Grip (İnfluenza) ve Grip Aşısı

Genel Bakış

Grip, halk arasında 'paçavra hastalığı' da denen, influenza adı verilen virüslerin yol açtığı bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Virüs, burnumuzdan ve boğazımızdan akciğerlerimize kadar uzanan solunum yollarına yerleşir. Soğuk algınlığı ile karıştırılabilir ama grip genellikle daha ani başlar, ateşi daha yüksek çıkar ve kişiyi birkaç gün yatağa düşürecek kadar halsiz bırakır. Grip aşısı ise her yıl sonbaharda yapılan ve bu virüse karşı vücudu önceden hazırlayan bir koruyucu uygulamadır: aşı, hastalığı hiç geçirmemenize ya da çok daha hafif atlatmanıza yardımcı olur.

Evet, çok yaygındır. Türkiye'de grip genellikle sonbahar sonundan ilkbahar başına kadar, özellikle kış aylarında daha sık görülür. Her yıl nüfusun önemli bir bölümü grip geçirir; çoğu kişi evde dinlenerek iyileşir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak bazı kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir: 65 yaş üstündekiler, 5 yaş altındaki çocuklar (özellikle 2 yaş altı), hamileler, astım, KOAH, kalp hastalığı, şeker hastalığı ya da böbrek hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve sağlık çalışanları bu grubun başında gelir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan yüksek ateş (genellikle 38°C ve üzeri)
• Titreme ve üşüme hissi
• Yaygın kas ve eklem ağrıları
• Baş ağrısı
• Belirgin halsizlik, yorgunluk, yataktan kalkmakta zorlanma
• Kuru öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• İştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Yüksek ateş ve huzursuzluk
• Bulantı, kusma ve bazen ishal (yetişkinlere göre çocuklarda daha sık görülür)
• Karın ağrısı
• Kulak ağrısı
• Emzirme veya beslenmede azalma, bezin daha az ıslanması (sıvı kaybı işareti olabilir)
• Sürekli ağlama veya normalden çok uyuma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş hiç yükselmeyebilir; bu nedenle hastalık gözden kaçabilir
• Ani gelişen halsizlik, güçsüzlük, günlük işleri yapamama
• Kafa karışıklığı, dalgınlık veya alışılmadık davranışlar
• Baş dönmesi ve düşme
• Nefes darlığı, göğüste sıkışma
• İştah kaybı ve sıvı içmeyi bırakma

Nedenler

Ana nedenler

• İnfluenza A ve influenza B adlı virüsler; hastalığın asıl nedeni bunlardır
• Öksürme, hapşırma ve konuşma sırasında havaya saçılan küçük damlacıkların solunması
• Virüsün bulaştığı yüzeylere (kapı kolu, telefon, masa) dokunup ardından ağıza, buruna veya göze temas etmek
• Kapalı, kalabalık ve havalandırması iyi olmayan ortamlarda uzun süre bulunmak
• Hasta bir kişiyle yakın temasta bulunmak; belirtiler başlamadan bir gün önce ve hastalık sırasında bulaştırıcılık vardır

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzerinde olmak
• 5 yaş altında olmak, özellikle 2 yaşın altındaki bebekler
• Hamilelik veya doğum sonrası ilk dönem
• Astım, KOAH gibi akciğer hastalıkları
• Kalp ve damar hastalıkları
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Böbrek, karaciğer veya kan hastalıkları
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık ya da tedavi almak
• Aşırı kilo (obezite)
• Sigara kullanmak
• Huzurevi veya uzun süreli bakım kurumunda yaşamak
• Sağlık çalışanı olmak veya kalabalık iş yerlerinde çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorlanıyor veya nefes nefese kalıyorsanız (bu durumda beklemeden 112'yi arayın)
• Göğsünüzde ağrı veya baskı varsa
• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali ya da düşüncelerinizi toparlamakta zorluk yaşıyorsanız
• Ateşiniz 3 günden uzun sürüyor ya da düştükten sonra yeniden yükseliyorsa
• Sıvı içemiyor, idrara çok az çıkıyorsanız
• Kronik bir hastalığınız varsa ve belirtileriniz hızla kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Grip belirtileri başladı ve risk grubundaysanız (65 yaş üstü, hamile, kronik hastalığı olan, bağışıklığı zayıf)
• Küçük bir çocukta ateş ve halsizlik varsa
• Belirtiler 7-10 günü geçtiği halde düzelme yoksa
• Grip aşısı hakkında bilgi almak veya yaptırmak istiyorsanız
• Aşı sonrası kol ağrısı, hafif ateş gibi şikâyetler sizi endişelendiriyorsa

Tanı

Doktorunuz genellikle şikâyetlerinizi dinleyip sizi muayene ederek grip tanısını koyabilir. Mevsimin grip mevsimi olması, ateşin ani yükselmesi ve yaygın kas ağrıları tanıyı destekler. Çoğu hastada ek bir test gerekmez. Test yapılması gereken durumlarda burun veya boğazdan alınan bir sürüntü örneği kullanılır. Bu işlem kısa sürer ve genellikle can yakmaz, sadece birkaç saniyelik bir karıncalanma hissedilir.

Yapılabilecek testler

• Burun veya boğaz sürüntüsüyle yapılan hızlı influenza testi
• Gerektiğinde daha kesin sonuç veren moleküler test (PCR)
• Doktorunuz uygun görürse kan testleri
• Zatürre (akciğer iltihabı) şüphesi varsa akciğer grafisi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 10-15 dakika sürer. Doktorunuz boğazınıza ve kulaklarınıza bakabilir, akciğerlerinizi dinleyebilir, ateşinizi ölçebilir. Test yapıldıysa sonuç aynı gün içinde çıkabilir. Sonuç ne olursa olsun, tedavi planı çoğunlukla belirtilerinize ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir.

Tedavi

Gripte tedavinin amacı dinlenmenizi sağlamak, şikâyetleri hafifletmek ve olası komplikasyonları önlemektir. Çoğu kişi evde dinlenerek ve bol sıvı içerek iyileşir. Antibiyotikler grip virüsüne etki etmez; bu nedenle doktorunuz gerekli görmedikçe antibiyotik verilmez.

Evde kişisel bakım

• Evde dinlenin; işe veya okula gitmeyin, kalabalık ortamlardan uzak durun
• Bol sıvı için: su, ılık çorba, bitki çayı gibi içecekler iyi gelir
• Ateşi ve ağrıları hafifletmek için eczacınıza veya doktorunuza danışarak uygun bir ağrı kesici/ateş düşürücü kullanabilirsiniz
• Odayı sık sık havalandırın, çok sıcak tutmayın
• Ilık duş almak veya ılık kompres uygulamak rahatlatıcı olabilir
• Öksürüp hapşırırken ağzınızı mendille ya da dirseğinizin içiyle kapatın
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın
• Sigara içmeyin; duman solunum yollarını daha da tahriş eder

Tıbbi tedaviler

Çoğu hastada tedavi yalnızca dinlenme ve şikâyetlerin hafifletilmesinden oluşur. Doktorunuz, hastalığın seyrini ve risk durumunuzu değerlendirerek bazı hastalarda virüse yönelik özel bir tedavi önerebilir; bu tür tedavilerin en çok erken dönemde başlandığında yararlı olduğu bilinir. Ateş ve ağrı için hangi ilacın size uygun olduğunu mutlaka doktorunuza veya eczacınıza sorun; özellikle çocuklarda ve hamilelerde ilaç seçimi önemlidir. Nefes darlığı, zatürre gibi komplikasyonlar gelişirse ek tedavi ve bazen hastanede takip gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Grip ve grip aşısı için cerrahi bir işlem uygulanmaz; bu bölüm bu konu için geçerli değildir.

Bu durumla yaşamak

Grip geçirirken ilk birkaç gün en zorlu dönemdir. Kendinize zaman tanıyın, iş ve okul planlarınızı erteleyin, gün içinde kısa uykular yapın. Ateşiniz düşene kadar evde kalmanız hem sizin hem de çevrenizdekiler için iyidir. İyileşme genellikle 7-10 gün içinde olur; ancak öksürük ve halsizlik birkaç hafta daha sürebilir, bu normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme bağışıklık sisteminizi destekler
• Stresten mümkün olduğunca uzak durun
• Sigara dumanından uzak kalın
• Ellerinizi sık sık yıkayın, ortak eşyaları (havlu, bardak) paylaşmayın
• Kalabalık ve kapalı yerlerde kalmayı sınırlandırın
• Risk grubundaysanız her yıl grip aşınızı zamanında yaptırın

Diyet ve egzersiz

Hastalık sırasında iştahınız azalabilir; zorlamayın ama sıvı alımını asla ihmal etmeyin. Ilık çorbalar, yumuşak gıdalar, yoğurt, meyve ve sebze iyi seçeneklerdir. Ateşiniz düşene ve kendinizi güçlü hissedene kadar ağır egzersiz yapmayın; iyileştikten sonra kısa yürüyüşlerle yavaşça başlayabilirsiniz. Grip aşısı olmak için belirli bir beslenme veya egzersiz kuralı yoktur; aşının yapıldığı gün kolunuzu çok yormamak yeterlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Grip, birkaç gün evde kalmak, işlerinizi aksatmak ve halsizlik hissetmek nedeniyle kişiyi yorgun ve bazen bunalmış hissettirebilir. Bu duygular çoğu zaman geçicidir. Uyku düzeninizi korumak, sevdiklerinizle konuşmak ve küçük hedefler koymak iyi gelir. Zor günler yaşıyorsanız, duygularınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir durumda 112'yi arayın. Yalnız değilsiniz, destek almak güçlü bir adımdır.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. En etkili korunma yolu grip aşısıdır. Bunun yanında el temizliği, kapalı ortamların havalandırılması, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak ve hastayken evde kalmak da virüsün yayılmasını azaltır. Bu önlemler hem sizi hem de çevrenizdekileri korur.

Aşılar

Grip aşısı, her sonbahar yeniden yapılan bir koruyucu uygulamadır. Virüs yıldan yıla değiştiği için aşının içeriği de güncellenir; bu yüzden her yıl yaptırmak gerekir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda aşı genellikle sonbaharda, grip mevsimi başlamadan önce yapılır. Sağlık Bakanlığı, 6 ayını doldurmuş herkese grip aşısını önerirken, özellikle 65 yaş üstü kişilere, hamilelere, kronik hastalığı olanlara, sağlık çalışanlarına ve küçük çocuklara öncelik verir. Aşı genellikle üst kol kasına uygulanır ve kısa sürer. Yapıldığı yerde ağrı, hafif kızarıklık veya birkaç gün süren hafif bir yorgunluk görülebilir; bunlar sık ve geçicidir. Aşının içeriği, uygunluğu ve zamanlaması hakkında en doğru bilgiyi aile hekiminizden veya eczacınızdan alabilirsiniz. Ateşiniz varsa veya kendinizi hasta hissediyorsanız, aşıyı iyileştikten sonra yaptırmanız önerilir.

Tarama programları

Grip için tarama testi uygulanmaz; çünkü bu, tarama ile erken yakalanan bir hastalık değildir. Bunun yerine korunma ön plandadır. Yine de kronik hastalığı olan kişilerin sağlık kontrollerini düzenli yaptırması, grip geçirdiklerinde hastalığın daha hafif seyretmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer iltihabı); en sık görülen ciddi komplikasyondur
• Bronşit (bronşların iltihabı) ve uzun süren öksürük
• Kulak enfeksiyonu, özellikle çocuklarda
• Sinüzit (yüz boşluklarının iltihabı)
• Astım, KOAH, kalp hastalığı veya şeker hastalığı gibi mevcut hastalıkların kötüleşmesi
• Ağır sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Nadiren kalp kası iltihabı veya ciddi genel enfeksiyon tabloları
• Risk grubundaki kişilerde hastaneye yatış ihtiyacı

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki grip, çoğu insan için birkaç gün ile iki hafta arasında kendiliğinden iyileşen bir hastalıktır. Öksürük ve halsizlik biraz daha uzun sürebilir, bu da normaldir. Risk grubundaysanız ya da kendinizi giderek daha kötü hissediyorsanız erken davranıp bir sağlık kuruluşuna başvurmak, olası komplikasyonların önüne geçmenin en güvenli yoludur. Her yıl grip aşınızı yaptırmak, hem kendinizi hem de sevdiklerinizi korumanın en kolay adımıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.