Aile İçi Şiddet: Destek ve Hizmetler

Genel Bakış

Aile içi şiddet, aynı evi paylaşan ya da yakın ilişki içinde olan kişilerden birinin diğerine zarar vermesi veya onu kontrol etmeye çalışmasıdır. Bu zarar sadece vurmak, itmek gibi fiziksel davranışlar değildir. Bağırmak, aşağılamak, tehdit etmek, sürekli eleştirmek (duygusal ve sözlü şiddet), izinsiz cinsel davranışlar (cinsel şiddet), parayı vermemek veya tüm harcamaları kontrol etmek (ekonomik şiddet) ve kişiyi ailesinden, arkadaşlarından koparmak da şiddettir. Aile içi şiddet hizmetleri ise bu durumu yaşayan kişilere güvenlik, sağlık, barınma, hukuk ve psikolojik destek sunan hizmetlerin bütünüdür. Önemli olan şu: hiç kimse yaşadığı şiddetten dolayı suçlu değildir ve yardım istemek bir zayıflık değildir.

Ne yazık ki aile içi şiddet sanıldığından çok daha yaygındır ve her kesimden insanı etkiler. Pek çok kişi utanç, korku, ekonomik kaygı ya da kimseye inanmayacağı düşüncesiyle yaşadıklarını anlatamaz. Bu sessizlik, sorunun aslında nadir olduğu yanılgısını yaratır. Oysa sağlık kuruluşlarına başvuran kişiler arasında bu deneyimi yaşayanların oranı hiç de az değildir. Yani yalnız değilsiniz.

Aile içi şiddet yaş, cinsiyet, eğitim, gelir ya da kültür ayrımı yapmadan herkesi etkileyebilir. Ancak araştırmalar, kadınların ve kız çocuklarının bu şiddeti daha sık yaşadığını gösteriyor. Çocuklar, yaşlılar, engelli bireyler ve bakıma muhtaç kişiler de daha kırılgan gruplar arasındadır; çünkü bir başkasına bağımlı olmak, yardım istemeyi zorlaştırabilir. Şiddet uygulayan kişi çoğu zaman eş, sevgili, ebeveyn ya da bakım veren biri olduğu için, yardım aramak daha da güç hale gelebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Farklı iyileşme evrelerinde çürükler, kesikler, yanıklar veya açıklaması zor yaralanmalar
• Yaralanmalar için tutarsız ya da sürekli değişen açıklamalar yapmak
• Evde veya ilişkide sürekli bir korku, gerginlik ve tetikte olma hali
• Ani seslerde irkilme, sıçrama, kolayca ürkme
• Eşin veya bir yakınının sürekli kontrolü: kiminle görüşüldüğü, nereye gidildiği, ne kadar harcandığı
• Arkadaşlardan ve aileden uzaklaşma, giderek yalnızlaşma
• Para, telefon, araç ya da kimlik belgelerine erişimin kısıtlanması
• Sürekli eleştiri, aşağılanma, suçlanma ve değersizlik duygusu
• Tehdit edilme, korkutulma veya izlendiğini düşünme
• Uyku sorunları, baş ağrısı, mide ağrısı gibi bedensel yakınmalar
• İsteğe bağlı olmayan cinsel davranışlara maruz kalma ve bunu kimseye anlatamama

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşüş, derse odaklanamama
• Altını ıslatma, parmak emme gibi önceki dönemlere geri dönme davranışları
• Saldırganlık ya da tam tersine aşırı sessizlik ve içe kapanma
• Uykuya dalmakta zorlanma, kabuslar, gece uyanmaları
• Ani seslerde ya da yetişkin bir el kalktığında korkuyla tepki verme
• Bir ebeveyni korumaya çalışma, onun yanından ayrılmama
• Karın ağrısı, baş ağrısı gibi sık tekrarlayan bedensel yakınmalar
• Arkadaşlarıyla ilişkilerde güvensizlik, oyunlarda şiddet temaları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Açıklanamayan morluklar, düşmeler ve yaralanmalar
• Yetersiz beslenme, susuz kalma, kilo kaybı
• Bakım veren kişiden korkma ya da onun yanında tedirgin olma
• İlaçların düzensiz verilmesi veya ihtiyaç duyulan bakımın verilmemesi
• Banka hesabından beklenmedik para çekilmesi, mal varlığı üzerinde baskı
• Diğer aile üyelerinden ve arkadaşlardan görüşmelerin kısıtlanması
• Ani içe kapanma, isteksizlik, kendine bakımın azalması
• Vasiyet, miras ya da tapu konusunda zorlanma ve tehdit edilme

Nedenler

Ana nedenler

• Şiddet, öfke kontrolü sorunu değil, güç ve kontrol kurma meselesidir; amaç kişiyi baskı altında tutmaktır.
• Aile içinde şiddetin normal görülmesi ya da çocuklukta şiddete tanık olunması, bunun tekrarlanma riskini artırabilir.
• Ekonomik sıkıntı, işsizlik, alkol veya madde kullanımı gerginliği artırabilir; ancak bunlar şiddeti haklı çıkarmaz.
• Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve katı roller, şiddeti besleyen önemli bir arka plan oluşturur.
• Sosyal destekten yoksunluk ve yalnızlaşma, hem şiddetin sürmesini hem de yardım istemeyi zorlaştırır.

Risk faktörleri

• Daha önce şiddet yaşamış olmak veya çocuklukta şiddete tanık olmak
• Eşin ya da yakınının aşırı kıskanç, kontrolcü ve öfkeli davranışlar sergilemesi
• Alkol veya madde kullanımı olan bir ev ortamı
• Ekonomik bağımlılık ve çalışma hayatından uzak olma
• Göç, dil bariyeri, sosyal çevreden uzak kalma gibi yalnızlaştıran durumlar
• Hamilelik, yeni doğum ya da hastalık gibi aileyi zorlayan dönemler
• Yaşlılık, engellilik veya bakıma muhtaç olma hali
• Ateşli silah ya da kesici aletin evde bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yaralanmanız varsa ve tıbbi bakım gerekiyorsa (acil servis ya da 112)
• Cinsel saldırıya uğradıysanız: muayene ve koruyucu bakım için vakit kaybetmeden başvurun
• Hamileyken şiddet görüyorsanız ya da karın bölgenize darbe aldıysanız
• Nefes almakta zorlanıyor, baş dönmesi yaşıyor ya da baygınlık hissi duyuyorsanız
• Kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız ya da dayanamayacak kadar kötü hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Evde kendinizi güvende hissetmiyorsanız, bir yaralanma olmasa bile bir sağlık kuruluşuna danışabilirsiniz
• İlişkinizde sürekli korku, kontrol veya aşağılanma yaşıyorsanız
• Uyku, iştah ya da günlük işlerinizde bozulma başladıysa
• Çocuğunuzun davranışlarında kaygı verici bir değişiklik fark ettiyseniz
• Yakınınızın şiddet gördüğünden şüpheleniyorsanız, nasıl yardım edebileceğinizi sormak için

Tanı

Aile içi şiddet için laboratuvar testiyle konulan bir 'tanı' yoktur. Sağlık çalışanı sizi ayrı bir odada, yalnız görüşerek dinler; yaşadıklarınızı kendi sözlerinizle anlatmanıza izin verir. Gerekirse 'Evde kendinizi güvende hissediyor musunuz?' gibi kısa sorular sorar. Amaç suçlamak değil, güvenliğinizi anlamak ve size uygun desteği sunmaktır. Şiddet gören kişilerin çoğu ilk başta tam olarak anlatamaz; bu çok normaldir ve görüşme bir kerede her şeyi anlatma zorunluluğu getirmez.

Yapılabilecek testler

• Fiziksel muayene: yaralanmaların varlığı, yeri ve iyileşme durumunun değerlendirilmesi
• Gerektiğinde röntgen, ultrasonografi veya tomografi gibi görüntüleme incelemeleri
• Cinsel saldırı sonrası koruyucu sağlık değerlendirmesi ve gerekli testler
• Gebelik testi ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından değerlendirme
• Ruh sağlığı taraması: kaygı, depresyon ve travma belirtilerinin sorulması
• Güvenlik değerlendirmesi: evde silah olup olmadığı, tehditlerin düzeyi ve güvenli barınma ihtiyacı

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme sırasında sözünüz kesilmeden dinlenmeye çalışılır. İsterseniz yanınızda güvendiğiniz bir kişi olabilir; çoğu yerde bu mümkündür. Sağlık çalışanı sizi sosyal hizmet birimlerine, koruma hizmetlerine ya da psikolojik desteğe yönlendirebilir. Adli bir süreç başlatmak istemiyorsanız bile tıbbi yardım alabilirsiniz; karar sizindir. Bazı durumlarda sağlık çalışanlarının yasal bildirim yükümlülüğü olabilir; bu konuyu size açıkça anlatmaları gerekir.

Tedavi

Aile içi şiddette ilk adım her zaman güvenliktir. Sağlık ekibi önce sizin ve varsa çocuklarınızın güvenliğini değerlendirir, sonra yaralanmaların tedavisi, psikolojik destek, barınma ve hukuki koruma seçenekleri birlikte planlanır. Bu süreç tek bir görüşmede bitmez; sizin hızınıza ve kararlarınıza saygı duyulur. Destek almak, ilişkiyi hemen bitirmek zorunda olmak anlamına gelmez; sizin için neyin doğru olduğuna siz karar verirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Önemli belgelerinizi (kimlik, sağlık kartı, varsa dava ve koruma belgeleri) kolayca ulaşabileceğiniz bir yerde hazır tutun
• Birkaç günlük ilaç, biraz para ve bir yedek telefon şarjını küçük bir çantada bulundurmayı düşünün
• Güvendiğiniz bir kişiyle bir 'işaret sözcüğü' belirleyin; o sözcüğü duyduğunda sizin için yardım çağırsın
• Evinizden çıkış yollarını ve güvenli buluşma noktalarını önceden düşünün
• Telefonunuzu mümkün olduğunca şarjlı ve yanınızda tutun
• Kendinize karşı nazik olun; yaşadıklarınızın etkisi zamanla azalır ve destek almak bu süreci kolaylaştırır
• Şiddet anında tartışmaya girmemek, sakin bir dille ortamdan uzaklaşmaya çalışmak daha güvenli olabilir

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımları üç başlıkta düşünülebilir. Birincisi, varsa yaralanmaların tıbbi bakımı ve ağrının kontrolü. İkincisi, travmaya duyarlı psikolojik destek: bireysel görüşmeler, güvenli ortamda grup desteği ve gerektiğinde ruh sağlığı uzmanına yönlendirme. Üçüncüsü, sosyal ve hukuki destek: sosyal hizmet uzmanlarıyla görüşme, güvenli barınma seçenekleri ve koruma kararı için yönlendirme. Kullanılacak ilaçlar konusunda karar, yalnızca sizi muayene eden hekim tarafından ve sizinle konuşularak verilir; bu konuda kendi başınıza işlem yapmamanız önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi yalnızca bazı ağır yaralanmalarda gerekir; örneğin kaymış ya da kırılmış kemikler, iç organ yaralanmaları veya kapanmayan yaralar. Böyle bir durum genellikle acil serviste değerlendirme sonrası ortaya çıkar. Çoğu şiddet vakasında cerrahi girişim gerekmez; asıl ihtiyaç güvenlik, destek ve iyileşme sürecidir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayat, şiddet yaşayan biri için çok yorucu olabilir. Küçük adımlarla ilerlemek en gerçekçi yoldur: bir güvenlik planı yapmak, bir yakınınıza durumu sezmeye başladığınızı söylemek, bir destek hattını arayıp yalnızca bilgi almak bile önemli adımlardır. Kendinizi hazır hissettiğinizde daha büyük kararlar alabilirsiniz. Unutmayın, iyileşme düz bir çizgi değildir; iyi günler kadar zor günler de olacaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güvendiğiniz en az bir kişiyle düzenli olarak görüşmeyi sürdürün; yalnızlaşma riski artırır
• Küçük de olsa kendinize ait bir alan ve zaman yaratmaya çalışın
• Uyku düzeninizi korumaya özen gösterin; uykusuzluk her şeyi daha zor hale getirir
• Alkol ve madde kullanımından uzak durmak, hem güvenliğiniz hem ruh haliniz için önemlidir
• Yasal haklarınızı öğrenmek için bir sosyal hizmet birimine ya da baroya bağlı danışma birimine başvurmayı düşünün
• Acil durumlar için telefonunuzda kısa yoldan arayabileceğiniz numaraları hazır tutun
• Kendinizi suçlamaya başladığınızda, bunun şiddet uygulayan kişinin sık kullandığı bir yöntem olduğunu hatırlayın

Diyet ve egzersiz

Şiddet yaşayan kişilerde iştah azalması ya da aşırı yeme görülebilir. Düzenli öğünler ve yeterli su içmek, bedeninizin stresle baş etmesine yardımcı olur. Mümkünse her gün kısa bir yürüyüş yapmak ya da evde hafif hareket etmek gerginliği azaltabilir. Egzersizi bir zorunluluk değil, kendinize iyi bakmanın bir yolu olarak görün. Güvenliğiniz açısından dışarı çıkmanın riskli olduğu durumlarda ev içinde hareket etmek de yeterlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Şiddet yaşamak; kaygı, depresyon, travma sonrası stres belirtileri, uyku sorunları ve kendine güvende azalma gibi ruhsal etkiler bırakabilir. Bu belirtiler kişinin zayıflığı değil, yaşadığı şeyin anlaşılır bir sonucudur ve destekle azalabilir. Kendinize zarar verme ya da hayatınıza son verme düşünceleri geliyorsa, bu çok acil bir durumdur: lütfen hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Yalnız kalmayın, güvendiğiniz birine haber verin. Ruhsal destek almak, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Aile içi şiddet önlenebilir bir sorundur; ancak bu, şiddet gören kişinin tek başına çözebileceği bir şey değildir. Önleme; toplumsal cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi, çocukların şiddetsiz bir ortamda büyümesi, öfke ve çatışma çözme becerilerinin erken yaşta öğretilmesi ve destek hizmetlerine kolay erişimle mümkündür. Şiddete tanık olan çevre, komşu, öğretmen veya iş arkadaşı da sessiz kalmayarak önlemenin bir parçası olabilir. Yardım istemek ve sunulan desteği kabul etmek, şiddetin tekrarlama riskini azaltır.

Tarama programları

Sağlık kuruluşlarında şiddet taraması, yani kısa sorularla güvenlik durumunun sorulması giderek yaygınlaşıyor. Aile hekiminiz, acil servis ya da kadın doğum poliklinikleri bu konuda size özel ve gizli bir görüşme yapabilir. Rutin bir muayene sırasında böyle bir soruyla karşılaşırsanız, dürüstçe yanıt vermek size uygun desteğe ulaşmayı kolaylaştırabilir. Hazır değilseniz bunu söylemek de tamamen kabul edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaralanmaların tekrarlaması, sıklaşması ve ağırlaşması
• Kronik ağrı, baş ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları gibi uzun süreli bedensel sorunlar
• Depresyon, kaygı bozukluğu ve travma sonrası stres belirtileri
• Uyku sorunları, yorgunluk ve günlük işlevlerde belirgin azalma
• Alkol veya madde kullanımına yönelme riski
• Hamilelikte şiddet nedeniyle anne ve bebek sağlığında riskler
• Çocuklarda duygusal, davranışsal ve okul başarısıyla ilgili sorunlar
• Sosyal çevreden kopma, iş ve ekonomik hayatta kayıplar
• Çok ağır durumlarda ciddi yaralanma veya hayati tehlike

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: destek alan kişilerin büyük bölümünde güvenlik, sağlık ve ruh hali zamanla iyileşir. Şiddetten uzaklaşmak ve destek sistemlerine bağlanmak, iyileşmenin en güçlü belirleyicileridir. Bu süreç hızlı olmayabilir ve bazen geri adımlar da içerebilir; ama yardım arayan her adım sizi daha güvenli bir yere yaklaştırır. Bugün attığınız küçük bir adım, yarının daha sakin bir gününe dönüşebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.