Gözde Görme Kaybı

Genel Bakış

Gözde görme kaybı, görme yeteneğinizin tamamen ya da kısmen azalması demektir. Bazen aniden, bazen aylar içinde yavaş yavaş gelişebilir; geçici de olabilir, kalıcı da. Görme kaybı tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman gözün ya da görme yollarının bir yerinde sorun olduğunu gösteren bir belirtidir. Bu sorun gözün ön kısmında (örneğin mercekte), gözün arkasındaki ağ tabakada (retina) ya da beynin görme merkezinde olabilir. Önemli olan iyi haber: nedenleri arasında çok sayıda tedavi edilebilir durum vardır ve erken fark edildiğinde birçoğunun ilerlemesi durdurulabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca insan bir dereceye kadar görme kaybı yaşar ve Türkiye'de de özellikle ileri yaşlarda sık görülür. Ancak görme kaybının çoğu erken tanı ve doğru tedaviyle önlenebilir ya da yavaşlatılabilir.

Herkesi etkileyebilir, ama bazı gruplarda daha sık görülür: 60 yaş üstü kişiler, şeker hastalığı (diyabet) olanlar, yüksek tansiyonu olanlar, ailesinde göz hastalığı bulunanlar, sigara içenler, uzun süre güneşe ya da iş kazalarına maruz kalanlar ve çok yüksek numaralı gözlük kullananlar. Çocuklarda da doğuştan gelen ya da sonradan gelişen görme sorunları görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Görüntünün bulanıklaşması, netliğin azalması
• Yazı okurken ya da televizyon izlerken zorlanma, gözleri kısma ihtiyacı
• Işıkların etrafında halka ya da parlama görme, özellikle gece araba kullanırken zorlanma
• Görme alanının kenarlarının kararması, sanki perde inmiş gibi hissetme
• Nesneleri çift görme
• Göz önünde uçuşan noktalar, sinek gibi şekiller veya ani ışık çakmaları
• Gözde ağrı, batma, yanma veya kızarıklık
• Renklerin soluklaşması ya da düz çizgilerin eğri görünmesi

Çocuklarda belirtiler

• Tahtayı ya da uzaktaki nesneleri görmekte zorlanma, yerini değiştirme isteği
• Kitabı ya da oyuncağı çok yakına tutma, gözlerini kısma, sık sık göz ovuşturma
• Başını eğerek ya da yana çevirerek bakma
• Bir gözünü kapatma veya gözlerin birbirine göre kayması
• Işığa aşırı hassasiyet ya da gözde sulanma
• Bebeklerde göz bebeğinde beyazımsı bir yansıma görülmesi (bu durum vakit kaybetmeden doktora gösterilmelidir)
• Okul başarısında düşme, dikkat dağınıklığı ya da baş ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Karanlığa ya da aydınlığa alışmanın uzun sürmesi
• Geceleri görmede belirgin zorlanma, araba kullanmaktan çekinme
• Yüzleri ya da kapı numaralarını tanımakta güçlük
• Görüş alanının daralması, kenarlardaki nesneleri fark etmeme
• Düz çizgilerin dalgalı görünmesi (kitap kenarı, kapı çerçevesi gibi)
• Sık düşme, tökezleme veya eve alışma zorluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Kırma kusurları: uzağı ya da yakını görememe (miyopi, hipermetropi, astigmatizma)
• Katarakt: göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi, bulanıklaşması
• Göz tansiyonu (glokom): göz içi basıncının artmasıyla görme sinirinin zarar görmesi
• Diyabete bağlı göz tutulumu (diyabetik retinopati): yüksek kan şekerinin ağ tabakadaki damarları bozması
• Sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu): keskin görmeyi sağlayan bölgenin yıpranması
• Göz kuruluğu, alerji ve yüzey enfeksiyonları
• Ağ tabakanın yerinden ayrılması (retina dekolmanı)
• Göz travmaları, yabancı cisim yaralanmaları
• Beyin ve sinir kaynaklı nedenler: felç, migren, görme siniri iltihabı
• Bazı ilaçların ve uzun süreli kortizon kullanımının yan etkileri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• Sigara kullanımı
• Ailede göz tansiyonu, katarakt veya sarı nokta hastalığı öyküsü
• Çok yüksek gözlük numarası (özellikle miyopi)
• Güneşe ve morötesi ışığa uzun süre korumasız maruz kalma
• Uzun süreli kortizonlu ilaç kullanımı
• Göz yaralanması ya da geçirilmiş göz ameliyatı öyküsü
• Obezite ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan görme kaybı ya da görüşün bir kısmının kararması
• Gözde şiddetli ağrı, kızarıklık ve ışığa aşırı hassasiyet
• Ani ışık çakmaları ve uçuşmalarda belirgin artış
• Göze kimyasal madde sıçraması veya cisim kaçması
• Yeni başlayan çift görme
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonu olan kişide yeni görme değişikliği

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede haftalar ya da aylar içinde yavaş yavaş azalma
• Sık sık gözlük numarasının değişmesi
• Okuma, araba kullanma veya ekran karşısında zorlanma
• Gözlerde kuruluk, batma, yorgunluk hissi
• Baş ağrısıyla birlikte görme bulanıklığı
• Ailede göz hastalığı öyküsü varsa düzenli kontrol ihtiyacı

Tanı

Görme kaybının nedeni genellikle bir göz hekimi (oftalmolog) tarafından yapılan ayrıntılı bir göz muayenesiyle bulunur. Hekim önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, ardından gözün yapısını adım adım inceler. Muayene ağrısızdır ve çoğu zaman 20-30 dakika sürer. Gerekirse ek görüntüleme ve kan testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi: harf veya şekil tablosuyla uzağı ve yakını görme düzeyinin ölçülmesi
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): göz tansiyonunun değerlendirilmesi
• Biyomikroskop muayenesi: gözün ön kısmının büyütülerek incelenmesi
• Göz dibi muayenesi: göz bebeği büyütülerek ağ tabaka ve görme sinirinin incelenmesi
• Optik koherens tomografi (OCT): ağ tabakanın katmanlarının ayrıntılı görüntülenmesi
• Görme alanı testi: çevresel görüşün haritalanması
• Göz anjiyografisi: damarların görüntülenmesi için boyar madde kullanılan özel bir test
• Gerekirse kan testleri, tansiyon ve kan şekeri ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Bazı testlerde göz bebeğinizi büyüten damla kullanılır; bu durumda birkaç saat boyunca bulanık görme ve ışığa hassasiyet olabilir. Bu nedenle muayeneden sonra araba kullanmamanız, yanınızda birinin olması veya toplu taşıma kullanmanız önerilir. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün değerlendirilir ve hekim size bir sonraki adımı açıklar.

Tedavi

Tedavi tamamen nedene bağlıdır. Bazı durumlarda yalnızca gözlük numarasının güncellenmesi yeterlidir; bazılarında düzenli damla kullanımı, bazılarında ise göz içine yapılan işlemler gerekir. Amaç, var olan görmeyi korumak, ilerlemeyi durdurmak ve mümkünse görmeyi iyileştirmektir. Tedavi planı kişiye özeldir; bu nedenle bir göz hekiminin değerlendirmesi şarttır.

Evde kişisel bakım

• Gözlük veya lens reçeteniz varsa düzenli kullanın ve numarasını güncel tutun.
• Ekran karşısında 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca uzağa bakarak gözlerinizi dinlendirin.
• Gözlerinizi ovuşturmayın; kaşıntı için hekiminize danışın.
• Evde ve çalışma ortamında yeterli, göz kamaştırmayan aydınlatma kullanın.
• Görme netliğiniz azalmışsa araba kullanmayın; bu sadece sizin değil, başkalarının da güvenliğini korur.
• Şeker hastalığı ve tansiyonunuz varsa değerlerinizi düzenli takip edin.
• Güneşli havalarda ve açık havada UV korumalı güneş gözlüğü kullanın.
• İş veya ev kazalarına karşı koruyucu gözlük takın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri nedene göre değişir: gözlük veya kontakt lensle görme düzeltilebilir; kuru göz, alerji veya iltihap durumlarında göz damlaları kullanılabilir; göz tansiyonu, göz içi basıncını düşüren damla ve işlemlerle kontrol altına alınır; diyabete bağlı göz tutulumu ve sarı nokta hastalığında göz içine yapılan enjeksiyonlar ya da lazer uygulamaları gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca göz hekimi karar verir; ilaç adı ve doz önerisi için mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, nedene ve hastalığın evresine göre düşünülür. Katarakt, yerinden ayrılmış ağ tabaka, kontrol altına alınamayan göz tansiyonu ve ciddi göz yaralanmalarında cerrahi gerekebilir. Katarakt ameliyatı dünyada en sık yapılan ve genellikle çok başarılı sonuçlar veren işlemlerden biridir. Ameliyat kararı, riskler ve beklenen fayda hekiminizle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Görme kaybı yaşayan biri için günlük hayatı kolaylaştırmak mümkündür. Büyüteç, büyük puntolu kitap, konuşan saat veya telefon, ekran okuyucu gibi yardımcı araçlar büyük fark yaratır. Evde yolları açık tutmak, eşyaları hep aynı yerde bırakmak, halı ve kabloları sabitlemek düşme riskini azaltır. İyi aydınlatma, yüksek kontrast (açık zeminde koyu yazı gibi) ve büyük etiketler günlük işleri kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak, göz sağlığı için yapabileceğiniz en etkili adımlardan biridir.
• Şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu düzenli kontrol altında tutun.
• Gözlerinizi UV ışığından koruyun.
• Düzenli göz muayenelerinizi aksatmayın.
• Yeterli uyku alın, ekran süresini dengeli tutun.
• Evde ve işte düşme, çarpma gibi kazalara karşı ortamı güvenli hale getirin.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme göz sağlığı için genel olarak destekleyici kabul edilir: bol sebze ve meyve, koyu yeşil yapraklı sebzeler, balık, zeytinyağı, kuruyemiş ve tam tahıllar. Şekerli ve işlenmiş gıdaları sınırlamak, kan şekeri ve tansiyon kontrolüne yardımcı olur. Haftada birkaç gün yapılan tempolu yürüyüş gibi düzenli hareket de damar sağlığını destekler. Ancak bazı göz hastalıklarında (örneğin yeni geçirilmiş göz ameliyatı veya ağ tabaka sorunu) ağır egzersiz kısıtlanabilir; bu konuda hekiminizin önerisini izleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme kaybı yalnızca gözleri değil, insanın duygusal dünyasını da etkiler. Bağımsızlığını yitirme korkusu, sosyal ortamlardan çekilme, üzüntü, kaygı ve öfke çok yaygındır; bunlar zayıflık değil, anlaşılır tepkilerdir. Bu duygular uzun sürerse ya da günlük hayatı belirgin şekilde zorlaştırırsa bir sağlık profesyonelinden destek istemek önemlidir. Ruhsal zorlanma yaşadığınızda aile hekiminize veya yerel ruh sağlığı hizmetlerine başvurabilirsiniz. Kendinize ya da bir yakınınıza zarar verme düşüncesi varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Görme kaybının her nedeni önlenemez, ancak önemli bir kısmı önlenebilir ya da geciktirilebilir. Kan şekeri ve tansiyonu kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, gözleri güneşten ve kazalardan korumak, düzenli göz muayenesi yaptırmak riski belirgin şekilde azaltır. Özellikle şeker hastalığı olan kişilerde yıllık göz kontrolü, ciddi görme kaybını önlemenin en etkili yollarından biridir.

Aşılar

Görme kaybına karşı koruyan bir aşı yoktur. Ancak genel sağlık önerilerine ve Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak, bazı enfeksiyonların yol açabileceği göz sorunlarının önlenmesine dolaylı olarak yardımcı olur.

Tarama programları

Göz tansiyonu ve sarı nokta hastalığı gibi durumlar başlangıçta belirti vermeyebilir; bu nedenle tarama önemlidir. Genel öneri şöyledir: 40 yaşından sonra 2-4 yılda bir, 60 yaşından sonra 1-2 yılda bir göz muayenesi; şeker hastalığı olanlarda yılda en az bir kez göz dibi muayenesi; çocuklarda ise doğum sonrası ve okul öncesi dönemde görme taraması. Ailenizde göz hastalığı varsa hekiminiz daha sık kontrol önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı ve ilerleyici görme kaybı
• Görme sinirinin geri dönüşü olmayan hasarı
• Tam görme kaybı (körlük)
• Düşme, tökezleme ve kırık gibi kazaların artması
• Trafikte ve iş yerinde güvenlik riskleri
• Sosyal izolasyon, depresyon ve kaygı
• Bağımsızlığın azalması, bakım ihtiyacının artması

Uzun vadeli görünüm

Görme kaybı haberi korkutucu gelebilir, ancak tablo her zaman umutsuz değildir. Katarakt gibi bazı nedenler ameliyatla büyük ölçüde düzelebilir; göz tansiyonu ve diyabete bağlı sorunlar düzenli tedaviyle yavaşlatılabilir. Az gören kişiler için yardımcı teknolojiler ve rehabilitasyon sayesinde bağımsız bir yaşam sürmek çoğu zaman mümkündür. En önemli adım, belirtileri erken fark edip bir göz hekimine başvurmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.