Göz Üveiti (İç Göz İltihabı)

Genel Bakış

Üveit, gözün içindeki üvea (gözün orta tabakası) adı verilen bölgenin iltihaplanmasıdır. Üvea; gözün renkli kısmı olan irisi (iris), göz merceğini tutan kasları (siliyer cisim) ve gözün arka kısmındaki damar tabakasını (koroid) kapsar. Bu iltihap gözün dışından bakınca anlaşılmaz; ama gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve görmede bulanıklık gibi belirtilerle kendini gösterir. Üveit bir göz enfeksiyonu değildir; çoğu zaman vücudun bağışıklık (savunma) sisteminin kendi dokularına karşı harekete geçmesiyle ilgilidir, bazen de mikroplar veya başka hastalıklar rol oynar.

Üveit çok sık görülen bir durum değildir, ama nadir de sayılmaz. Göz polikliniklerine başvuran hastalarda zaman zaman karşılaşılan bir sorundur. Türkiye'de bazı iltihaplı romatizmal hastalıkların (örneğin Behçet hastalığı) daha sık görülmesi nedeniyle üveite de daha sık rastlanabilir.

Üveit her yaşta görülebilir; en sık genç ve orta yaşlı erişkinlerde (yaklaşık 20-60 yaş) ortaya çıkar. Bağışıklık sistemiyle ilgili romatizmal bir hastalığı olan kişilerde, eklem iltihabı olan çocuklarda ve bazı enfeksiyonları geçiren kişilerde daha sık görülür. Sigara içenlerde de risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözde ağrı veya sızı hissi, özellikle göz hareket ettirildiğinde artan ağrı
• Gözün renkli kısmının çevresinde belirgin kızarıklık (kanlanma)
• Işığa karşı aşırı hassasiyet (ışıktan rahatsız olma)
• Bulanık veya puslu görme
• Görmede uçuşan noktalar, sinek gibi şekiller veya gölgeler
• Aşırı gözyaşı ve gözde yanma hissi
• Göz bebeğinin küçülmesi (iltihap nedeniyle göz bebeği küçük kalabilir), bazı hastalarda göz bebeğinin şeklinin düzensizleşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler çok hafif olabilir veya hiç fark edilmeyebilir; bu yüzden göz muayenesi özellikle önemlidir.
• Eklem iltihabı (juvenil idiyopatik artrit) gibi romatizmal hastalığı olan çocuklarda üveit sessiz seyretme eğilimindedir; şikâyet olmasa bile düzenli göz kontrolü önerilir.
• Gözde kızarıklık, ışıkta gözünü kısma, gözünü ovuşturma veya televizyona yaklaşma fark edilebilir.
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma veya görmede dalgalanma dikkat çekebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bulgular katarakt veya başka göz hastalıklarıyla karışabilir; bu yüzden şikâyetler hafife alınmamalıdır.
• Görmede yavaş yavaş azalma fark edilmeyebilir; düzenli göz kontrolü bu yaş grubunda özellikle değerlidir.
• Başka hastalıklar için kullanılan ilaçlarla ilişkili göz sorunları da akla gelmelidir; kullandığınız tüm ilaçları doktorunuza söyleyin.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu vakada kesin neden bulunamaz (nedeni bilinmeyen üveit).
• Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı hastalıklar: Behçet hastalığı, ankilozan spondilit gibi omurga romatizmaları, sedef hastalığıyla ilişkili eklem iltihabı, sarkoidoz ve iltihaplı bağırsak hastalıkları.
• Bazı enfeksiyonlar: toksoplazma, herpes grubu virüsler, tüberküloz, sifiliz ve bazı virüs enfeksiyonları.
• Göz yaralanmaları ve göze alınan darbeler.
• Bazı ilaçların yan etkisi olarak (doktorunuz kullandığınız ilaçları bu açıdan değerlendirebilir).
• Çok nadiren göz içi tümörler veya kanserle ilişkili durumlar.

Risk faktörleri

• Behçet hastalığı, ankilozan spondilit, sarkoidoz gibi romatizmal veya otoimmün (bağışıklık kaynaklı) bir hastalığın olması
• Eklem iltihabı olan çocuklarda (juvenil idiyopatik artrit) göz tutulumu riski
• Sigara içmek
• Bazı genetik yatkınlıklar (örneğin ailevi yatkınlık)
• Göz travması veya geçirilmiş göz ameliyatı
• Bağışıklık sistemini etkileyen bazı enfeksiyonların geçirilmiş olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan görme azalması, bulanık görme veya görme alanında karanlık bölge
• Şiddetli göz ağrısı ve ışığa bakamama
• Gözde belirgin kızarıklık ve bu şikâyetlerin hızla kötüleşmesi
• Gözün renkli kısmının çevresinde halka şeklinde kızarıklık ve gözün dokunmakla hassas olması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan hafif göz kızarıklığı, batma veya ışık hassasiyeti
• Görmede zaman zaman bulanıklaşma ve uçuşan noktalar
• Romatizmal bir hastalığı olan kişilerde düzenli göz kontrolü
• Eklem iltihabı tanısı olan çocuklarda, şikâyet olmasa bile göz doktorunun uygun gördüğü aralıklarla muayene

Tanı

Üveit tanısı esas olarak göz doktorunun (oftalmolog) muayenesiyle konur. Doktor, özel bir büyütücü cihazla (biyomikroskop) gözün içini ayrıntılı olarak inceler. Göz bebeğini geçici olarak büyüten damlalar kullanılarak gözün arka kısmı da görüntülenir. İltihabın yeri ve şiddeti belirlendikten sonra, altta yatan bir neden olup olmadığını anlamak için bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği ölçümü (harf veya şekil okuma testi)
• Göz içi basıncının ölçülmesi
• Biyomikroskopla gözün ön ve arka kısmının ayrıntılı muayenesi
• Göz bebeği büyütüldükten sonra göz dibi (retina) muayenesi
• Gözün arkasını gösteren görüntüleme yöntemleri (retina ve damar tabakasının fotoğrafı veya kesitsel görüntüleme)
• Gerektiğinde göz ultrasonu
• Kan testleri: iltihap belirteçleri, romatizma ile ilgili testler ve enfeksiyon araştırmaları
• Gerektiğinde akciğer grafisi veya göğüs görüntülemesi, diş ve boğaz muayenesi
• Kuşku duyulan durumlarda romatoloji, enfeksiyon hastalıkları veya iç hastalıkları uzmanına yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır, ancak ışığa hassasiyet olduğu için biraz rahatsızlık verebilir. Göz bebeğini büyüten damlalar nedeniyle birkaç saat boyunca görme bulanık olabilir ve ışıktan rahatsız olabilirsiniz; bu süre içinde araç kullanmamanız ve yanınızda güneş gözlüğü bulundurmanız önerilir. Testlerin bir kısmının sonucu aynı gün, bazılarınınki birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz bulguları size sade bir dille açıklayacaktır; aklınıza takılan her soruyu çekinmeden sorabilirsiniz.

Tedavi

Üveit tedavisinin amacı iltihabı mümkün olduğunca hızlı kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak ve görmeyi korumaktır. Tedavi, iltihabın yeri ve şiddetine, ayrıca altta yatan bir neden olup olmadığına göre planlanır. Tedaviye erken başlanması, kalıcı görme sorunlarının önlenmesi açısından çok önemlidir. Tedavinin düzenli ve doktorun önerdiği şekilde sürdürülmesi, hastalığın tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği göz damlalarını saatinde ve düzenli kullanın; kendi kendinize bırakmayın veya dozu değiştirmeyin.
• Damla kullanırken ellerinizi yıkayın; damlaları birbirinden ayırmak için doktorunuzun önerdiği sıraya uyun.
• Işığa hassasiyet için güneş gözlüğü veya şapka kullanın.
• Gözünüzü ovalamayın ve bastırmayın.
• Görmede bir değişiklik fark ederseniz not alın ve bunu doktorunuza bildirin.
• Kontrolleri ertelemeyin; şikâyetler azalsa bile randevularınıza gidin.
• Yorgunluk ve uykusuzluk bağışıklık sistemini etkileyebilir; dinlenmeye özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi genellikle iltihabı azaltan göz damlalarıyla başlar; bu damlalar çoğunlukla steroid (kortizon) grubundandır ve iltihabı hızla bastırır. Göz bebeğini genişleten ve gözü dinlendiren damlalar ağrıyı azaltmak için eklenebilir. Damlalar yeterli olmadığında veya iltihap gözün arka kısmındaysa, ağızdan ya da iğne yoluyla verilen, bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler gerekebilir. İltihabın nedeni bir enfeksiyonsa, buna yönelik ayrı bir tedavi planlanır. Kullanılan damlaların düzenli kontrolü önemlidir; çünkü uzun süreli steroid kullanımı göz tansiyonunu yükseltebilir veya katarakt gelişimine yol açabilir. Doktorunuz bu nedenle sizi belirli aralıklarla kontrol edecektir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, olası yararları ve risklerini değerlendirerek doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Üveit genellikle ameliyatla tedavi edilmez. Ancak hastalık tekrarlar veya yeterince kontrol altına alınamazsa; katarakt, göz tansiyonu yüksekliği (glokom) veya retina ile ilgili sorunlar gelişebilir. Bu durumlarda ameliyat gerekebilir. Ameliyat genellikle gözdeki iltihap kontrol altına alındıktan sonra planlanır; bu da sonuçların daha iyi olmasını sağlar.

Bu durumla yaşamak

Üveitle yaşamak, düzenli bir takip ve tedavi rutini gerektirir. Göz damlalarınızı yanınızda taşımak, kullanım saatlerini not etmek ve kontrollerinizi takvimde işaretlemek işinizi kolaylaştırır. Şikâyetleriniz azaldığında bile tedaviyi bırakmamak çok önemlidir; çünkü iltihap sessizce devam edebilir. Görmede fark ettiğiniz en küçük değişikliği bile doktorunuza bildirmekten çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak, hem göz sağlığı hem genel sağlık için en değerli adımlardan biridir. Bırakmakta zorlanıyorsanız aile hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
• Yeterli ve düzenli uyku bağışıklık sistemini destekler.
• Stresi yönetmek için size iyi gelen yöntemler (yürüyüş, nefes egzersizleri, hobiler) geliştirin.
• Gözünüzü kimyasallardan, tozdan ve travmadan korumak için gerektiğinde koruyucu gözlük kullanın.
• Rutin göz kontrollerini aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Üveit için özel bir diyet yoktur. Dengeli beslenme, sebze ve meyveden zengin bir sofraya yer vermek genel sağlığı ve bağışıklık sistemini destekler. Düzenli, hafif-orta tempolu hareket (yürüyüş gibi) genel sağlık için yararlıdır. Ancak üveit bir romatizmal hastalıkla birlikteyse ya da eklem şikâyetleriniz varsa, egzersiz programınızı doktorunuzla birlikte planlayın. Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak da genel iyilik halinizi destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan bir göz hastalığıyla yaşamak kaygı, endişe veya moral bozukluğu yaratabilir; bu duygular çok normaldir. Görme konusunda belirsizlik yaşamak yorucu olabilir. Böyle zamanlarda duygularınızı bir yakınınızla veya hekiminizle paylaşmak rahatlatıcı olur. Kendinizi uzun süre kaygılı, umutsuz veya günlük işlerinizi yapamayacak kadar kötü hissediyorsanız mutlaka bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Türkiye'de ruh sağlığı desteği için aile hekiminize başvurabilir, hastanelerin psikiyatri polikliniklerine veya 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurabilirsiniz. Acil bir kriz anında kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa hemen 112'yi arayın.

Önleme

Üveiti tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; çünkü çoğu vakada neden tam olarak bilinmez. Ancak bazı adımlar riski azaltmaya ve erken fark edilmesine yardımcı olur: Altta yatan romatizmal veya enfeksiyöz hastalıkların düzenli takibi, sigara kullanılmaması, göz travmalarından korunma ve gözde ağrı, kızarıklık ya da görme değişikliği olduğunda vakit kaybetmeden bir göz doktoruna başvurulması bunların başında gelir.

Aşılar

Üveitin kendisine karşı bir aşı yoktur. Bazı enfeksiyonların önlenmesi genel sağlık açısından önemlidir; aşı takviminizle ilgili sorularınızı aile hekiminize sorabilirsiniz. Bağışıklık sistemini düzenleyen bir tedaviye başlanacaksa, doktorunuz bazı aşıların önceden yapılmasını önerebilir; bu kararı hekiminiz verir.

Tarama programları

Romatizmal bir hastalığı olan yetişkinlerde ve özellikle eklem iltihabı tanısı olan çocuklarda, şikâyet olmasa bile düzenli göz muayenesi önerilir. Bu kontrollerin sıklığına, hastalığınızın türüne ve seyrine göre doktorunuz karar verir. Üveit geçirdiyseniz, tekrarlama olasılığı nedeniyle takip muayenelerini aksatmamak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz içinde yapışıklıklar gelişmesi (göz bebeğinin hareketinin kısıtlanması)
• Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması)
• Glokom (göz tansiyonunun yükselmesi) ve buna bağlı sinir hasarı
• Retina ve sarı nokta (makula) bölgesinde ödem veya hasar
• Göz içinde kanama veya retina ayrılması gibi daha ciddi sorunlar
• Kalıcı görme azalması veya görme kaybı

Uzun vadeli görünüm

Üveit, doğru ve zamanında tedaviyle çoğu kişide kontrol altına alınabilen bir durumdur. Pek çok hasta tedaviyle görme yetisini korur ve günlük yaşamına rahatça devam eder. Bazı kişilerde hastalık tekrarlayabilir; bu nedenle düzenli kontroller tedavinin önemli bir parçasıdır. Şikâyetlerinizi ciddiye alıp doktorunuzla iş birliği içinde olmanız, uzun vadeli sonuçların çok daha iyi olmasını sağlar. Umut verici olan şu: erken tanı ve düzenli takip, görmeyi korumanın en güçlü yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.