Gaita Taşı (Fekalit)

Genel Bakış

Fekalit, halk arasında gaita taşı da denilen, bağırsakta sertleşip taş gibi birikmiş dışkı kütlesidir. Genellikle kalın bağırsakta ya da apandis denilen küçük kesecikte bulunabilir. Kabızlıkla ilişkili olabilir ve bazen bağırsağın tıkanmasına veya apandisin iltihaplanmasına yol açabilir. Bu kulağa korkutucu gelebilir; ancak çoğu kişi uygun değerlendirme ve tedaviyle rahatlar.

Kabızlık oldukça yaygındır; gaita taşı da özellikle uzun süreli kabızlığı olan kişilerde görülebilir. Ancak her kabızlıkta gaita taşı oluşmaz.

Çocuklar, ileri yaştaki kişiler, uzun süre yatakta kalanlar, yeterince lifli beslenmeyenler ve kronik kabızlık yaşayanlar daha fazla risk altında olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı, özellikle sağ alt karın veya göbek çevresinde
• Şişkinlik ve gaz
• İnatçı kabızlık veya sert dışkı
• Dışkılamadan sonra tam boşalmamış hissi
• Bulantı veya kusma
• İştahsızlık
• Bazen ishal veya dışkı kaçırma şeklinde sızıntı

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı ve huzursuzluk
• Ağlama nöbetleri, bacakları karnına çekme
• İştahsızlık
• Kusma
• Uzun süreli kabızlık
• İç çamaşırında dışkı lekesi veya kaçırma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kabızlık ve karında şişkinlik
• İştah azalması
• Karın ağrısı
• Dışkılama zorluğu
• Bazen idrar yapma güçlüğü veya sık idrara çıkma

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli kabızlık
• Yetersiz lif ve sıvı alımı
• Hareketsizlik, uzun süre yatakta kalma
• Tuvalet ihtiyacını erteleme
• Kabızlık yapabilen bazı ilaçlar veya takviyeler
• Bağırsak yapısındaki daralmalar veya bazı sindirim sistemi hastalıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Çocukluk çağında kronik kabızlık
• Hamilelik
• Hareketi etkileyen sinir sistemi hastalıkları
• Yatağa bağımlılık
• Az su içme
• Düşük lifli beslenme
• Bazı ilaçları düzenli kullanma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı, sert karın, ateş veya sürekli kusma varsa
• Gaz ve dışkı çıkaramıyorsanız ve karın şişse
• Makattan kan geliyorsa
• Bayılma, bilinç bulanıklığı veya aşırı halsizlik varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan kabızlık varsa
• Karın ağrısı, şişkinlik veya dışkılama güçlüğü sürüyorsa
• Dışkılama alışkanlığınız belirgin değiştiyse
• Kendinizi sürekli tuvalete gitme ihtiyacıyla huzursuz hissediyorsanız
• Evde kullandığınız yöntemlere rağmen rahatlayamıyorsanız

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi ve dışkılama alışkanlıklarınızı sorar, karnınızı muayene eder. Gerekirse görüntüleme veya laboratuvar testleri ister. Gaita taşı bazen tesadüfen görüntülemede saptanır.

Yapılabilecek testler

• Karın muayenesi
• Kan testleri
• Karın röntgeni
• Ultrason
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi
• Gerekirse dışkı ve bağırsak değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu değerlendirme hızlıdır; testler altta yatan kabızlık veya tıkanıklık nedenini anlamaya yardım eder. Acil belirtiler varsa değerlendirme daha erken yapılır.

Tedavi

Tedavi, gaita taşının boyutuna ve belirtilere göre değişir. Çoğu kişide kabızlığı çözmeye yönelik önlemler yeterlidir. Tıkanıklık veya apandisit gibi durumlarda daha ileri tedavi gerekebilir. Kendi kendinize sert bir kütleyi çıkarmaya çalışmayın; bu zarar verebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içmek
• Lifli beslenmek: sebze, meyve ve tam tahıl tüketmek
• Her gün hafif hareket etmek veya yürüyüş yapmak
• Tuvalet ihtiyacını geldiğinde ertelememek
• Düzenli tuvalet zamanı oluşturmak
• Doktor önerisi olmadan lavman veya dışkı yumuşatıcı kullanmamak
• Karın ağrısı şiddetliyse yemek yemeyi zorlamamak ve sağlık kuruluşuna başvurmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kabızlığı gidermek için uygun gördüğünde dışkı yumuşatıcı veya lavman benzeri yöntemler kullanabilir; bunlar yalnızca sağlık profesyonelinin önerisiyle uygulanmalıdır. Gaita taşı elle veya küçük işlemlerle çıkarılabilir. Altta yatan neden, örneğin kabızlık, ilaçlar veya hareketsizlik, değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Apandisit, bağırsak tıkanıklığı, delinme veya ciddi iltihap varsa ameliyat gerekebilir. Ameliyatta taş, apandis veya etkilenen bağırsak bölümü değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Gaita taşı tedavi edildikten sonra kabızlığın tekrarlamaması için düzenli beslenme, yeterli sıvı ve hareket önemlidir. Bazı kişilerde altta yatan neden için takip gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yemek ve tuvalet alışkanlığı edinmek
• Her gün yürüyüş gibi hafif egzersiz yapmak
• Stres yönetimine dikkat etmek
• Doktor kontrollerini aksatmamak
• Kabızlık yapan ilaçları kendi başınıza bırakmamak; hekiminize danışmak

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, yeterli su ve düzenli hafif egzersiz bağırsak hareketlerini destekler. Ani ve aşırı lif artışı gaz yapabilir; lif alımını yavaşça artırmak daha rahat olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli kabızlık ve tekrarlayan karın ağrısı kişiyi yorabilir, kaygıya yol açabilir. Bu duygular anlaşılırdır; destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Çoğu durumda kabızlığı önlemek gaita taşı riskini azaltabilir; ancak her durum tamamen önlenemez.

Aşılar

Bu durumla ilgili bir aşı yoktur.

Tarama programları

Özel bir tarama testi yoktur; tekrarlayan kabızlık veya karın ağrısında hekim değerlendirmesi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dışkı sıkışması
• Bağırsak tıkanıklığı
• Apandisit
• Bağırsak delinmesi ve karın içi iltihap
• Kanama veya ciddi enfeksiyon

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi uygun değerlendirme ve tedaviyle rahatlar. Belirtiler ciddiyse erken başvurmak önemlidir; bu durum umutsuz değildir ve doğru destekle yönetilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.