Safra Kesesi Kanseri

Genel Bakış

Safra kesesi, karaciğerin hemen altında bulunan küçük, armut biçiminde bir kesedir. Karaciğerin ürettiği safrayı (sindirime yardımcı olan sıvıyı) toplar ve yemek yediğimizde bağırsağa bırakır. Safra kesesi kanseri, bu kesenin iç yüzeyini döşeyen hücrelerin kontrolsüz ve anormal biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Ne yazık ki bu kanser çoğu zaman erken dönemde belirgin bir şikâyet vermez; bu nedenle bazen başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında tesadüfen fark edilir.

Hayır, safra kesesi kanseri sık görülen bir hastalık değildir. Safra kesesiyle ilgili şikâyetler çok daha sık olarak safra taşı, safra kesesi iltihabı veya polipler gibi iyi huylu sorunlardan kaynaklanır. Yani safra kesesinde bir sorun olması, bunun kanser olduğu anlamına gelmez.

Genellikle ileri yaşlarda, çoğunlukla 60 yaşından sonra görülür ve kadınlarda biraz daha sık rastlanır. Safra taşı öyküsü olan kişilerde, bazı bölgelerde yaşayan toplumlarda ve ailesinde safra kesesi sorunları bulunan kişilerde görülme olasılığı bir miktar artar. Çocuklarda görülmesi ise son derece nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın sağ üst kısmında veya orta üst karında sürekli, künt bir ağrı ya da rahatsızlık hissi
• Bulantı, kusma ve iştahsızlık
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Ciltte ve göz beyazında sararma (sarılık)
• Cildin kaşınması, idrarın koyulaşması, dışkının açık renkli olması
• Yorgunluk ve halsizlik
• Karında şişkinlik veya ele gelen bir kitle hissi
• Ateş veya üşüme-titreme atakları

Çocuklarda belirtiler

• Safra kesesi kanseri çocuklarda çok nadir görüldüğü için belirtiler konusunda genel bilgi sınırlıdır; karın ağrısı, sarılık veya açıklanamayan kilo kaybı gibi durumlarda mutlaka bir çocuk hekimine başvurulmalıdır.
• Çocuklarda karın ağrısının çok daha sık rastlanan nedenleri vardır; bu belirtiler tek başına kanser anlamına gelmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha silik ve belirsiz olabilir; örneğin yalnızca halsizlik, iştah kaybı veya kilo kaybı ön planda olabilir.
• Sarılık ve genel durum bozukluğu yaşlılarda daha belirgin olabilir.
• Başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografi sırasında tesadüfen saptanabilir.
• Yaşlı kişilerde şikâyetlerin hafif görünmesi, durumun ciddi olmadığı anlamına gelmez.

Nedenler

Ana nedenler

• Safra kesesi kanserinin kesin nedeni tek bir etkene bağlanamaz. Hastalık, safra kesesi hücrelerindeki genetik yapının (hücrenin yönetim bilgisini taşıyan DNA'nın) zaman içinde değişmesiyle ortaya çıkar.
• Uzun süre devam eden iltihaplanma ve safra taşları bu değişimlerin zeminini hazırlayabilir; ancak safra taşı olan kişilerin büyük çoğunluğunda kanser gelişmez.
• Bu bilgiler, hastalığı olan kişiyi suçlamak için değil, riskin nasıl oluştuğunu anlamak içindir. Hiçbir yaşam tarzı seçimi tek başına bu hastalığa yol açmaz.

Risk faktörleri

• Safra kesesinde taş bulunması ve uzun süreli safra kesesi iltihabı öyküsü
• "Porselen safra kesesi" denilen, duvarı kireçlenmiş safra kesesi
• Safra kesesinde büyüyen polipler (özellikle belirli büyüklüğün üzerindeki polipler)
• Safra yollarında doğuştan gelen kistler veya anormallikler
• İleri yaş ve kadın cinsiyet
• Obezite ve aşırı kilo
• Ailede safra kesesi veya safra yolu sorunları öyküsü
• Bazı kronik bağırsak ve safra yolu hastalıkları (örneğin sklerozan kolanjit denilen safra yolu iltihabı)
• Sigara kullanımı ve bazı bölgelerde yaşamaya bağlı çevresel etkenler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cildinizde veya gözlerinizde sararma fark ettiyseniz
• Şiddetli, geçmeyen karın ağrınız varsa veya ağrıya yüksek ateş eşlik ediyorsa
• Kısa sürede belirgin kilo kaybı yaşadıysanız
• Sürekli kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız
• Karında yeni fark ettiğiniz bir şişlik veya sertlik varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir tekrarlayan hazımsızlık, gaz veya sağ üst karın rahatsızlığı yaşıyorsanız
• Safra kesenizde taş veya polip saptandıysa ve kontrollerinizi aksattıysanız
• Ailenizde safra kesesi ya da safra yolu kanseri öyküsü varsa
• Safra kesesi ameliyatı geçirdiyseniz ve kontrolleriniz devam ediyorsa

Tanı

Tanı süreci genellikle bir hekimin sizi dinlemesi, karın muayenesi ve görüntüleme tetkikleriyle başlar. Safra kesesi ve safra yollarındaki değişiklikler önce ultrason ile değerlendirilir; gerekirse daha ayrıntılı görüntüleme yöntemleri ve kesin tanı için doku örneği (biyopsi) alınması gerekebilir. Tanıyı kesinleştirmek ve hastalığın yaygınlığını anlamak için birden fazla tetkik birlikte değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Karın ultrasonu: Safra kesesi, safra taşı ve safra yollarını gösteren, ağrısız ve hızlı bir görüntüleme yöntemi
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Karın içindeki organların ayrıntılı görüntüsünü verir
• Manyetik rezonans (MR) ve MRCP: Safra yollarının ayrıntılı görüntülenmesini sağlar
• Kan testleri: Karaciğer ve safra yolu işleyişini gösteren değerler ve genel sağlık durumu
• Biyopsi: Şüpheli dokudan küçük bir parça alıp mikroskop altında inceleme; kesin tanı için çoğu zaman gereklidir
• Endoskopik yöntemler: Ağız yoluyla ince bir cihazla safra yollarının görüntülenmesi veya tıkanıklığın açılması
• Ek görüntüleme tetkikleri: Hastalığın başka organlara yayılıp yayılmadığını değerlendirmek için istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Tetkikler birkaç gün veya hafta içinde planlanabilir; her testin ardından sonuçların değerlendirilmesi için hekiminizle görüşmeniz gerekir. Bu süreçte endişeli hissetmeniz çok normaldir. Sorularınızı not alıp yanınızda bir yakınınızla gelmek, görüşmelerde aklınızda kalanları sormayı kolaylaştırır. Hekiminiz size her adımı açıklayacaktır; anlamadığınız bir noktayı tekrar sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, hastalığın evresine, kanserin yaygınlığına, kişinin genel sağlık durumuna ve kendi tercihlerine göre planlanır. Amaç, hastalık erken evredeyse kanseri tamamen ortadan kaldırmak; daha ileri evrelerde ise şikâyetleri hafifletmek, yaşam kalitesini korumak ve hastalığın gidişini yavaşlatmaktır. Bu nedenle tedavi kişiye özeldir ve genellikle birden fazla uzmanın birlikte karar verdiği bir ekip çalışmasıyla yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Hekiminizin önerdiği kontrolleri ve tetkikleri aksatmayın; düzenli takip tedavinin önemli bir parçasıdır.
• Beslenmenizi düzenli ve dengeli hale getirin; öğünleri küçük ve sık tutmak, yağlı ağır yemeklerden kaçınmak rahatsızlığı azaltabilir. Size uygun beslenme planı için diyetisyenden destek isteyebilirsiniz.
• Yeterli su içmeye ve dinlenmeye özen gösterin; yorgunluk bu süreçte sık görülen bir durumdur.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın; alkol tüketimini hekiminizle konuşun.
• Şikâyetlerinizi, ağrınızı ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini kısa notlar hâlinde tutmak, hekiminize çok yardımcı olur.
• Reçetesiz ürünler, bitkisel takviyeler veya aktardan alınan karışımlar dahil her şeyi kullanmadan önce mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın; bazı ürünler tedavilerle etkileşebilir.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz, durumunuza göre farklı tedavi yaklaşımlarını tek başına ya da birlikte planlayabilir. Bunlar arasında ilaçla yapılan tedaviler (kanser hücrelerini hedefleyen sistemik tedaviler), ışın tedavisi (radyoterapi), bağışıklık sistemini destekleyen tedaviler ve safra yolu tıkanıklığını gidererek sarılığı azaltmaya yönelik girişimler yer alabilir. Ağrı ve diğer şikâyetlerin kontrolü de tedavinin önemli bir parçasıdır. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu; hastalığın evresi, genel sağlık durumunuz ve tercihleriniz değerlendirilerek belirlenir. Size özel ilaç adı ve doz bilgisi yalnızca sizi takip eden hekim tarafından verilmelidir; bu içerikte ilaç önerisi yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişim, kanser safra kesesiyle sınırlı kaldığında en etkili tedavi seçeneğidir. Genellikle safra kesesinin alınması ve gerektiğinde çevredeki dokular ile lenf düğümlerinin bir kısmının çıkarılması şeklinde planlanır. Ameliyatın uygun olup olmadığı; kanserin yeri ve yaygınlığı, karaciğer sağlığı ve genel durumunuz değerlendirilerek cerrah ve onkoloji ekibiyle birlikte kararlaştırılır. Her hasta ameliyat için uygun olmayabilir; bu durumda şikâyetleri hafifletmeye yönelik diğer tedaviler gündeme gelir.

Bu durumla yaşamak

Safra kesesi kanseri ile yaşamak, günlük düzeninizi yeniden planlamayı gerektirebilir. Tedavi dönemlerinde enerjinizin azalması normaldir; bu nedenle işlerinizi küçük parçalara bölmek, önemli randevuları not almak ve yardım istemeyi öğrenmek işinizi kolaylaştırır. Kontrollerinizi takviminize ekleyin, şikâyetlerinizi not edin ve ani bir değişiklik olduğunda hekiminizle paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, ılımlı hareket (yürüyüş gibi) hem beden hem ruh hâli için yararlıdır; yorulduğunuzda mola verin.
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın; gündüz kısa dinlenmeler de enerjinizi toparlamanıza yardımcı olur.
• Sigara ve alkolden uzak durmak genel sağlığınızı destekler.
• Sosyal bağlarınızı sürdürün; sevdiğiniz kişilerle geçirilen zaman iyileşme sürecine katkı sağlar.
• Ağrı veya yorgunluk sizi tamamen hareketsiz bırakmasın; hekiminize danışarak kendinize uygun bir düzey belirleyin.

Diyet ve egzersiz

Yağlı ve ağır yemekler bazı kişilerde rahatsızlığı artırabilir. Az ve sık yemek, sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein almaya özen göstermek genel durumu destekler. Safra kesesi alındıysa sindirim bir süre değişebilir; bu geçici dönemde size özel öneriler için hekiminizden veya diyetisyenden destek isteyin. Egzersiz konusunda acele etmeyin; ameliyat sonrası dönemde hekiminizin önerdiği süre ve düzeyde, kademeli olarak hareket etmeye başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak; korku, öfke, üzüntü, kaygı veya suçluluk gibi çok çeşitli duyguları beraberinde getirebilir. Bu duyguların hepsi anlaşılabilir ve normaldir. Kendinizi yalnız hissediyorsanız, uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa ya da günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Bu destek, zayıflık değil, tedavinin bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanılmaz bir çaresizlik hissi yaşarsanız lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun; yalnız kalmayın ve güvendiğiniz birine haber verin.

Önleme

Safra kesesi kanserini kesin olarak önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak bazı adımlar genel riski azaltmaya yardımcı olabilir: sağlıklı kiloyu korumak, dengeli beslenmek, sigara kullanmamak ve safra kesesiyle ilgili sorunlarda düzenli takibi aksatmamak bunlar arasında sayılabilir. Safra taşı veya polip saptandığında hekiminizin önerdiği kontrol aralıklarına uymak önemlidir; bu, gerektiğinde erken değerlendirme fırsatı sağlar.

Tarama programları

Safra kesesi kanseri için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama programı yoktur. Bunun nedeni hastalığın nadir görülmesi ve tarama testlerinin herkese fayda sağlamamasıdır. Ancak safra kesesinde polip, taş veya kireçlenme gibi bir bulgu saptandıysa ya da ailenizde safra yolu kanseri öyküsü varsa, hekiminiz sizi daha yakından izlemek isteyebilir. Ne sıklıkta kontrol gerektiğini size en uygun şekilde ancak hekiminiz belirleyebilir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı'nın güncel bilgilendirmelerini ve aile hekiminizin yönlendirmelerini takip edebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin karaciğer ve çevre dokulara yayılması
• Safra yollarının tıkanması ve buna bağlı sarılık, kaşıntı ve sindirim sorunları
• Safra yolu iltihabı ve ciddi enfeksiyonlar
• Ağrı, bulantı ve yemek yiyememeye bağlı kilo kaybı ve güçsüzlük
• Genel yaşam kalitesinin belirgin biçimde azalması

Uzun vadeli görünüm

Safra kesesi kanseri ciddi bir hastalıktır ve her hasta için gidişat farklıdır. Erken evrede yakalanıp cerrahi ile tedavi edilebilen hastalarda sonuçlar çok daha iyi olabilir; daha ileri evrelerde ise tedaviler hastalığı kontrol altında tutmayı, şikâyetleri azaltmayı ve yaşam kalitesini korumayı hedefler. Tıptaki gelişmeler her geçen yıl yeni seçenekler sunmaktadır. Kendi durumunuzla ilgili en doğru ve size özel bilgiyi, sizi takip eden hekiminizden alabilirsiniz; umut her zaman vardır ve destek almak bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.