Trahom (Göz Trahomu)

Genel Bakış

Trahom, gözün dış yüzeyini ve göz kapağının iç kısmını kaplayan ince zarı (konjonktiva) etkileyen, bakteriyel bir göz enfeksiyonudur. Hastalık, tedavi edilmediğinde ve özellikle yıllar içinde tekrar tekrar geçirildiğinde göz kapağının içe doğru kıvrılmasına, kirpiklerin gözün ön yüzeyine (kornea) sürtmesine ve zamanla görme kaybına yol açabilir. Önemli olan şu: trahom erken dönemde fark edilip tedavi edildiğinde körlüğe giden yol tamamen önlenebilir.

Dünyanın bazı bölgelerinde, özellikle temiz suya erişimin kısıtlı olduğu ve kalabalık yaşam koşullarının bulunduğu yerlerde hâlâ yaygındır. Türkiye'de ise Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü uzun soluklu mücadele sayesinde bugün çok nadir görülür; hekimlerin karşılaştığı vakalar genellikle geçmişte hastalığın yaygın olduğu bölgelerde yaşamış veya bu bölgelere seyahat etmiş kişilerdir.

En çok küçük çocukları etkiler; çocuklar hastalığı sık sık hafif belirtilerle geçirir ve mikrop bir sonraki kişiye taşınır. Yıllar içinde tekrarlayan enfeksiyonlar nedeniyle asıl ağır sonuçlar yetişkinlerde, özellikle de çocuklara bakan ve onlarla yakın temas kuran kadınlarda görülür. Kalabalık haneler, yetersiz hijyen ve sinek yoğunluğu riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözlerde kaşıntı, batma ve yanma hissi
• Gözlerde kızarıklık ve hafif şişlik
• Sabahları göz kenarlarında kurumuş akıntı ve kabuklanma
• Gözde yabancı cisim varmış gibi bir his
• Işığa karşı hassasiyet
• Göz kapaklarının iç kısmında küçük tanecikler (folikül) oluşması

Çocuklarda belirtiler

• Belirtiler çoğu zaman çok hafiftir, bu yüzden gözden kaçabilir
• Sık sık 'uykulu göz' görünümü ve sabah kurumuş akıntı
• Hafif kızarıklık ve göz kaşıma alışkanlığı
• Çocuklar hastalığı hafif geçirse bile mikrobu aile bireylerine ve arkadaşlarına taşıyabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yıllar içinde tekrarlayan enfeksiyonlara bağlı göz kapağında kalınlaşma ve içe kıvrılma
• Kirpiklerin göze doğru dönmesi (kirpik batması) ve gözün ön yüzeyini çizmesi
• Sürekli göz ağrısı, batma ve ışık hassasiyeti
• Görmede bulanıklaşma ve zamanla azalma
• Göz kuruluğu ve sürekli sulanma hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Chlamydia trachomatis adlı bakterinin göz yüzeyine bulaşması
• Enfeksiyonlu göz akıntısının eller aracılığıyla başka bir kişinin gözüne taşınması
• Ortak kullanılan havlu, mendil, yastık kılıfı ve yüz havlusu
• Yetersiz temizlikteki ortak yüz yıkama suyu ve leğenleri
• Göz çevresine konan sineklerin mikropu bir kişiden diğerine taşıması
• Özellikle çocuklar arasında yakın temas ve oyun sırasında temas

Risk faktörleri

• Temiz suya ve sabuna erişimin kısıtlı olması
• Kalabalık ve dar yaşam koşulları
• Yetersiz tuvalet ve kanalizasyon altyapısı (sinek yoğunluğunu artırır)
• 1-9 yaş arası çocuklar ve onlarla yakın temas kuran yetişkinler
• Hastalığın yaygın olduğu bölgelerde yaşamak veya bu bölgelere uzun süreli seyahat etmek
• Yüzünü düzenli olarak sabunla yıkamama alışkanlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kirpikleriniz gözünüze batıyor ve ağrı dinmiyorsa
• Görmeniz son günlerde belirgin şekilde azaldıysa
• Gözde iltihaplı, yoğun akıntı veya şiddetli ağrı varsa
• Gözünüzde kızarıklık ve ışık hassasiyeti birkaç gündür gerilemiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gözlerinizde tekrarlayan kaşıntı, batma veya akıntı varsa
• Ailenizde veya yakın çevrenizde benzer göz şikâyetleri olan kişiler varsa
• Daha önce trahom geçirdiğiniz söylendiyse veya yaygın olduğu bir bölgede yaşadıysanız
• Göz kapağınızın iç kısmında tanecikler fark ettiyseniz

Tanı

Tanı çoğu zaman bir hekimin gözleri dikkatle muayene etmesiyle konur. Hekim genellikle göz kapağını nazikçe çevirerek iç yüzeyini inceler ve gözün ön yüzeyinde hasar olup olmadığına bakar. Gerekirse gözden alınan bir sürüntü örneği laboratuvarda incelenebilir. Bu işlemler kısa sürer ve genellikle ağrı vermez.

Yapılabilecek testler

• Göz ve göz kapağının büyütücü mercekle muayenesi
• Göz kapağının iç yüzeyinin çevrilerek değerlendirilmesi
• Görme keskinliği ölçümü
• Gerektiğinde gözden sürüntü alınarak laboratuvarda mikrop araştırılması
• Gözün ön yüzeyinin (kornea) hasar açısından incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında hekim gözlerinize ışık tutabilir ve göz kapağınızı kısa süreliğine çevirebilir. Bu biraz rahatsız edici gelebilir ama genellikle çok kısa sürer. Tanı konduktan sonra hekim sizi ve aynı evde yaşayan kişileri de değerlendirmek isteyebilir, çünkü hastalık kolayca yayılabilir.

Tedavi

Trahom tedavisi iki amaca yönelir: mevcut enfeksiyonu ortadan kaldırmak ve göz kapağında oluşmuş hasarın görmeyi bozmasını önlemek. Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği yaklaşım dört başlıkta özetlenir: kirpik batması için cerrahi, antibiyotik tedavisi, yüz temizliği ve çevresel iyileştirme.

Evde kişisel bakım

• Yüzünüzü her gün temiz su ve sabunla yıkayın; özellikle çocuklarda bu alışkanlığı erken yaşta kazandırın
• Havlu, mendil ve yastık kılıfını başkalarıyla paylaşmayın
• Gözlerinizi ovuşturmaktan kaçının; elleri sık sık sabunla yıkayın
• Göz makyajı ve lens kullanımına, hekiminiz izin verene kadar ara verin
• Gözünüzü temiz tutun; hekiminizin önerdiği göz bakımını düzenli uygulayın
• Şikâyetleriniz sürerken yakın temasta bulunduğunuz kişilerin de kontrol edilmesi için hekiminize danışın

Tıbbi tedaviler

Tedavi genellikle mikropları ortadan kaldırmaya yönelik antibiyotik tedavisini içerir. Bu tedavi ağızdan alınan tabletler ya da göze uygulanan merhem veya damla biçiminde olabilir; hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir. Toplumda yaygın olduğu bölgelerde, bulaşmayı durdurmak için aynı evde yaşayan kişilere veya geniş gruplara birlikte koruyucu tedavi uygulanabilir. Antibiyotiğin türüne, süresine ve dozuna mutlaka hekim karar vermelidir; kendi kendinize ilaç başlamayın, eczaneden öneriyle ilaç almayın. Göz kuruluğu ve rahatsızlık için hekiminiz destekleyici damla veya merhem önerebilir. Tedavinin etkisi genellikle birkaç hafta içinde görülür.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Göz kapağı içe kıvrılmış ve kirpikler gözün ön yüzeyine sürtüyorsa, kısa bir cerrahi işlem gerekebilir. Bu ameliyatta göz kapağı uygun konuma getirilir ve kirpiklerin gözü çizmesi engellenir. Amaç, görmeyi korumak ve ağrıyı azaltmaktır. İşlem genellikle yerel uyuşturma ile yapılır; uygunluk ve zamanlama için göz hekiminizle görüşmelisiniz.

Bu durumla yaşamak

Trahom ile yaşıyorsanız ya da geçmişte geçirdiyseniz, günlük yaşamın merkezinde göz hijyeni ve düzenli göz kontrolü yer alır. Belirtiler hafif olsa bile düzenli takip önemlidir; çünkü göz kapağındaki değişiklikler yavaş yavaş ve sessizce gelişebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde her birey için ayrı havlu bulundurun ve sık sık değiştirin
• Çocuklara el yıkama ve yüz yıkama alışkanlığı kazandırın
• Evde sinek yoğunluğunu azaltmak için çöp ve atıkları kapalı tutun
• Temiz su kaynağına erişimi olabildiğince iyileştirin
• Göz kontrolü randevularınızı aksatmayın
• Sigara dumanı ve tozlu ortamlardan uzak durun; bunlar göz rahatsızlığını artırabilir

Diyet ve egzersiz

Trahom için özel bir beslenme ya da egzersiz programı yoktur. Yine de dengeli beslenme ve düzenli hareket genel sağlığınızı ve bağışıklık sisteminizi destekler. A vitamini açısından zengin besinler (havuç, tatlı patates, yeşil yapraklı sebzeler, yumurta) göz sağlığı için faydalıdır; ancak bunlar trahomun kendisini tedavi etmez.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme ile ilgili sorunlar kaygı, öfke ve sosyal hayattan uzaklaşma hissi yaratabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kendinizi bunalmış hissediyorsanız bir sağlık profesyoneliyle konuşmak iyi gelebilir. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz ya da güvende olmadığınız bir anda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Evet, trahom büyük ölçüde önlenebilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün SAFE adı verilen yaklaşımı dört basit ilkeye dayanır: kirpik batması için cerrahi tedavi, antibiyotikle tedavi, yüz temizliği ve çevresel iyileştirme. Evde uygulanabilecek en etkili yöntem ise şudur: yüzü her gün sabun ve temiz suyla yıkamak, havluyu paylaşmamak ve elleri sık sık yıkamak.

Aşılar

Trahom için henüz onaylanmış bir aşı bulunmuyor. Bu nedenle korunmada hijyen, temiz su ve erken tedavi en önemli araçlardır.

Tarama programları

Türkiye'de trahom artık rutin tarama yapılacak kadar sık görülmüyor. Buna karşılık hastalığın yaygın olduğu ülkelerde, toplum temelli tarama programları uygulanır. Geçmişte yaygın olduğu bir bölgede yaşadıysanız ya da gözlerinizde tekrarlayan şikâyetler varsa, bir hekime danışıp göz muayenesi yaptırmanız yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz kapağının içe doğru kıvrılması (entropiyon) ve kirpiklerin göze sürekli sürtmesi
• Gözün ön yüzeyinde (kornea) çizikler, yara ve iz kalması
• Korneada bulanıklık ve kalıcı görme kaybı
• Sürekli göz ağrısı, ışık hassasiyeti ve günlük yaşamı zorlaştıran rahatsızlık
• Göz kuruluğu ve tekrarlayan göz enfeksiyonları
• İleri evrelerde geri dönüşü olmayan körlük

Uzun vadeli görünüm

Trahomun uzun vadeli seyri büyük ölçüde ne zaman fark edildiğine bağlıdır ve iyi haber şu ki erken tedaviyle sonuçlar çok iyidir. Basit hijyen önlemleri ve uygun antibiyotik tedavisi, hastalığın ilerlemesini durdurabilir. Göz kapağında kıvrılma gelişmişse küçük bir cerrahi işlem görmeyi korur. Türkiye'de hastalık artık çok nadir olduğu için çoğu kişi bu sorunla hiç karşılaşmaz; şikâyetleriniz varsa bir hekime danışmanız, içinizi rahatlatacak ve doğru yolu gösterecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.