenesi sırasında ışık rahatsız edici olabilir. Görüntüleme tetkikleri için ayrı bir randevu gerekebilir ve sonuçların değerlendirilmesi birkaç gün sürebilir. Hekiminiz size hangi testlerin neden istendiğini açıklayacaktır; aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Optik nörit tedavisinin amacı iltihabı azaltmak, iyileşmeyi desteklemek ve varsa altta yatan durumu (örneğin MS ile ilişkili riskler) değerlendirmektir. Tedavi planı kişiye göre değişir; hekiminiz belirtilerin şiddetine, yaşınıza ve diğer sağlık durumlarınıza göre karar verir.

Evde kişisel bakım

• Görme bulanıkken araç kullanmaktan kaçının; görme netleşene kadar güvenliğinizi ön planda tutun
• Aşırı sıcaktan ve sıcak duşlardan uzak durun; ısı artışı belirtileri geçici olarak artırabilir
• Dinlenin ve yoğun göz yorgunluğu yaratan işlerde ara verin
• Parlak ışıkta güneş gözlüğü kullanmak rahatlık sağlayabilir
• Yazı boyutunu büyütmek, ekran parlaklığını ayarlamak gibi küçük düzenlemeler günlük hayatı kolaylaştırır
• Belirtilerinizi (ne zaman başladığı, nasıl değiştiği) not etmek hekiminize yardımcı olur

Tıbbi tedaviler

Hekimler genellikle iltihabı hızlı bir şekilde kontrol altına almak için damar yoluyla veya ağızdan uygulanan iltihap baskılayıcı (steroid grubu) tedaviler kullanabilir; bu tedaviler yalnızca hekim kararıyla ve onun belirlediği şekilde uygulanır, doz ve süre kişiye göre değişir. Bazı durumlarda altta yatan otoimmün hastalığa yönelik ek değerlendirme ve uzun vadeli planlama gerekir. Ağrı için basit ağrı kesiciler önerilebilir, ancak hangi ilacın sizin için uygun olduğunu mutlaka hekiminize veya eczacınıza sorun. Bu içerik hiçbir ilaç adı, dozu veya markası önermez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Optik nörit genellikle cerrahi bir tedavi gerektirmez. Nadiren, iltihap dışında başka bir neden (örneğin göz sinirine baskı yapan bir kitle) saptanırsa cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir; bu karar ilgili uzman hekimler tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde görme dalgalanabilir: bir gün daha net, ertesi gün daha bulanık olabilir. Bu dalgalanmalar çoğu zaman normaldir ve panik yapmanıza gerek yoktur. Günlük işlerinizi planlarken görme durumunuzu göz önünde bulundurun; örneğin uzun süre ekrana bakmanız gerekiyorsa molalar verin, önemli işleri günün daha net gördüğünüz saatlerine denk getirin. Yeni belirtiler ortaya çıkarsa hekiminize bilgi verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme iyileşmeyi destekler
• Sigara içiyorsanız bırakmak, genel sinir ve damar sağlığı için önemli bir adımdır
• Aşırı sıcak ortamlardan ve saunalardan kaçının
• Görme değişikliklerini not edin; kontrol muayenelerini aksatmayın
• Göz sağlığınız için düzenli göz muayenesi yaptırın
• Alkol tüketimini sınırlayın

Diyet ve egzersiz

Optik nörit için özel bir diyet yoktur. Dengeli ve çeşitli beslenme — bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar ve yeterli protein — genel sağlığınızı ve bağışıklık sisteminizi destekler. D vitamini düzeyinizin hekiminiz tarafından değerlendirilmesi faydalı olabilir. Egzersiz genellikle güvenlidir ve önerilir; ancak vücut ısınız arttığında görme geçici olarak bulanıklaşabilir. Bu durum kalıcı bir kötüleşme anlamına gelmez; serin bir ortamda dinlenince genellikle düzelir. Egzersiz sırasında vücut ısınızı aşırı yükseltmemeye çalışın ve kendinizi iyi hissetmediğinizde durun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme kaybı yaşamak kaygı, korku ve üzüntü yaratabilir; bu duygular tamamen anlaşılır. Belirsizlik döneminde endişenin artması normaldir. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak iyi gelir. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz veya yoğun kaygılı hissediyorsanız bir hekime danışın. Acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi aramanız veya en yakın acil servise başvurmanız önemlidir.

Önleme

Optik nörit her zaman önlenemez çünkü ortaya çıkışında bağışıklık sisteminin rolü büyüktür. Yine de genel sağlığınızı korumak, sigara içmemek, D vitamini düzeyinizi hekiminizle birlikte takip etmek ve varsa altta yatan otoimmün hastalığın düzenli kontrolünü yaptırmak riskin yönetilmesine yardımcı olabilir.

Tarama programları

Optik nörit için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak multipl skleroz veya başka bir otoimmün hastalık tanınız varsa, hekiminiz görme ile ilgili düzenli kontroller önerebilir. Yeni gelişen görme şikayetlerini ertelemeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybının daha uzun sürmesi veya kalıcı görme azalması
• Renk görmede kalıcı hafif bozulma
• Kontrast duyarlılığında (soluk ve koyu tonları ayırt etme) azalma
• Sıcak ortamlarda veya yorgunlukta görmede geçici kötüleşmeler
• İki gözde tekrarlayan ataklar
• Altta yatan bir otoimmün hastalığın gözden kaçması ve tedavisinin gecikmesi

Uzun vadeli görünüm

Optik nörit geçiren kişilerin büyük çoğunluğunda görme birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirgin şekilde düzelir; birçok kişi eski görme düzeyine çok yakın bir noktaya gelir. Bazı kişilerde hafif kalıcı farklılıklar (örneğin renklerin eskisi kadar canlı görünmemesi veya yorgunlukta hafif bulanıklık) kalabilir. Bu durum genellikle günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlamaz. Tekrarlama olasılığı vardır, bu yüzden düzenli takip önemlidir. Umut verici olan şu: çoğu insan zamanla iyi bir görsel iyileşme yaşar ve yaşamına normal şekilde devam eder.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.