Mide Varisleri (Gastrik Varisler)

Genel Bakış

Mide varisleri, mide duvarındaki damarların genişleyip şişmesidir. Genellikle karaciğerde kan akışı zorlaştığında ortaya çıkan portal hipertansiyon (karaciğer ve çevresindeki damarlarda basınç artışı) nedeniyle oluşur. Bu damarlar normalden daha geniş ve kırılgan olabilir; çoğu zaman belirti vermez, bazen ciddi kanamaya yol açabilir.

Mide varisleri nadir görülür. Genellikle siroz gibi ileri karaciğer hastalığı olan kişilerde saptanır.

En sık karaciğer hastalığı veya portal hipertansiyonu olan yetişkinlerde görülür. Çocuklarda çok nadirdir; daha çok doğuştan karaciğer veya portal damar sorunları olan çocuklarda görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide belirti olmaz; varisler başka bir nedenle yapılan endoskopide fark edilebilir.
• Kanama olduğunda kanlı veya kahve telvesi gibi kusma görülebilir.
• Siyah, katran gibi dışkı kanama işareti olabilir.
• Kansızlığa bağlı halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı veya çarpıntı olabilir.
• Karın şişliği, sarılık gibi altta yatan karaciğer hastalığının belirtileri eşlik edebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda mide varisleri çok nadirdir ve genellikle doğuştan karaciğer hastalığı veya portal damar sorunu olan çocuklarda görülür.
• Belirtiler erişkinlere benzer: kanlı kusma, siyah dışkı, halsizlik veya kansızlık görülebilir.
• Çocukta kanlı kusma veya siyah dışkı varsa hemen acil yardım istenmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; halsizlik, nefes darlığı, çarpıntı veya bilinç bulanıklığı ön planda olabilir.
• Çoklu ilaç kullanımı ve başka hastalıklar nedeniyle doktor kontrolü özellikle önemlidir.
• Kanama belirtileri yaşlılarda daha hızlı ciddileşebileceği için erken davranmak gerekir.

Nedenler

Ana nedenler

• Portal hipertansiyon: karaciğer ve çevresindeki damarlarda kan basıncının yükselmesi.
• Siroz: karaciğerde nedbe dokusu oluşması ve kan akışının zorlaşması.
• Portal ven trombozu: karaciğere kan taşıyan ana damarda pıhtı olması.
• Kronik hepatit B veya C gibi uzun süreli karaciğer iltihapları.
• Alkole bağlı karaciğer hastalığı veya yağlı karaciğer hastalığının ilerlemesi.

Risk faktörleri

• Bilinen siroz veya ileri karaciğer hastalığı
• Portal hipertansiyon tanısı
• Kronik hepatit B veya C öyküsü
• Aşırı alkol kullanımı
• Portal ven trombozu öyküsü
• Karaciğer hastalığına yol açabilecek metabolik sorunlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan veya siyah dışkı fark ederseniz
• Kusmukta kan lekesi görürseniz
• Açıklanamayan aşırı halsizlik, baş dönmesi veya çarpıntı yaşarsanız
• Karın şişliği, sarılık veya ateş gelişirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Siroz veya portal hipertansiyon tanınız varsa düzenli gastroenteroloji veya hepatoloji kontrolü yaptırın.
• Doktorunuzun önerdiği endoskopi tarama planını aksatmayın.
• Kullandığınız ilaçları ve bitkisel ürünleri her kontrolünüzde gözden geçirin.
• Aşı durumunuzu ve genel karaciğer sağlığınızı doktorunuzla konuşun.

Tanı

Doktorunuz önce öykünüzü dinler ve muayene eder. Kan testleri, karaciğer değerlendirmesi ve görüntüleme yöntemleri isteyebilir. Mide varisleri çoğu zaman endoskopi (ağızdan girilen kameralı ince bir tüple mide ve yemek borusunun görüntülenmesi) sırasında fark edilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: kansızlık ve karaciğer işlevlerinin değerlendirilmesi
• Endoskopi: mide ve yemek borusundaki damarların görülmesi
• Ultrason, tomografi veya MR: karaciğer ve damarların incelenmesi
• Karaciğer hastalığının nedenini anlamaya yönelik ek değerlendirmeler

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi için genellikle birkaç saat açlık istenir. İşlem sırasında boğazınız uyuşturulabilir veya rahatlamanız için ilaç verilebilir; çoğu kişi işlemi tam hatırlamaz. İşlem kısa sürer ve sonuçlar genellikle aynı gün konuşulur. Gerekirse tedavi planı hemen oluşturulabilir.

Tedavi

Tedavinin amacı kanamayı durdurmak, tekrarını önlemek ve altta yatan karaciğer hastalığını yönetmektir. Tedavi kişiye göre planlanır; kanama riski, karaciğer hastalığının durumu ve genel sağlık dikkate alınır.

Evde kişisel bakım

• Alkolden uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; reçetesiz ilaç veya bitkisel ürün almadan önce mutlaka sorun.
• Kontrollerinizi ve endoskopi planınızı aksatmayın.
• Kanama belirtilerini öğrenin; acil bir durumda 112'yi arayın.
• Doktorunuz tuz veya sıvı kısıtlaması önerdiyse buna uyun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide endoskopi sırasında kanayan damarı kapatmaya yönelik işlemler uygulanabilir. Portal basıncı düşüren ilaçlar (isim ve doz doktor tarafından belirlenir) kullanılabilir. Gerektiğinde kan ürünleri, enfeksiyon riskine karşı ek önlemler ve TIPS denilen, karaciğer içinde basıncı azaltmak için yapay bir geçiş oluşturma işlemi değerlendirilebilir. Altta yatan karaciğer hastalığının tedavisi de planın önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Endoskopik ve girişimsel tedaviler yeterli olmazsa veya kanamalar tekrarlarsa, uzman ekip cerrahi yöntemleri ya da karaciğer naklini değerlendirebilir. Bu kararlar kişiye ve altta yatan karaciğer hastalığına göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Mide varisleriyle yaşarken düzenli doktor kontrolleri, ilaçlarınızın gözden geçirilmesi ve kanama belirtilerini tanımak önemlidir. Acil durumda ne yapacağınızı önceden planlamak size güven verebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkol kullanmayın.
• Sigara içmeyin.
• Dengeli ve karaciğer dostu beslenin.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici veya bitkisel ürün kullanmayın.
• Ağır kaldırmak gibi karın içi basıncı artıran zorlayıcı hareketlerden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz tuz kısıtlaması önerdiyse buna uyun. Sebze, meyve, tam tahıl ve uygun protein kaynaklarından oluşan dengeli bir beslenme genel sağlığınızı destekler. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın; yürüyüş gibi hafif aktiviteler çoğu kişi için uygun olabilir, ancak ağır zorlanmadan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanama korkusu ve sürekli hastane takibi kaygıya yol açabilir; bu duygular anlaşılabilir ve normaldir. Kaygı veya depresyon günlük yaşamınızı etkiliyorsa psikolojik destek istemekten çekinmeyin. Ruhsal bir kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Mide varisleri her zaman önlenemez, çünkü genellikle altta yatan karaciğer hastalığına bağlıdır. Yine de karaciğer sağlığını korumak, hepatitleri önlemek veya tedavi etmek, alkolden uzak durmak ve düzenli takip yaptırmak riski azaltabilir.

Aşılar

Hepatit B aşısı, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği önemli korunma yollarından biridir. Karaciğer hastalığınız varsa size uygun aşılar konusunda doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Tarama programları

Siroz veya portal hipertansiyonu olan kişilerde doktorunuz, mide ve yemek borusu varislerini taramak için endoskopi önerebilir. Tarama sıklığı kişisel durumunuza göre belirlenir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciddi kanama
• Şok: kan basıncının tehlikeli biçimde düşmesi
• Kansızlık
• Karaciğer işlevlerinin kötüleşmesi
• Tekrarlayan kanamalar

Uzun vadeli görünüm

Mide varisleri ciddi olabilir ama umutsuz değildir. Düzenli takip, erken müdahale ve altta yatan karaciğer hastalığının yönetimiyle birçok kişide kanama kontrol altına alınabilir. Belirtileri bilmek ve zamanında yardım istemek en güçlü adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.