Grip (İnfluenza)

Genel Bakış

Grip, tıptaki adıyla influenza, influenza virüsünün yol açtığı bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Virüs burnu, boğazı ve akciğerleri tutar. Nezle (soğuk algınlığı) ile sık karıştırılır ama grip genellikle daha ani başlar, ateşi daha yüksektir ve kişiyi birkaç gün yatağa düşürebilir. Çoğu kişi birkaç gün ile iki hafta arasında kendini iyi hissetmeye başlar; yine de dinlenmek ve vücudu zorlamamak iyileşmeyi kolaylaştırır.

Evet, grip çok yaygın bir hastalıktır. Dünyada ve Türkiye'de her yıl milyonlarca kişi grip geçirir. Mevsimsel olarak, genellikle sonbaharın sonlarından itibaren görülme sıklığı artar ve kış aylarında zirve yapar. Aynı kişi hayatı boyunca birçok kez grip olabilir; çünkü virüs zamanla yapısını değiştirir ve vücudun önceki yıllardan kalan bağışıklığı her zaman tam koruma sağlamaz.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Sağlıklı yetişkinler genellikle birkaç gün içinde toparlanır. Ancak 65 yaş ve üzeri kişiler, 5 yaşından küçük çocuklar (özellikle 2 yaş altı), hamileler, kronik hastalığı olanlar (astım, şeker hastalığı, kalp ve akciğer hastalıkları gibi) ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir. Sağlık çalışanları da virüsle daha sık karşılaştıkları için risk grubundadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aniden yükselen ateş (genellikle 38°C ve üzeri)
• Titreme ve üşüme hissi
• Kas ve eklem ağrıları, vücutta kırgınlık
• Baş ağrısı
• Belirgin halsizlik ve yorgunluk
• Kuru öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• İştah azalması

Çocuklarda belirtiler

• Yüksek ateş ve ateşe bağlı havale (nadir ama mümkün)
• Bulantı, kusma ve ishal — yetişkinlere göre çocuklarda daha sık görülür
• Kulak ağrısı
• Huzursuzluk, sürekli ağlama veya uykuya dalmakta zorluk
• Beslenmenin ve sıvı alımının azalması
• Oyun oynamaya ve normal aktivitelere ilgi kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş hiç yükselmeyebilir veya çok hafif olabilir
• Ani gelişen halsizlik, düşkünlük, günlük işleri yapamama
• Kafa karışıklığı (konfüzyon) veya dalgınlık
• Baş dönmesi ve düşme eğilimi
• Nefes darlığı veya nefes almakta zorlanma
• İştahsızlık ve sıvı içmeyi unutma

Nedenler

Ana nedenler

• İnfluenza A ve influenza B adlı virüslerin yol açtığı enfeksiyon
• Öksürme, hapşırma ve konuşma ile havaya saçılan damlacıkların solunması
• Virüs bulaşmış yüzeylere (kapı kolu, telefon, ortak kullanılan eşyalar) dokunduktan sonra elleri ağza, burna veya göze götürmek
• Kapalı, kalabalık ve havalandırması kısıtlı ortamlarda uzun süre bulunmak
• Hasta bir kişiyle yakın temas ve ortak eşya kullanımı

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzerinde olmak
• 5 yaşından küçük olmak, özellikle 2 yaş altı bebekler
• Hamilelik ve doğum sonrası ilk aylar
• Astım, KOAH gibi akciğer hastalıkları
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hastalıkları ve karaciğer hastalıkları
• Bağışıklık sistemini baskılayan bir hastalık veya tedavi almak
• Aşırı kilo (obezite)
• Sigara kullanmak
• Sağlık çalışanı olmak veya bakım evi gibi toplu yaşam alanlarında kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya morarma varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Bilinç değişikliği, havale veya ağır susuzluk belirtileri varsa acil yardım isteyin.
• Risk grubundaysanız (65 yaş üzeri, 5 yaş altı çocuk, hamile, kronik hastalık veya bağışıklık sorunu) belirtiler başlar başlamaz aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Ateş üç günden uzun sürüyorsa veya belirtiler hızla kötüleşiyorsa aynı gün doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler hafif ama bir haftayı geçtiği halde belirgin düzelme yoksa
• Öksürük uzun sürüyor ve günlük yaşamı zorlaştırıyorsa
• Kulakta tıkanıklık, işitme azalması veya yüzde baskı hissi varsa
• Ne sıklıkla grip aşısı olmanız gerektiğini danışmak için
• Grip belirtileri ile hangi durumlarda hekime başvurmanız gerektiğini öğrenmek için

Tanı

Grip tanısı çoğu zaman muayene ile konur. Hekim ya da aile hekiminiz belirtileri dinler, ateşinizi ölçer, boğazınıza ve akciğerlerinize bakar ve mevsimsel olarak grip dolaşımda mı diye değerlendirir. Belirtilerin gribe uyması genellikle tanı için yeterlidir. Bazı durumlarda, özellikle hastaneye yatış gereken kişilerde, risk grubundaki hastalarda veya tanının netleşmesi gerektiğinde burun ya da boğazdan alınan bir örnekle laboratuvar testi istenebilir. Bu testler virüsün varlığını gösterir; ancak tedavi planı çoğu zaman test sonucunu beklemeden, belirtilere göre yapılır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: ateş ölçümü, boğaz ve akciğer dinlemesi
• Burun veya boğazdan sürüntü örneği ile hızlı influenza testi
• Gerektiğinde daha kesin sonuç veren laboratuvar testi (PCR gibi moleküler testler)
• Zatürre veya başka bir akciğer sorunundan şüphelenilirse akciğer grafisi
• Sıvı kaybını ve genel durumu değerlendirmek için kan testleri
• Çocuklarda kulak enfeksiyonu şüphesinde kulak muayenesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrısız ya da çok az rahatsızlık veren işlemlerden oluşur. Sürüntü testi yapılacaksa burun veya boğaz içine yumuşak bir çubuk sokulur; birkaç saniyelik bir gıdıklanma hissi olabilir. Hızlı testlerin sonucu genellikle kısa sürede çıkar, moleküler testlerde ise birkaç saat ile bir gün arasında değişebilir. Hekiminiz size evde nelere dikkat etmeniz gerektiğini, ne zaman tekrar başvurmanız gerektiğini ve hangi durumlarda acil yardım almanız gerektiğini anlatacaktır.

Tedavi

Grip tedavisinin temelini dinlenme, yeterli sıvı alımı ve belirtilerin rahatlatılması oluşturur. Hastalık bir virüsten kaynaklandığı için antibiyotiklerin yeri yoktur; antibiyotikler yalnızca bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlarda işe yarar. Hekiminiz, durumunuza ve risk grubunda olup olmadığınıza göre ek değerlendirme yapabilir. Grip geçirirken evde kalmanız, hem kendiniz hem de çevrenizdekiler için önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Mümkünse evde kalın ve dinlenin; işe veya okula gitmeyin.
• Bol sıvı için: su, ılık çorba, bitki çayı gibi içecekler iyi gelir.
• Ateşiniz varsa ince giysiler tercih edin ve odayı çok sıcak tutmayın.
• Ilık duş veya ılık kompres kas ağrılarını ve ateş hissini hafifletebilir.
• Beslenmeyi atlamayın; hafif ve sindirimi kolay yiyecekler tercih edin.
• Öksürme ve hapşırma sırasında ağzınızı ve burnunuzu tek kullanımlık mendil ya da dirseğinizin içiyle kapatın.
• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın; ortak eşyaları (havlu, bardak) ayrı tutun.
• Ateş düşürücü veya ağrı kesici kullanmayı düşünüyorsanız mutlaka eczacınıza ya da hekiminize danışın; çocuklarda ve hamilelerde bazı ilaçlar uygun değildir.
• Belirtiler geçene kadar ağır egzersizden ve yorucu işlerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Çoğu kişide tedavi evde destekleyici bakımdan ibarettir: dinlenme, sıvı alımı ve belirtilerin rahatlatılması. Hekiminiz, hastalığın ağır seyretme riski taşıyan kişilerde (örneğin 65 yaş üzeri, kronik hastalığı olanlar, hamileler, küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar) virüse yönelik ilaç tedavisini değerlendirebilir. Bu tür ilaçların en çok erken dönemde başlandığında yararlı olabileceği bilinir; bu nedenle belirtiler başladığında erken bir hekime başvurmak önemlidir. Ateş ve ağrı için kullanılabilecek seçenekler kişiye göre değişir; hangi ilacın size uygun olduğunu yalnızca bir hekim veya eczacı söyleyebilir. Burun tıkanıklığı için tuzlu su spreyleri ve buhar gibi basit yöntemler de rahatlatıcı olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Grip için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak grip sırasında gelişen ve ilaçla düzelmeyen bazı durumlar (örneğin şiddetli kulak enfeksiyonu ya da apse gibi nadir komplikasyonlar) ameliyat veya girişim gerektirebilir. Böyle bir durumun sizde olup olmadığını ancak hekiminiz değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Grip geçirirken en önemli işiniz dinlenmektir. İlk günlerde kendinizi çok yorgun hissedebilirsiniz; bu normaldir ve vücudunuzun enerjisini iyileşmeye ayırdığının göstergesidir. Gün içinde kısa aralıklarla su içmeyi, sık sık dinlenmeyi ve uyumayı ihmal etmeyin. Ateş düştükten sonra bile birkaç gün daha kendinizi zorlamamak, iyileşmeyi hızlandırır. Belirtileriniz geçene kadar evde kalmanız, virüsü başkalarına bulaştırma riskinizi azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku bağışıklık sistemini destekler; günde 7-8 saat uyumaya çalışın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; sigara solunum yollarını zayıflatır.
• Ellerinizi sık sık yıkayın, kalabalık ve kapalı ortamlarda bulunduğunuzda dikkatli olun.
• Kronik hastalıklarınız varsa düzenli kontrollerinizi ve tedavinizi aksatmayın.
• Grip döneminde bol sıvı almayı alışkanlık hâline getirin.
• Hasta kişilerle yakın temastan kaçının; siz hastaysanız maske kullanmak çevrenizi korur.

Diyet ve egzersiz

Grip sırasında iştah azalabilir; bu geçicidir ve endişe etmenize gerek yoktur. Yine de boş mideyle kalmamak için hafif, sindirimi kolay yiyecekler (çorba, yoğurt, haşlanmış sebze, meyve) tercih edin. Sıvı alımı katı gıdadan daha önemlidir; su, sulu çorba ve ılık içeceklerle sıvı ihtiyacınızı karşılayın. Alkol ve aşırı kafeinli içeceklerden uzak durmak iyi olur; bunlar sıvı kaybını artırabilir. Egzersiz konusunda sabırlı olun: ateşiniz varken ve kendinizi hâlâ yorgun hissederken ağır egzersiz yapmayın. Ateş düştükten ve enerjiniz geri geldikten sonra kısa yürüyüşlerle yavaşça başlayabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Grip, birkaç gün boyunca evde kalmak zorunda kalmak, işten ve sosyal hayattan uzaklaşmak nedeniyle moral bozukluğuna yol açabilir. Halsizlik ve hareketsizlik hâli zaman zaman huzursuzluk veya üzüntü hissini artırabilir. Bu duygular bu dönemde oldukça yaygındır ve genellikle iyileşmeyle birlikte geçer. Kendinize karşı nazik olun, sevdiklerinizle telefonda görüşmek ve sevdiğiniz hafif etkinliklerle vakit geçirmek iyi gelebilir. Kendinizi iki haftadan uzun süre çok kötü, umutsuz veya kaygılı hissediyorsanız ya da günlük işlerinizi yapamıyorsanız, bir sağlık uzmanına veya aile hekiminize danışın. Ruh sağlığı zorlandığında destek istemek güçsüzlük değil, kendine özen göstermektir. Acil bir kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Grip tamamen önlenemese de riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. En etkili yöntemlerden biri mevsimsel grip aşısıdır. Bunun yanında el temizliği, kalabalık kapalı ortamlarda dikkat, hasta kişilerle mesafe ve ortamların havalandırılması bulaş riskini azaltır. Bu önlemler hem sizi hem de çevrenizdeki risk grubundaki kişileri korur.

Aşılar

Mevsimsel grip aşısı, her yıl o yılın dolaşan virüs tiplerine göre hazırlanır ve bu nedenle her yıl yenilenmesi önerilir. Aşının içeriği ve kimlere önerildiği konusunda ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın yayımladığı güncel öneriler yol göstericidir. Genellikle 65 yaş ve üzeri kişilere, küçük çocuklara, hamilelere, kronik hastalığı olanlara ve sağlık çalışanlarına önerilir. Aşının size uygun olup olmadığını, zamanlamasını ve olası yan etkilerini aile hekiminiz veya eczacınızla konuşabilirsiniz. Aşı, gribi tamamen engellemese de ağır hastalık ve hastaneye yatış riskini azaltmaya yardımcı olur.

Tarama programları

Grip için rutin tarama testi yoktur. Grip belirtileri olmayan kişilerde test yapılması önerilmez. Ancak risk grubundaysanız ve belirtiler başladıysa, erken değerlendirme için hekiminize başvurmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer iltihabı) — özellikle yaşlılarda, küçük çocuklarda ve kronik hastalığı olanlarda ciddi seyredebilir
• Orta kulak iltihabı, özellikle çocuklarda
• Sinüs enfeksiyonları
• Astım, KOAH gibi mevcut solunum yolu hastalıklarının alevlenmesi
• Kalp ve şeker hastalığı gibi kronik hastalıkların kontrolünün zorlaşması
• Ağır sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Nadiren hastaneye yatış gerektiren ağır solunum yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Grip çoğu kişi için geçici bir hastalıktır ve tam iyileşme beklenir. Sağlıklı yetişkinler genellikle bir hafta içinde kendini belirgin şekilde daha iyi hisseder; yorgunluk ise birkaç hafta hafifçe devam edebilir. Risk grubundaki kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir, ancak erken değerlendirme, dinlenme ve uygun bakımla çoğu kişi sorunsuz atlatır. Kendinizi iyi hissetmediğiniz süre uzarsa ya da kötüleşirseniz vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak, olası komplikasyonların erken fark edilmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.