Faset Eklem Artropatisi (Omurga Eklemlerinde Aşınma)

Genel Bakış

Faset eklem artropatisi, omurgadaki küçük eklemlerin zamanla aşınması ve yıpranmasıdır. Omurgamızın arka kısmında, omur kemiklerini birbirine bağlayan küçük eklemlere faset eklemleri denir. Bu eklemlerde kıkırdak incelir, eklem kenarlarında kemik değişiklikleri gelişebilir ve bu durum boyun, sırt veya bel ağrısına yol açabilir. Artropati kelimesi eklemde aşınma anlamına gelir; bu bir eklem kireçlenmesi türüdür. Her görüntüleme bulgusu ağrı yapmayabilir, yani röntgende aşınma görülmesi tek başına hastalık anlamına gelmez.

Evet, özellikle orta yaş ve üzeri yetişkinlerde oldukça yaygındır. Omurga eklemlerinde yaşa bağlı aşınma sık görülür; ancak bu değişiklikler her zaman şiddetli ağrıya neden olmaz.

Daha çok 50 yaş üzeri yetişkinleri etkiler. Fazla kilo, ağır işlerde çalışma, tekrarlayan eğilme veya burkulmalar, geçirilmiş omurga yaralanmaları ve kötü duruş alışkanlıkları riski artırabilir. Gençlerde de travma sonrası görülebilir, ancak çocuklarda çok nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boyun, sırt veya bel bölgesinde derin ve künt ağrı
• Sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklem sertliği
• Geriye doğru eğilirken veya gövdeyi çevirirken artan ağrı
• Omurga çevresinde hassasiyet ve kas gerginliği
• Uzun süre ayakta kalma veya oturmayla artan rahatsızlık
• Bazen kalça, omuz veya kaburga çevresine yayılan ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda faset eklem artropatisi çok nadirdir.
• Çocukta inatçı sırt veya bel ağrısı varsa, altta yatan başka nedenler açısından mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir.
• Çocuklarda ağrıyla birlikte ateş, topallama, güç kaybı veya gece ağrısı varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe eklemlerde aşınma daha belirgin hale gelebilir.
• Sabah sertliği ve hareket etmeye başlarken zorlanma daha sık görülebilir.
• Birden fazla omurga bölgesinde ağrı ve hareket kısıtlılığı olabilir.
• Denge ve yürüme güçlüğü varsa düşme riski açısından doktora danışılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem kıkırdağının yaşa bağlı olarak incelmesi ve aşınması
• Omurga eklemlerinde tekrarlayan zorlanma ve yüklenme
• Geçirilmiş omurga yaralanması veya burkulma
• Eklem çevresindeki bağ dokusunun zayıflaması ve eklem instabilitesi
• Genetik yatkınlık ve ailesel osteoartrit eğilimi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite
• Ağır kaldırma, sürekli eğilme veya tekrarlayan burulma gerektiren işler
• Kötü duruş ve uzun süre hareketsiz kalma
• Geçmişte omurga travması yaşamış olmak
• Sigara kullanımı ve genel hareketsizlik

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacak veya kolda yeni ve ilerleyen güçsüzlük
• İdrar veya gaita tutamama
• Kasık ve kalça çevresinde uyuşma
• Ciddi travma sonrası şiddetli ağrı
• Ateş veya genel durum bozukluğu ile birlikte sırt ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen boyun, sırt veya bel ağrısı
• Sabah sertliği veya hareket kısıtlılığı
• Ağrı nedeniyle uyku, iş veya günlük yaşamın etkilenmesi
• Ağrının sık tekrarlaması ve dinlenmeyle yeterince azalmaması
• Nedeni bilinmeyen ve yavaş ilerleyen omurga ağrısı

Tanı

Doktorunuz önce ağrının yerini, ne zaman başladığını, nelerin arttırdığını ve eşlik eden belirtileri sorar. Ardından omurga hareketlerini, kas gücünü, duyu ve refleksleri değerlendiren bir fizik muayene yapar. Gerekirse görüntüleme isteyebilir. Tanı çoğu zaman muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve hareket değerlendirmesi
• Röntgen grafisi
• Gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT)
• Doktorunuz uygun görürse tanıya yardımcı enjeksiyon değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayenede ağrının kaynağını anlamak için çeşitli hareketler yapmanız istenebilir. Görüntüleme sonuçlarında aşınma görülse bile bu, ağrınızın tek nedeni olduğunu kesinleştirmez. Doktorunuz belirtileriniz, muayene bulgularınız ve varsa görüntülemeleri birlikte değerlendirir.

Tedavi

Faset eklem artropatisinde amaç ağrıyı azaltmak, hareketi korumak ve günlük yaşam kalitesini artırmaktır. Çoğu kişide önce konservatif yöntemler önerilir: aktivite düzenlemesi, fizik tedavi, egzersiz, kilo yönetimi ve doktorunuzun uygun gördüğü ağrı yönetimi. Tedavi kişiye göre planlanır; tek başına bir yöntem herkes için yeterli olmayabilir.

Evde kişisel bakım

• Ağrılı dönemlerde yoğun aktiviteden kaçının, ancak tamamen hareketsiz kalmayın.
• Sıcak veya soğuk uygulamayı kısa sürelerle deneyin; cildinizi koruyun.
• Duruşunuzu ve çalışma ortamınızı ergonomik hale getirin.
• Düzenli, hafif tempolu yürüyüş ve germe egzersizleri yapın.
• Fazla kilonuz varsa sağlıklı kilo yönetimi için destek alın.
• Ağrıyı artıran hareketleri fark edip gerektiğinde ara verin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinizin şiddetine göre fizik tedavi, egzersiz programı, yaşam tarzı düzenlemeleri ve ağrı yönetimi önerebilir. Bazı durumlarda eklem çevresine yapılan enjeksiyonlar veya girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. İlaç kullanımı gerekiyorsa mutlaka doktorunuzun önerisiyle ve eczacınıza danışarak ilerleyin; reçetesiz ürünler dahil kendi başınıza ilaç başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi faset eklem artropatisinde nadiren gerekir. Şiddetli ve inatçı ağrı, belirgin sinir sıkışması, omurga instabilitesi veya konservatif yöntemlere rağmen yaşam kalitesinin belirgin bozulması durumunda doktorunuz omurga cerrahisi uzmanına yönlendirme yapabilir. Ameliyat kararı kapsamlı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda ağrıyı yönetmenin anahtarı dengeli hareket etmektir. Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçının, işlerinizi kısa molalarla bölün ve ağır kaldırmayı azaltın. Ağrı arttığında dinlenin, azaldığında hafif hareketle devam edin. Destekleyici tabanlı ayakkabılar ve ergonomik düzenlemeler rahatlatıcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve düşük etkili egzersiz yapın; yüzme veya yürüyüş iyi seçenekler olabilir.
• Karın ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizleri öğrenin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Uyku düzeninizi koruyun ve yeterli dinlenmeye özen gösterin.
• Ağır kaldırırken dizlerinizi kullanın, gövdenizi zorlamayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, sağlıklı kiloyu korumaya ve kemik sağlığına yardımcı olur. Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenme genel sağlık için önemlidir; ancak takviye kullanmadan önce doktorunuza veya eczacınıza danışın. Egzersizde amaç zorlamak değil, düzenli ve nazik hareket etmektir. Fizik tedavi uzmanı veya eğitimli bir fizyoterapist size uygun programı önerebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ağrı yorgunluk, kaygı ve moral bozukluğuna yol açabilir; bu çok anlaşılır bir durumdur. Duygularınızı bir sağlık uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya ciddi umutsuzluk yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Faset eklem artropatisi tamamen önlenemese de risk azaltılabilir. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, doğru duruş ve kaldırma teknikleri kullanmak, ağır zorlanmalardan kaçınmak ve sigara kullanmamak omurga sağlığını destekler.

Aşılar

Bu hastalık için özel bir aşı yoktur. Genel sağlık kontrollerinizde yaşına uygun önerilen aşılar konusunda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Faset eklem artropatisi için rutin bir tarama testi yoktur. İnatçı boyun, sırt veya bel ağrınız varsa aile hekiminize başvurmanız uygun olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağrının kronikleşmesi ve günlük hareketlerin kısıtlanması
• Kas güçsüzlüğü ve kondisyon kaybı
• Uyku bozukluğu ve yorgunluk
• Nadiren sinir sıkışmasına katkıda bulunabilen omurga değişiklikleri
• Moral bozukluğu ve sosyal yaşamdan uzaklaşma

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi için faset eklem artropatisi yönetilebilir bir durumdur. Doğru egzersiz, yaşam düzenlemeleri ve gerektiğinde tıbbi destekle ağrı azalabilir ve hareketlilik korunabilir. Belirtileriniz sürerse veya kötüleşirse doktorunuzla birlikte tedavi planınızı gözden geçirmeniz önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.