Kontrol Altına Alınamayan Burun Poliplerinde İlk İlaç Tedavisi

Genel Bakış

Burun polipleri, burnun ve sinüs boşluklarının iç yüzeyini kaplayan dokunun (mukoza) iltihaplanıp şişerek su dolu, yumuşak kesecikler haline gelmesidir. Bu kesecikler burun geçişini daralttığı için nefes almayı zorlaştırabilir, koku alma duyusunu azaltabilir ve sürekli bir tıkanıklık hissi yaratabilir. Polipler kanser değildir; iyi huylu (zararsız) büyümelerdir. "Kontrol altına alınamayan" ifadesi, burun spreyleri ve diğer temel tedavilere rağmen şikâyetlerin devam etmesi anlamına gelir. Bu durumda doktorlar genellikle tedaviyi bir üst basamağa taşımayı, yani ilk ilaç tedavisini gözden geçirmeyi ve gerekirse farklı seçenekleri değerlendirmeyi önerir.

Evet, oldukça yaygındır. Toplumda yaklaşık her 100 kişiden birkaçında burun polipi görülebildiği tahmin edilmektedir. Özellikle astım ve alerjisi olan kişilerde daha sık rastlanır.

Daha çok yetişkinlerde, genellikle 30-40 yaşlarından sonra görülür. Çocuklarda nadirdir; bir çocukta saptanırsa doktorun altta yatan başka bir nedeni araştırması gerekebilir. Astım, alerjik nezle veya ağrı kesici-ilthap giderici ilaçlara duyarlılığı olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Burunda sürekli tıkanıklık ve nefes almakta zorlanma
• Koku alma duyusunun azalması veya tamamen kaybolması
• Geniz akıntısı ve burun arkasına akan salgı hissi
• Yüzde, alında veya göz çevresinde baskı ya da dolgunluk hissi
• Ağızdan nefes alma, özellikle uykuda
• Horlama ve uyku kalitesinin bozulması
• Sık tekrarlayan sinüzit atakları
• Burun sesiyle konuşma ve tat alma duyusunda azalma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda burun polipi nadirdir; görüldüğünde doktorun dikkatle değerlendirmesi önemlidir.
• Ağızdan nefes alma, horlama ve uykuda nefes duraklamaları
• Burun sesiyle konuşma ve genizden konuşma
• Sık geçmeyen burun akıntısı ve sinüzit
• İştah ve büyüme takibinin doktor tarafından yapılması gerekebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şikâyetler başka hastalıklarla karışabilir; bu nedenle değerlendirme önemlidir.
• Uyku bozukluğu ve gündüz yorgunluğu daha belirgin hissedilebilir.
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim açısından doktora tüm ilaçların söylenmesi gerekir.
• Tek taraflı ve kanamalı şişliklerde mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Burun ve sinüs iç yüzeyinde süregelen iltihaplanma (enflamasyon)
• Alerjik nezle ve diğer alerjik durumlar
• Astım ile birlikte görülen iltihabi yatkınlık
• Ağrı kesici ve ilthap giderici bazı ilaçlara duyarlılık (aspirin duyarlılığı olarak bilinir)
• Tekrarlayan burun ve sinüs enfeksiyonları
• Kistik fibroz gibi altta yatan bazı genetik hastalıklar (özellikle çocuklarda)
• Bağışıklık sistemiyle ilgili bazı durumlar
• Çoğu zaman tek bir nedeni gösterilemez; birden fazla etken bir arada rol oynar

Risk faktörleri

• Astım hastası olmak
• Alerjik nezle veya egzama gibi alerjik hastalıklar
• Aspirin ve benzeri ilaçlara duyarlılık
• Ailede burun polipi öyküsü
• Sigara dumanı ve toz, kimyasal gibi burun irritanlarına maruz kalmak
• Kistik fibroz veya bağışıklıkla ilgili bazı hastalıklar
• Sık geçirilen sinüzit atakları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta belirgin zorlanma veya nefes darlığı
• Yüz veya göz çevresinde hızla artan şişlik
• Yüksek ateş ve şiddetli baş ağrısı birlikteliği
• Görmede ani değişiklik
• Durmayan burun kanaması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren burun tıkanıklığı
• Koku almada belirgin azalma
• Sık tekrarlayan sinüzit veya geniz akıntısı
• Horlama ve uykuda nefes sorunları
• Mevcut burun spreyi veya tedaviye rağmen şikâyetlerin geçmemesi

Tanı

Doktor önce şikâyetlerinizi dinler ve burnunuzu muayene eder. Ardından, çoğu zaman burun içine ışıklı ince bir kamera (endoskop) ile bakarak poliplerin varlığını ve yerini değerlendirir. Bu işlem genellikle kısa sürer ve çoğunlukla ağrısızdır. Gerekirse alerji, astım veya altta yatan başka bir neden araştırılır.

Yapılabilecek testler

• Burun muayenesi ve nazal endoskopi (burun içinin kamera ile görüntülenmesi)
• Alerji deri testi veya kan testleri
• Sinüslerin görüntülenmesi için bilgisayarlı tomografi (BT)
• Koku testi
• Astım açısından solunum fonksiyon testi
• Kan sayımı ve bazı iltihap belirteçleri
• Çocuklarda kistik fibroz gibi durumlar için ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme çoğunlukla tek bir muayenede büyük ölçüde şekillenir. Doktorunuz size şikâyetlerinizin ne zamandır sürdüğünü, kullandığınız ilaçları ve alerjiniz olup olmadığını soracaktır. Test sonuçları birkaç gün sürebilir. Bu süreçte endişelenmenize gerek yoktur; amaç size en uygun tedaviyi planlamaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı iltihabı azaltmak, poliplerin küçülmesini sağlamak ve nefes almayı kolaylaştırmaktır. İlk basamak tedavi genellikle burun içine uygulanan iltihap giderici (kortikosteroid) spreylerdir. Bu spreyler düzenli ve doğru teknikle kullanıldığında çoğu kişide şikâyetleri belirgin şekilde azaltır. Etkisi hemen değil, genellikle birkaç hafta içinde ortaya çıkar. Düzenli kullanım bırakıldığında şikâyetler geri dönebilir. Şikâyetler ilaçlara rağmen sürüyorsa, yani "kontrol altına alınamıyorsa", doktorunuz kısa süreli ağızdan ilaç tedavisi, burun içine uygulanan farklı ilaç seçenekleri, bazı hastalarda enjeksiyon şeklinde uygulanan ileri tedaviler veya cerrahiyi değerlendirebilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna mutlaka bir doktor karar vermelidir; ilaçları kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği burun spreyini doğru teknikle ve düzenli kullanın; spreyi burnun dış duvarına doğru sıkmak daha etkilidir.
• Ilık tuzlu su ile burun yıkamak salgıları yumuşatır ve rahatlatır; eczacınıza uygun ürün ve yöntemi sorabilirsiniz.
• Sigara dumanından, tozdan, boya ve kimyasal kokulardan uzak durun.
• Ev içi havayı çok kuru bırakmayın; nem dengesi burnu rahatlatır.
• Başınızı hafif yüksek tutarak uyumak gece tıkanıklığını azaltabilir.
• Bol su içmek salgıların incelmesine yardımcı olur.
• Şikâyetlerinizi ve ilaç kullanımınızı not edin; kontrollerde doktorunuza bunları anlatın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi basamakları genellikle şöyle ilerler: ilk olarak burun içine uygulanan iltihap giderici spreyler ve düzenli burun yıkaması önerilir. Bunlar yeterli olmazsa doktor kısa süreli ağızdan iltihap giderici tedavi, farklı burun içi uygulamalar veya bazı seçilmiş hastalarda enjeksiyon şeklinde verilen ileri tedavileri değerlendirebilir. Alerji veya astım varsa bunların da birlikte tedavi edilmesi şikâyetleri azaltır. İlaçların adı, dozu ve süresi kişiye göre değişir; bu nedenle yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanılmalıdır. Ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlara duyarlılığınız varsa bunu mutlaka doktorunuza söyleyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi yeterli olmazsa, polipler çok büyükse veya sık tekrarlıyorsa cerrahi gündeme gelebilir. Ameliyat genellikle burun içinden, dışarıdan kesi yapılmadan uygulanır ve polipler temizlenir. Cerrahi sonrası ilaç tedavisine devam etmek, poliplerin tekrar oluşma olasılığını azaltmak açısından önemlidir. Ameliyat kararı mutlaka bir kulak burun boğaz uzmanı ile birlikte verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Burun polipleri ile yaşamak, günlük alışkanlıklarda küçük ama etkili değişiklikler yapmayı gerektirir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, burnunuzu nemli tutmak ve irritanlardan uzak durmak şikâyetlerin kontrol altında kalmasına yardımcı olur. Şikâyetlerinizde bir değişiklik olduğunda bunu not alıp doktorunuzla paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumanlı ortamlardan uzak durun; sigarayı bırakmak için destek isteyin.
• Alerjiniz varsa tetikleyicileri (toz, polen, ev hayvanı) mümkün olduğunca azaltın.
• Evde düzenli temizlik ve havalandırma yapın.
• Yeterli ve düzenli uykuya özen gösterin.
• Bol su içmeyi alışkanlık haline getirin.
• Doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet burun poliplerini doğrudan tedavi etmez; ancak dengeli beslenmek bağışıklığı destekler ve genel sağlığınızı korur. Alerjiniz varsa besin tetikleyicilerini doktorunuzla konuşabilirsiniz. Egzersiz burun tıkanıklığını kısa süreliğine rahatlatabilir ve genel sağlığı destekler. Ağır efor sırasında nefes almakta zorlanıyorsanız tempoyu ayarlayın ve bunu doktorunuza bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli burun tıkanıklığı, uyku bozukluğu ve koku kaybı kişiyi yorgun, sinirli ve moral olarak düşkün hissettirebilir. Bu duygular anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Şikâyetleriniz ruh halinizi belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık uzmanıyla konuşun. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz veya güvende olmadığınızı düşündüğünüz bir anda acil yardım için 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Burun poliplerini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak iltihabı ve tetikleyicileri kontrol altında tutmak şikâyetlerin daha hafif seyretmesine yardımcı olabilir. Alerjiniz ve astımınız varsa tedavilerini aksatmamak, sigara dumanından uzak durmak ve burun hijyenine dikkat etmek faydalıdır.

Aşılar

Burun polipleri için özel bir aşı yoktur. Yine de genel sağlığınızı korumak ve solunum yolu enfeksiyonlarını azaltmak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşılarınızı yaşınıza ve sağlık durumunuza göre doktorunuza danışarak yaptırabilirsiniz.

Tarama programları

Burun polipleri için rutin bir tarama programı yoktur. Astım veya aspirin duyarlılığı gibi risk faktörleriniz varsa şikâyetlerinizi doktorunuzla paylaşmanız erken değerlendirme açısından önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sürekli burun tıkanıklığı ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş
• Koku alma duyusunun kalıcı olarak azalması
• Sık tekrarlayan sinüzit ve sinüs enfeksiyonları
• Uyku apnesi (uykuda nefesin kısa süreli durması) riski ve buna bağlı yorgunluk
• Astım şikâyetlerinin kötüleşmesi
• Kulak ve genizde basınç hissi, işitmede azalma
• Nadiren sinüslerin tıkanmasına bağlı kist oluşumu

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi doğru tedavi ve düzenli takip ile şikâyetlerini belirgin şekilde kontrol altına alabilir. Tedavi genellikle uzun soluklu bir süreçtir ve zaman zaman düzenleme gerektirebilir; bu normaldir. Polipler tekrar oluşabilse de ilaç tedavisi ve gerektiğinde cerrahi ile iyi bir yaşam kalitesi sağlanabilir. Umut verici olan şu ki, sizin için doğru tedaviyi bulmak üzere doktorunuzla birlikte adım adım ilerleyebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.