Mide Çıkışı Tıkanıklığı (Gastrik Çıkış Obstrüksiyonu)

Genel Bakış

Mide çıkışı tıkanıklığı, midenin bağırsağa açılan çıkışının daralması ya da tamamen kapanmasıdır. Bu çıkış, mide ile ince bağırsağın ilk bölümü (onikiparmak bağırsağı) arasındaki geçiştir. Geçiş tıkanınca yediğimiz içtiğimiz şeyler bağırsağa inemez ve midede birikir. Bunun sonucunda sık kusma, şişkinlik, çabuk doyma ve kilo kaybı gibi şikâyetler ortaya çıkar. Tıkanıklık yavaş yavaş gelişebileceği gibi aniden de başlayabilir.

Sık görülen bir durum değildir. Yine de mide ülseri yaygın olduğu için ülser nedeniyle oluşan darlıklara hâlâ rastlanmaktadır. Bebeklerde görülen mide çıkış kası kalınlaşması ise ayrı ve daha farklı bir durumdur.

Yetişkinlerde daha çok uzun süredir mide veya onikiparmak bağırsağı ülseri olan kişilerde görülür. İleri yaşlarda mide bölgesindeki tümörlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bebeklerde mide çıkış kasının doğuştan kalınlaşması (hipertrofik pilor stenozu) genellikle ilk haftalarda belirti verir. Nadiren yutulan yabancı cisimler ya da yakıcı madde içilmesi de yol açabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulantı ve sık kusma; kusmukta az önce yenilen yemekler ya da ekşimiş, kokusu değişmiş yiyecekler görülebilir.
• Çok az yemekle bile 'doydum' hissi (erken doyma) ve yemeğe devam edememe.
• Karın üst kısmında şişkinlik, dolgunluk ve rahatsızlık hissi.
• İştah azalması ve istemsiz kilo kaybı.
• Ağız kokusu, geğirme ve karında guruldama sesleri.
• Uzun süren kusmalara bağlı halsizlik, baş dönmesi, ağız kuruluğu ve normale göre daha az idrara çıkma (sıvı kaybı belirtileri).

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde en sık görülen biçim, mide çıkış kasının kalınlaşmasıdır. Genellikle 2-8 haftalık bebeklerde, beslenmeden hemen sonra fışkırır tarzda (ağız dolusu, uzağa giden) kusma görülür.
• Bebek kustuktan sonra yine aç gibi emmek ister.
• Kilo alamama veya kilo kaybı, bezinin daha az ıslanması, bıngıldağın çökmesi gibi sıvı kaybı belirtileri olabilir.
• Bu belirtiler varsa bebeğinizi beklemeden bir çocuk doktoruna götürün.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta tıkanıklık daha çok mide bölgesindeki tümörlere bağlı gelişebilir ve belirtiler sinsi başlayabilir.
• Belirgin kilo kaybı, iştahsızlık ve yemek sonrası rahatsızlık ön planda olabilir.
• Sıvı ve tuz dengesi bozukluğu daha hızlı gelişebilir; baş dönmesi, düşme, bilinçte bulanıklık görülebilir.
• Kullanılan diğer ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar şikâyetlerin görünümünü değiştirebilir; bu yüzden değerlendirme bütüncül yapılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Mide veya onikiparmak bağırsağı ülserinin iyileşirken nedbe (skar) dokusu bırakıp çıkışı daraltması; en sık nedenlerden biridir.
• Mide çıkışına yakın yerleşimli tümörler (örneğin mide kanseri).
• Pankreas veya safra kesesi iltihabına bağlı yapışıklık ya da dışarıdan baskı.
• Midede sindirilemeyen yiyecek, saç ya da yabancı cisim topağı (bezoar).
• Yakıcı (korozif) madde içilmesi sonrası gelişen darlık.
• Bebeklerde mide çıkış kasının kalınlaşması (hipertrofik pilor stenozu).

Risk faktörleri

• Uzun süreli, tedavi edilmemiş mide ülseri ya da ülser yapan Helicobacter pylori enfeksiyonu öyküsü.
• Bazı ağrı kesicilerin uzun süre ve kontrolsüz kullanımı (özellikle romatizma ağrıları için alınan bazı ilaçlar).
• Sigara kullanımı.
• Mide bölgesinde geçirilmiş ameliyat veya yaralanma.
• İleri yaş ve ailede mide kanseri öyküsü.
• Saç yolma alışkanlığı, yeme bozuklukları ya da çok hızlı ve fazla lifli gıda tüketimi (yabancı cisim topağı riski).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Durmak bilmeyen kusma ve ağızdan hiç sıvı alamama.
• Kanlı ya da kahve telvesi renginde kusmuk.
• Ani ve şiddetli karın ağrısı, ateş.
• Kısa sürede belirgin kilo kaybı.
• Siyah, katran gibi dışkı.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden mide ağrısı, yanma ve şişkinlik.
• Yemekten sonra çabuk doyma ve sürekli dolgunluk hissi.
• İştahsızlık ve fark edilir kilo kaybı.
• Tekrarlayan bulantı-kusma atakları.

Tanı

Tanı; doktorunuzun şikâyetlerinizi dinlemesi, karın muayenesi ve bazı tetkiklerle konur. Muayenede karın üst kısmında dolgunluk, bazen hafifçe sallamakla duyulan bir şıpırtı sesi fark edilebilir. Kesin tanı için genellikle endoskopi (mide kamerası) yapılır; gerekirse görüntüleme ve kan tetkikleri eklenir.

Yapılabilecek testler

• Kan tetkikleri: sıvı kaybını, tuz dengesini ve kansızlığı değerlendirmek için.
• Üst sindirim sistemi endoskopisi (gastroskopi): ağızdan ince bir kamera ile midenin ve çıkışın görüntülenmesi; gerekirse doku örneği alınması.
• Baryumlu mide-bağırsak grafisi: yutulan kontrast madde ile geçişin izlenmesi.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): tıkanıklığın nedeni ve çevre dokular hakkında bilgi almak için.
• Gerekirse mide boşalma çalışması ya da basınç ölçümü.

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi genellikle kısa sürer ve çoğu zaman hafif sakinleştirici ilaçlarla ya da boğaz spreyiyle yapılır. İşlemden önce birkaç saat aç kalmanız istenir. Bazı tetkiklerde kontrast madde içmeniz gerekebilir. Sonuçlar genellikle aynı gün ya da birkaç gün içinde çıkar; doktorunuz sonuçları sizinle birlikte değerlendirip bir tedavi planı çizer.

Tedavi

Tedavi tamamen tıkanıklığın nedenine bağlıdır. Önce vücudun sıvı ve tuz dengesi düzeltilir, mide boşaltılarak kişi rahatlatılır. Ardından nedene yönelik tedavi planlanır: iltihap veya ülser varsa ilaç tedavisi, darlık varsa genişletme, tümör varsa cerrahi ya da diğer yöntemler. Amaç, besinlerin mideden bağırsağa yeniden geçebilmesini sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği beslenme düzenine uyun; öğünleri küçük ve sık tutun.
• Yeterli sıvı alın; kusma olduğunda kaybettiğiniz sıvıyı doktorunuzun önerdiği şekilde yerine koymaya çalışın.
• Sigara içmeyin; sigara ülserin iyileşmesini geciktirir.
• Ağrı kesici ilaçları doktorunuza sormadan kullanmayın.
• Kilonuzu ve şikâyetlerinizi not edin; kontrollerde bu bilgiler çok işe yarar.

Tıbbi tedaviler

Hastanede ilk adım genellikle mideyi rahatlatmaktır: mideye ince bir burun-mide tüpü yerleştirilerek biriken sıvının boşaltılması ve damardan sıvı-tuz desteği verilmesi sağlanır. Mide asidini azaltan ilaçlar ve nedene yönelik tedaviler kullanılabilir. Darlık varsa endoskopi sırasında balonla genişletme ya da geçişi açık tutan bir stent yerleştirme uygulanabilir. Altta yatan iltihap veya enfeksiyon varsa buna yönelik tedavi yapılır. Tüm bu seçenekler kişiye özel değerlendirilir; hangi yolun sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tıkanıklık geçmiyorsa, nedbe dokusu tekrar tekrar darlık yapıyorsa ya da altta yatan bir tümör varsa ameliyat gerekebilir. Ameliyatın türü tıkanıklığın nedenine ve yerine göre değişir; bazı durumlarda kapalı (laparoskopik) yöntemler de kullanılabilir. Bebeklerdeki mide çıkış kası kalınlaşmasında küçük bir cerrahi işlemle kas gevşetilir ve bebekler genellikle kısa sürede toparlanır. Cerrahi kararı, durumunuzu değerlendiren uzman hekim tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta en çok işe yarayan şey, küçük porsiyonlarla ve yavaş yemek, öğünleri düzenli tutmaktır. Kusma dönemlerinde sıvı alımını takip etmek, kendinizi aşırı yormamak ve kontrolleri aksatmamak önemlidir. Şikâyetlerinizi bir deftere yazmak, doktorunuzla konuşurken işinizi çok kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünleri küçük ve sık tutun, lokmaları iyice çiğneyin.
• Yatmadan 2-3 saat önce yemek yemeyi bırakın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Ağrı kesicileri doktorunuza danışmadan kullanmayın.
• Kilonuzu haftalık olarak takip edin.
• Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde hafif tempoda hareket etmeye devam edin.

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz ya da diyetisyeniniz size uygun bir beslenme planı verebilir. Genellikle yumuşak, kolay sindirilen ve az lifli besinlerle başlanır; tolere ettikçe çeşitlilik artırılır. Öğün atlamamak ve çok hızlı yememek önemlidir. Egzersizde kendinizi zorlamayın; yürüyüş gibi hafif hareketler sindirimi destekler ve moral verir. Ameliyat sonrası dönemde egzersize doktorunuzun izin verdiği ölçüde başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kusma, yemek yiyememe ve kilo kaybı hem bedeni hem de ruhu yorar. Kaygı, umutsuzluk ya da 'bir daha normal yemek yiyemeyecek miyim' korkusu çok doğaldır. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak tedavinin bir parçasıdır; destek istemek güçsüzlük değildir. Aklınızdan kendinize zarar verme düşüncesi geçerse lütfen hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; kriz desteği almak için çekinmeyin.

Önleme

Her durumda tamamen önlemek mümkün olmasa da bazı nedenlerini azaltmak mümkündür. Mide ülserinin erken tanınıp tedavi edilmesi, Helicobacter pylori enfeksiyonunun uygun şekilde tedavisi, sigarayı bırakmak ve ağrı kesicileri bilinçli kullanmak riski azaltabilir. Bu öneriler kişisel durumunuza göre değişebileceği için doktorunuzla birlikte değerlendirilmelidir.

Aşılar

Bu duruma karşı koruyucu bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınız için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimini takip etmek, özellikle bağışıklığı düşük kişilerde ek enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur. Güncel öneriler için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Mide çıkışı tıkanıklığı için özel bir tarama programı yoktur. Mide kanseri açısından, ailede hastalık öyküsü olanlarda ya da uzun süreli mide şikâyeti bulunanlarda doktor uygun görürse endoskopi yapılabilir. Hangi durumda tetkik gerektiğine doktorunuz karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağır sıvı ve tuz kaybı; halsizlik, baş dönmesi ve böbrek işlevlerinde bozulma.
• Midede biriken sıvı nedeniyle bulantı-kusma kısır döngüsü.
• Belirgin kilo kaybı ve beslenme yetersizliği.
• Mide içeriğinin akciğere kaçması (aspirasyon) ve zatürre riski.
• Yemek borusunda hasar ve buna bağlı kansızlık.
• Altta yatan bir tümör varsa tanı ve tedavide gecikme.

Uzun vadeli görünüm

Mide çıkışı tıkanıklığı, nedeni belirlendiğinde ve uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu kişide kontrol altına alınabilir. Ülsere bağlı darlıklar genellikle tedaviye iyi yanıt verir; ameliyat sonrası dönemde de çoğu kişi beslenmesini yeniden düzene sokar. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir; düzenli kontroller ve doktorunuzun önerilerine uymak en önemli adımdır. Umudunuzu koruyun ve sorularınızı sormaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.