Campylobacter Enfeksiyonu (Mide ve Bağırsak İltihabı)

Genel Bakış

Campylobacter, adı verilen bir bakterinin yol açtığı bağırsak enfeksiyonudur. Tıpta buna 'gastroenterit' denir; yani mide ve bağırsakların iltihaplanması. Bakteri vücuda girdikten sonra genellikle 1-3 gün içinde ishal, karın ağrısı ve ateş gibi şikâyetler başlar. Çoğu kişi için bu, birkaç gün süren ve kendiliğinden iyileşen bir hastalıktır; amaç bol sıvı almak ve vücudu yormamaktır.

Evet, oldukça yaygındır. Ülkemizde ve dünyada her yıl milyonlarca kişi Campylobacter kaynaklı ishal geçirir. Özellikle yaz aylarında ve sıcak havalarda görülme sıklığı artar.

Herkes etkilenebilir. Ancak 5 yaş altındaki çocuklar, 65 yaş üstü kişiler ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar (örneğin bazı uzun süreli hastalığı olanlar veya bağışıklığı baskılayan tedavi görenler) hastalığı daha ağır geçirebilir. Hamilelikte de dikkatli olmak gerekir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İshal (bazen sulu, bazen kanla karışık)
• Karında kramp şeklinde gelen ağrılar
• Bulantı ve bazen kusma
• Ateş ve titreme
• Halsizlik, yorgunluk
• Kas ve baş ağrısı
• İştah kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Kusmanın daha ön planda olması
• Ateş ve huysuzluk
• Sıvı kaybı (dehidratasyon) belirtileri: az idrar yapmak, bezin kuru kalması, ağız içinin kuruması, ağlarken gözyaşı gelmemesi, gözlerin içine çökmesi
• Uykuya fazla meyilli olmak veya zor uyanmak
• İştahın ve emmenin belirgin şekilde azalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Hastalığın daha ağır ve uzun sürmesi
• Sıvı kaybının hızlı gelişmesi ve halsizlik, baş dönmesi
• Böbreklerin ve kalbin üzerinde olumsuz etki olasılığının artması
• Var olan uzun süreli hastalıkların (şeker hastalığı gibi) dengesinin bozulabilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• İyi pişirilmemiş veya çiğ tavuk eti ve tavuk suyu ile temas eden gıdalar
• Pastörize edilmemiş (çiğ) süt ve çiğ sütten yapılan ürünler
• Kirli veya denetlenmemiş su kaynaklarından gelen sular
• İyi yıkanmamış çiğ sebze ve meyveler
• Mutfakta çapraz bulaşma: çiğ etin suyunun, bıçak, kesme tahtası veya tezgâh üzerinden pişmiş gıdalara geçmesi
• Hasta evcil hayvanlarla, özellikle ishalli kedi, köpek veya kümes hayvanlarıyla yakın temas
• Bakteri bulaşmış bir gıdadan çok az miktar tüketmek bile hastalık için yeterlidir

Risk faktörleri

• Çiğ et ve sakatatla sık temas edilen mutfak ortamları
• El yıkama alışkanlığının yetersiz olması
• Mide asidini azaltan bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (mide asidi, bakterilere karşı doğal bir koruma sağlar)
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• 5 yaş altı çocuk olmak veya 65 yaş üstü olmak
• Hamilelik dönemi
• Hijyen koşullarının sınırlı olduğu bölgelere seyahat etmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan görmek
• Yüksek ateşin 3 günü geçmesi
• Sürekli kusma nedeniyle sıvı içememek
• İdrar miktarının çok azalması veya hiç idrar yapmamak
• Bebek, küçük çocuk, yaşlı bir yakın veya bağışıklığı zayıf bir kişide ishal başlaması
• Karın ağrısının çok şiddetlenmesi veya karnın sertleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal 3 günü geçtiyse veya hafiflemiyorsa
• Evde kendi başınıza sıvı dengesini sağlamakta zorlanıyorsanız
• Şikâyetler geçtikten sonra eklem ağrısı veya şişlik fark ettiyseniz
• İshal tekrarlıyorsa veya uzun sürüyorsa
• Ne yapacağınızdan emin değilseniz; eczacınıza veya aile hekiminize danışmak her zaman iyi bir seçenektir

Tanı

Doktor genellikle şikâyetlerinizi dinleyip sizi muayene ederek karar verir; çoğu hafif vakada ek test gerekmez. İshalin kanlı olması, uzun sürmesi, ateşin yüksek seyretmesi veya kişinin bağışıklığının zayıf olması gibi durumlarda nedeni kesinleştirmek için dışkı örneği istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı kültürü: dışkı örneğinde bakterinin üretilip üretilmediğine bakılır
• Dışkıda bakteri DNA'sının araştırılması (PCR testi)
• Kan testleri: sıvı kaybı ve tuz dengesi ile ilgili bilgi verir
• Ciddi sıvı kaybında böbrek ve elektrolit (vücuttaki tuz ve mineral dengesi) değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Dışkı testlerinin sonucu genellikle 1-3 gün içinde çıkar. Bu süre beklenirken doktorunuz sıvı alımı ve dinlenme konusunda önerilerde bulunur. Çoğu hastada sonuç beklenmeden iyileşme başlar; bu nedenle test sonucu gelene kadar endişelenmenize gerek yoktur.

Tedavi

Tedavinin temel amacı vücudun kaybettiği sıvıyı ve tuzları yerine koymak, dinlenmeyi sağlamak ve şikâyetleri hafifletmektir. Sağlıklı yetişkinlerde hastalık genellikle kendiliğinden iyileşir. Bebekler, yaşlılar, hamileler ve bağışıklığı zayıf kişilerde doktora danışmak önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Sık sık ve azar azar sıvı için: su, ayran, açık çay veya eczaneden alabileceğiniz ağızdan sıvı takviyesi çözeltileri
• Kusma varsa birkaç dakika bekleyip çok küçük yudumlarla içmeyi deneyin
• Bol dinlenin; iyileşene kadar ağır iş ve spordan kaçının
• İshali kesmeye yönelik ilaçları doktorunuza veya eczacınıza sormadan kullanmayın
• Ellerinizi sabun ve suyla sık sık yıkayın; tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce mutlaka
• Havlu, bardak ve çatal-kaşık gibi kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın
• İshal geçene kadar ve geçtikten sonra bir süre daha havuz, deniz ve ortak kullanım alanlarına girmeyin
• Çocuğunuz iyileşene kadar okula veya kreşe göndermemek için okuldan ve aile hekiminizden bilgi alın

Tıbbi tedaviler

Çoğu vakada antibiyotik (bakteri öldüren ilaç) gerekmez. Doktor; hastalık çok ağır seyrediyorsa, kanlı ishal varsa, şikâyetler uzuyorsa veya kişinin bağışıklığı zayıfsa uygun bir tedavi önerebilir. Sıvı kaybı ciddiyse hastanede damardan sıvı ve tuz takviyesi yapılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir; ilaç adı ve dozu konusunda kendi başınıza karar vermeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Campylobacter enfeksiyonunda ameliyat neredeyse hiç gerekmez. Çok nadir görülen ve bağırsakta ciddi hasara yol açan komplikasyonlarda cerrahi değerlendirme yapılabilir; bu durum oldukça istisnadır.

Bu durumla yaşamak

Hastalık sırasında en önemli iş, vücudun su ve tuz dengesini korumaktır. Kendinizi yorgun hissedebilirsiniz; bu normaldir. Birkaç gün boyunca dinlenmeye, hafif gıdalar almaya ve sıvı içmeye özen gösterin. Şikâyetler genellikle gün geçtikçe hafifler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce elleri en az 20 saniye sabunla yıkayın
• Mutfakta çiğ et ile pişmiş gıdaları ayrı tutun, ayrı kesme tahtası kullanın
• Tavuk etini içi iyice pişene kadar pişirin; çiğ görünümlü kısım bırakmayın
• Süt ve süt ürünlerini pastörize (ısıl işlem görmüş) olarak tercih edin
• Sebze ve meyveleri bol suyla yıkayın
• İshal geçene kadar başkaları için yemek hazırlamaktan kaçının

Diyet ve egzersiz

İştahınız azalabilir; zorlamayın, ama sıvı alımını ihmal etmeyin. Muz, haşlanmış patates, pirinç lapası, tost gibi yumuşak ve hafif gıdalar genellikle daha iyi tolere edilir. Bir süre yağlı, çok baharatlı ve çok şekerli gıdaları azaltmak iyi gelebilir. Süt ve süt ürünleri bazı kişilerde ishali artırabilir; kendinizi dinleyin. Egzersiz için acele etmeyin: ishal tamamen geçtikten ve kendinizi güçlü hissettikten sonra hafif yürüyüşlerle başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshal gibi şikâyetler utanç veya kaygı yaratabilir, özellikle ev dışında tuvalet bulma konusunda endişe yaşanabilir. Bu duygular anlaşılır ve genellikle hastalık geçince azalır. Şikâyetler düzeldiği halde kaygı devam ediyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir aile hekiminize ya da ruh sağlığı uzmanına danışmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz veya güvende hissetmiyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Hastalığın en önemli kaynağı gıda ve mutfak hijyenidir. Elleri sık yıkamak, eti iyi pişirmek, çiğ ve pişmiş gıdaları ayırmak ve güvenilir su içmek riski belirgin şekilde azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın gıda güvenliği ve el hijyeni konusundaki önerilerini takip etmek de yol gösterici olur.

Aşılar

Campylobacter enfeksiyonuna karşı rutin olarak kullanılan, halka önerilen bir aşı yoktur. Korunmanın en etkili yolu hijyen ve gıda güvenliği kurallarıdır.

Tarama programları

Bu hastalık için rutin tarama (herhangi bir belirti yokken yapılan test) önerilmez. Şikâyetler ortaya çıktığında doktora başvurmak yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sıvı ve tuz kaybı (dehidratasyon): en sık görülen ve en önemli risk, özellikle bebeklerde ve yaşlılarda
• Böbrek fonksiyonlarının geçici olarak bozulması
• Kan dolaşımına bakteri geçişi (nadir, ama bağışıklığı zayıf kişilerde ciddi olabilir)
• Reaktif artrit: hastalık geçtikten haftalar sonra eklemlerde ağrı ve şişlik
• Nadiren Guillain-Barré sendromu: sinirlerin iltihaplanması sonucu kaslarda güçsüzlük; çok nadir görülür ve tedavi edilebilir bir durumdur
• Bazı kişilerde ishal sonrası uzun süren bağırsak hassasiyeti (huzursuz bağırsak benzeri şikâyetler)

Uzun vadeli görünüm

Görünüm genellikle çok iyidir. Hastaların büyük çoğunluğu 5-7 gün içinde, bazen 2 haftaya kadar süren bir dönemde tamamen iyileşir. Bol sıvı almak ve dinlenmek iyileşmeyi kolaylaştırır. Şikâyetler uzarsa veya ağırlaşırsa sağlık uzmanına başvurmak, olası komplikasyonların erken fark edilmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.