Sarımsak Alerjisi

Genel Bakış

Sarımsak alerjisi, vücudun bağışıklık sisteminin (yani vücudu mikroplara karşı koruyan savunma sisteminin) sarımsaktaki bazı proteinleri zararlı bir madde sanıp ona karşı tepki vermesidir. Bu tepki sarımsağı yedikten hemen sonra ya da sarımsağa dokunduktan saatler sonra ortaya çıkabilir. Belirtiler çoğu zaman ciltte kaşıntı, kızarıklık veya kabarıklık şeklinde görülür; bazı kişilerde mide-bağırsak yakınmaları ya da nefes alma ile ilgili sorunlar da olabilir. Sarımsak, soğan, pırasa ve arpacık soğanı ile aynı bitki ailesindendir (Allium ailesi). Bu nedenle sarımsağa alerjisi olan bazı kişiler bu sebzelere karşı da tepki verebilir.

Sarımsak alerjisi oldukça nadir görülen bir besin alerjisidir. Toplumda yaygın değildir; bu konuda yapılan bilimsel çalışmalar da sınırlıdır. Buna karşılık sarımsağa dokunduğunda ciltte tahriş veya egzama benzeri kızarıklık yaşayan kişilere daha sık rastlanır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Elleriyle sık sarımsakla çalışan kişilerde (aşçılar, mutfak çalışanları, gıda sektöründe çalışanlar) ve sık sarımsak takviyesi ya da sarımsaklı krem kullananlarda daha sık bildirilir. Egzama, astım veya başka besin alerjileri olan kişilerde ve ailesinde alerji öyküsü bulunanlarda risk biraz daha yüksek olabilir. Çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız çevresinde, dudaklarda veya dilde karıncalanma, yanma ya da kaşıntı
• Ciltte kaşıntılı kızarıklıklar veya kurdeşen (ürtiker: ciltte kabarık, kaşıntılı kızarıklıklar)
• Sarımsağa dokunulan bölgede kızarıklık, kuruluk, kaşıntı veya egzama benzeri döküntü
• Dudak, dil veya yüz çevresinde hafif şişlik
• Bulantı, karın ağrısı, ishal veya kusma
• Burun akması, hapşırma, gözlerde kaşıntı ve sulanma
• Öksürük, hırıltılı solunum veya nefes alırken zorlanma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Ciltte kurdeşen ve egzama benzeri döküntülerde artış
• Huzursuzluk, ağlama ve beslenmeyi reddetme
• Kusma veya sık ishal
• Dudak ve ağız çevresinde kaşıntı ya da şişlik
• Bebeklerde yalnızca huzursuzluk ve uyku bozukluğu şeklinde fark edilebilen belirtiler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler genellikle yetişkinlerdekine benzer, ancak kalp veya akciğer hastalığı olan yaşlılarda daha ağır seyredebilir
• Ciltte kuruluk ve incelme nedeniyle temas kaynaklı tahriş daha kolay gelişebilir
• Nefes darlığı gibi belirtiler yaşla birlikte artan başka hastalıklarla karıştırılabilir
• Belirtileri hafife almamak ve doktorla önceden bir acil durum planı konuşmak önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin sarımsaktaki proteinleri yanlışlıkla zararlı görmesi ve onlara karşı antikor üretmesi (buna IgE aracılı alerji denir; belirtiler genellikle dakikalar içinde başlar)
• Sarımsağa dokunulduğunda gelişen gecikmeli cilt tepkisi (temas alerjisi ya da kontakt dermatit: temas yerinde kızarıklık ve kaşıntı)
• Sarımsakla aynı aileden gelen soğan, pırasa, arpacık soğanı ve frenk soğanına karşı çapraz tepki (bir besine alerjisi olan kişinin benzer protein taşıyan başka besinlere de tepki vermesi)
• Sarımsak takviyeleri, sarımsak yağı kapsülleri veya sarımsak içeren krem ve gargaralar
• Çiğ ve pişmiş sarımsak arasındaki fark: pişirmek alerji yapma özelliğini azaltabilir ama tamamen ortadan kaldırdığı garanti değildir

Risk faktörleri

• Egzama, astım, saman nezlesi gibi alerjik hastalıkların bulunması
• Ailede besin alerjisi veya alerjik hastalık öyküsü olması
• Aşçılık, mutfak işleri veya gıda sektöründe çalışmak (sık sarımsak teması)
• Sık sarımsak takviyesi ya da sarımsaklı cilt ürünleri kullanmak
• Soğan, pırasa gibi diğer Allium ailesi sebzelerine karşı duyarlılık
• Çocukluk döneminde egzama öyküsü olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almada zorlanma, hırıltı veya boğazda şişlik hissi varsa hemen 112'yi arayın
• Dudak, dil veya yüzde şişlik geliştiyse vakit kaybetmeden acil yardım isteyin
• Baygınlık hissi, baş dönmesi veya bilinç değişikliği olursa acil servise gidin
• Belirtiler kısa sürede hızla kötüleşiyorsa beklemeden yardım alın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sarımsak yedikten veya dokunduktan sonra tekrarlayan kaşıntı, döküntü ya da şişlik fark ettiyseniz
• Belirtilerin sarımsaktan mı başka bir şeyden mi kaynaklandığını merak ediyorsanız
• Sarımsak alerjisi olabileceğini düşünüyor ve test yaptırmak istiyorsanız
• Sarımsaktan uzak durmaya çalışırken beslenmenizde zorlanıyorsanız
• Çocuğunuzda yeni bir besin sonrası tekrarlayan cilt veya mide belirtileri görüyorsanız

Tanı

Tanı çoğunlukla doktorunuzun ayrıntılı öykü almasıyla başlar. Hangi besini ne kadar yediğiniz, sarımsağa dokunup dokunmadığınız, belirtilerin ne kadar süre sonra başladığı ve ne kadar sürdüğü sorulur. Ardından cildinize ve genel sağlığınıza bakılır. Gerekirse alerji testleri istenir. Sarımsak alerjisi nadir olduğu için doktorunuz başka olası nedenleri de (besin zehirlenmesi, hazımsızlık, başka bir besin alerjisi gibi) değerlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt delme testi (cilt üzerine küçük bir damla alerjen konup hafifçe çizilir; kısa sürede kızarıklık oluşup oluşmadığına bakılır)
• Kan testi (kanda sarımsağa özgü alerji antikorlarının, yani IgE düzeyinin ölçülmesi)
• Yama testi (kontakt dermatit yani temas kaynaklı cilt tepkisi düşünülüyorsa yapılır; alerjen bir bantla cilde yapıştırılır)
• Eliminasyon diyeti (sarımsağı bir süre beslenmeden çıkarıp belirtilerin azalıp azalmadığının izlenmesi)
• Doktor gözetiminde ağızdan besin yükleme testi (çok küçük miktarlarla başlanıp tepki izlenir; yalnızca uygun koşullarda yapılır)
• Belirti ve besin günlüğü tutulması

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle kısa sürer ve çoğu kişi için rahatsızlık verici değildir. Cilt testinde hafif bir kaşıntı olabilir, birkaç saat içinde geçer. Sonuçlar tek başına kesin tanı anlamına gelmez; doktorunuz test sonuçlarını öykünüzle birlikte değerlendirir. Bazen kesin cevap için bir süre belirti takibi yapmanız istenebilir. Sonuçları mutlaka doktorunuzla birlikte yorumlayın.

Tedavi

Sarımsak alerjisinin tamamen ortadan kaldırılan bir tedavisi yoktur. En etkili yaklaşım sarımsaktan uzak durmak ve belirtileri doğru yönetmektir. Hafif belirtiler için doktorunuz uygun gördüğü alerji ilaçlarını önerebilir. Daha ağır tepki riski taşıyorsanız doktorunuz sizi bir alerji uzmanına yönlendirebilir ve acil durumlar için bir eylem planı hazırlayabilir.

Evde kişisel bakım

• Ürün etiketlerini dikkatle okuyun: taze sarımsak, sarımsak tozu, sarımsak yağı, sarımsak özü ve sarımsak türevi isimler listelerde yer alabilir
• Hazır çorba, sos, baharat karışımı, salata sosu ve dondurulmuş ürünlerde sarımsak bulunabileceğini unutmayın
• Dışarıda yerken garsona sarımsak alerjiniz olduğunu açıkça söyleyin ve yemekte sarımsak kullanılıp kullanılmadığını sorun
• Başkaları için sarımsak doğruyorsanız eldiven kullanmayı düşünün ve sonrasında ellerinizi iyice yıkayın
• Belirtilerinizi, ne yediğinizi ve ne zaman ortaya çıktığını not edin; bu bilgi doktorunuza çok yardımcı olur
• Doktorunuz acil durum planı verdiyse yanınızda taşıyın ve size yakın kişilere nasıl kullanılacağını anlatın
• Sarımsak içeren takviye, krem veya gargara kullanmadan önce mutlaka eczacınıza veya doktorunuza danışın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hafif belirtiler için kaşıntı ve döküntüyü azaltmaya yardımcı olan alerji ilaçları önerebilir. Ciltteki tahriş için uygun kremler önerilebilir. Daha önce ağır bir tepki yaşadıysanız veya risk yüksekse, doktorunuz acil durumlarda kullanılmak üzere hazır bir enjeksiyon kalemi reçete edebilir ve nasıl kullanılacağını öğretir. Bu tür ilaçlar yalnızca doktor önerisiyle ve verilen şekilde kullanılmalıdır; doz ve kullanım konusunda kendi başınıza karar vermeyin. Şiddetli tepkilerde ilaç beklemeden 112'yi arayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarımsak alerjisinde cerrahi bir tedavi söz konusu değildir.

Bu durumla yaşamak

Sarımsak alerjisiyle yaşamak, biraz alışkanlık değişikliği gerektirir ama tamamen yönetilebilir bir durumdur. Evde yemek yaparken sarımsak yerine limon, taze otlar, karabiber gibi başka tatlandırıcılar kullanabilirsiniz. Alışverişte etiket okumayı alışkanlık haline getirin. Dışarıda yemek yerken personelle açıkça konuşmak, çapraz bulaşma (aynı kesme tahtası veya kaşık kullanılması gibi) riskini azaltır. Sarımsağın yalnızca yemeklerde değil, bazı kozmetik ürünlerde ve ağız bakım ürünlerinde de bulunabileceğini unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde ve çantanızda sarımsaksız atıştırmalık bulundurarak zor durumda kalmaktan kaçının
• Sık gittiğiniz restoranlarda güvenle yiyebileceğiniz seçenekleri önceden öğrenin
• Aile bireylerine ve yakın arkadaşlarınıza durumunuzu anlatın; onlar da yemek hazırlarken dikkat edebilir
• Doktorunuzun verdiği acil durum planını cüzdanınızda veya telefonunuzda taşıyın
• Çocuğunuzda sarımsak alerjisi varsa okul ve bakıcı ile bilgi paylaşın
• Yeni bir ürün denemeden önce içerik listesini kontrol edin; emin değilseniz kullanmayın
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın ve belirtilerinizde değişiklik olursa bildirin

Diyet ve egzersiz

Sarımsaksız beslenmek dengeli olmayı engellemez; sarımsak vücut için zorunlu bir besin değildir. Sebze, meyve, tam tahıl, protein ve sağlıklı yağlardan oluşan dengeli bir düzen sürdürmek yeterlidir. Yemeklerinize lezzet katmak için taze otlar, limon, sirke ve farklı baharatlar deneyebilirsiniz. Egzersiz yapmanızda bir sakınca yoktur; ancak egzersiz sırasında alerji belirtileri tetikleniyorsa bunu doktorunuzla konuşun. Beslenme düzeniniz konusunda emin değilseniz bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Besin alerjisi olan birçok kişi dışarıda yemek yerken kaygı, sosyal ortamlarda kendini dışlanmış hissetme veya sürekli tetikte olma yaşayabilir. Bu duygular çok anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık uzmanıyla konuşmak çok yardımcı olur. Kendinizi çok kaygılı, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız mutlaka bir sağlık uzmanına başvurun; acil bir durumda 112'yi arayın. Ruh sağlığı desteği almak güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım adımıdır.

Önleme

Var olan bir sarımsak alerjisini tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak alerjik tepkileri önlemek mümkündür: sarımsağı ve sarımsak içeren ürünleri tüketmemek, sarımsağa temas etmemek ve etiketleri dikkatle okumak en etkili yöntemlerdir. Sarımsak alerjisinin gelişmesini kesin olarak engelleyen bir yöntem de bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.

Aşılar

Sarımsak alerjisi için kullanılan bir aşı yoktur.

Tarama programları

Belirti vermeyen kişilerde rutin tarama önerilmez. Testler yalnızca sarımsakla ilişkili belirtiler yaşayan kişilerde, doktor değerlendirmesi sonrası yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sarımsağa maruz kalmanın sürmesi durumunda tekrarlayan cilt ve mide-bağırsak yakınmaları
• Nadir durumlarda ağır alerjik tepki (anafilaksi: birkaç dakika içinde gelişebilen, solunum ve dolaşımı etkileyen ciddi alerjik reaksiyon)
• Sürekli kaşıntı ve döküntü nedeniyle uyku ve yaşam kalitesinde düşme
• Dışarıda yemek yeme ve sosyal ortamlara katılma konusunda artan kaygı
• Çocuklarda gereksiz yere çok sayıda besinin kısıtlanması durumunda beslenme dengesinin bozulması

Uzun vadeli görünüm

Sarımsak alerjisi nadir olsa da iyi yönetilebilir bir durumdur. Çoğu kişi sarımsaktan uzak durarak ve basit önlemler alarak belirtisiz bir yaşam sürdürebilir. Bazı besin alerjileri zamanla hafifleyebilir; sarımsak alerjisinde bu konuda elimizde sınırlı bilgi var, bu nedenle durumunuzu düzenli olarak doktorunuzla değerlendirmeniz en doğrusudur. Doğru bilgi ve iyi bir planla güvende kalabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.