Gastroözofageal Reflü (Reflü Hastalığı)

Genel Bakış

Gastroözofageal reflü, mide içeriğinin —yani mide asidi ve bazen yemek artıklarıyla karışık sıvının— yemek borusuna geri kaçmasıdır. Yemek borusu, ağzı mideye bağlayan boru şeklindeki organdır. Bu borunun mideyle birleştiği yerde, kapakçık gibi çalışan bir kas halkası vardır. Bu kapakçık tam kapanmadığında mide içeriği yukarı doğru çıkar ve göğüste yanma, ağza acı-ekşi tat gelmesi gibi belirtiler ortaya çıkar. Herkeste ara sıra reflü olabilir; bu tek başına hastalık anlamına gelmez. Ancak bu durum sık tekrarlıyor, günlük yaşamı etkiliyor ya da yemek borusunda tahrişe yol açıyorsa "reflü hastalığı" olarak ele alınır. Yani reflü, çoğu zaman yaşam biçimiyle yakından ilişkili ve yönetilebilir bir durumdur.

Evet, oldukça yaygındır. Yetişkinlerin yaklaşık beşte birinde haftada en az bir kez reflü belirtisi görüldüğü tahmin edilmektedir. Türkiye'de de benzer bir sıklıkta görüldüğü düşünülmektedir; pek çok kişi belirtilerini hafif olarak yaşar ve eczaneden alınan basit çözümlerle idare eder.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak yetişkinlerde ve özellikle 40 yaş üzerinde daha sık görülür. Fazla kilosu olan kişilerde, gebelerde, sigara içenlerde ve yatarak çalışan ya da yemekten hemen sonra uzanan kişilerde daha sık rastlanır. Bebeklerde ve çocuklarda da görülebilir; bebeklerde genellikle büyüdükçe azalır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma hissi (mide ekşimesi) — genellikle yemekten sonra veya uzanınca artar
• Ağza acı veya ekşi sıvı gelmesi, bazen ağızda kötü tat
• Geğirme ve mide içeriğinin ağza kadar gelmesi
• Göğüs ortasında baskı, sıkışma ya da ağrı hissi
• Boğazda takılma, düğüm hissi veya sürekli boğaz temizleme ihtiyacı
• Ses kısıklığı, sabahları boğaz ağrısı
• İnatçı kuru öksürük, özellikle geceleri
• Ağız kokusu ve diş minesinde aşınma
• Uyurken belirtilerin artması, uykunun bölünmesi
• Yemekten sonra şişkinlik ve erken doyma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde sık sık beslenme sonrası sütü geri çıkarma (kusan bebekler)
• Beslenme sırasında huzursuzluk, ağlama veya sırtını geriye doğru yay gibi germe
• Yetersiz kilo alımı veya büyümenin yavaşlaması
• Sık geğirme, hıçkırık, öksürük ve hırıltı
• Daha büyük çocuklarda göğüste yanma, "yemek borumda bir şey var" tarzı yakınmalar
• Ani ağlama nöbetleri ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Klasik göğüs yanması yerine daha çok öksürük, ses kısıklığı veya boğaz şikayetleri görülebilir
• Yutma güçlüğü veya yemeklerin takılması hissi daha belirgin olabilir
• Belirtiler başka hastalıklarla karışabildiği için değerlendirme daha da önemlidir
• İlaç kullanımının fazla olması nedeniyle bazı ilaçların reflüyü artırabilmesi (bu konuyu doktorunuzla veya eczacınızla konuşun)
• Göğüs ağrısı kalp kaynaklı olabileceği için yeni başlayan göğüs ağrısı mutlaka değerlendirilmelidir

Nedenler

Ana nedenler

• Yemek borusu ile mide arasındaki kas halkasının (kapakçık) yeterince sıkı kapanmaması
• Mide fıtığı (hiatal herni): midenin bir kısmının göğüs boşluğuna doğru yukarı kayması
• Karın içi basıncının artması — fazla kilo, sıkı giysi, öne eğilme
• Midenin boşalmasının gecikmesi
• Büyük öğünler yemek ve yemekten hemen sonra uzanmak

Risk faktörleri

• Fazla kilo veya obezite
• Gebelik
• Sigara kullanımı
• Alkol tüketimi
• Yağlı, baharatlı ve asitli yiyeceklerin sık tüketimi, aşırı kahve veya gazlı içecek
• Geç saatte ve ağır yemek yeme alışkanlığı
• Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, bazı tansiyon ve astım ilaçları gibi) — kendi kendinize ilacı bırakmayın, doktorunuza veya eczacınıza danışın
• Ailede reflü öyküsü
• Stres ve uyku düzensizliği (belirtileri alevlendirebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan kusma veya siyah dışkı
• Ani başlayan şiddetli göğüs ağrısı — önce acil servise başvurun
• Yutma güçlüğü veya yemeklerin takılması
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli kusma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftada birkaç kez mide ekşimesi veya ağza acı su gelmesi yaşıyorsanız
• Belirtiler uykunuzu, işinizi veya yemek alışkanlıklarınızı etkiliyorsa
• Eczaneden alınan basit çözümler birkaç haftadır yeterli gelmiyorsa
• İnatçı öksürük, ses kısıklığı veya boğaz şikayetleriniz varsa
• Belirtiler aniden değiştiyse veya şiddetlendiyse

Tanı

Tanı çoğu zaman doktorunuzun şikayetlerinizi dinlemesiyle başlar. Hangi belirtilerin ne zaman ortaya çıktığı, nelerin iyi ya da kötü geldiği sorulur. Belirtiler tipikse doktorunuz önce yaşam biçimi önerileri ve gerekirse mide asidini azaltan bir tedavi denemesi yapabilir; bu denemeye yanıt alınması tanıyı destekler. Belirtiler uzun süredir devam ediyorsa, yaşınız ileriyse ya da yutma güçlüğü, kilo kaybı gibi uyarıcı belirtiler varsa ek tetkikler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve ayrıntılı öykü alma
• Gastroskopi (endoskopi): ince, bükülebilir bir kameralı tüple yemek borusu ve midenin içten görüntülenmesi; genellikle kısa süreli sakinleştirici ile yapılır
• 24 saatlik pH ölçümü: yemek borusuna ince bir prob yerleştirilerek asit kaçağının gün boyunca ölçülmesi
• Yemek borusu basınç ölçümü (manometri): kapakçık kasının ne kadar iyi çalıştığının değerlendirilmesi
• Kan testleri (kansızlık açısından) ve gerektiğinde nefes testi
• Doktorunuzun gerekli gördüğü durumlarda akciğer veya kalp kaynaklı nedenleri dışlamaya yönelik tetkikler

Randevunuzda neler beklenir

Tetkiklerin çoğu kısa sürer ve iyi tolere edilir. Gastroskopiden önce genellikle birkaç saat aç kalmanız istenir; işlem sonrası boğazda hafif bir gıcıklanma olabilir ve kısa sürede geçer. pH ölçümünde ise günlük yaşamınıza devam edebilirsiniz, yalnızca belirli yiyecek ve içeceklerden kaçınmanız istenebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde doktorunuzla değerlendirilir ve size özel bir plan yapılır.

Tedavi

Reflü tedavisi iki temel üzerine kuruludur: belirtileri azaltmak ve yemek borusunu korumak. Çoğu kişide ilk adım yaşam biçimi değişiklikleridir. Bunlar yeterli olmazsa doktorunuz mide asidini azaltan veya mideyi rahatlatan bir tedavi planlayabilir. Tedavi kişiye göre düzenlenir; ne kadar süreceği belirtilerin seyrine göre değişir. Kendi başınıza ilaç başlamak veya bırakmak yerine mutlaka doktorunuzla ya da eczacınızla konuşun.

Evde kişisel bakım

• Öğünleri küçültün, günde 3 büyük yerine daha sık ve az yiyin
• Yemekten sonra en az 2–3 saat uzanmayın ve yatmayın
• Yatağınızın baş tarafını hafifçe yükseltin (yastıkla değil, yatağın başucunu kaldırarak)
• Fazla kilolarınız varsa yavaş ve sürdürülebilir şekilde vermeye çalışın
• Sigara içiyorsanız bırakın; alkolü sınırlayın
• Sizi rahatsız eden yiyecekleri fark edip azaltın (yağlı yemekler, aşırı kahve, gazlı içecekler, çikolata, nane, acı baharatlar gibi)
• Sıkı kemer ve dar giysilerden kaçının
• Yatmadan en az 3 saat önce yemeyi bırakın
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya size iyi gelen rahatlama yöntemlerini deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerin şiddetine ve süresine göre farklı yaklaşımlar önerebilir. Bunlar arasında mide asidini nötralize eden, yani geçici olarak rahatlama sağlayan çözümler; mide asidi üretimini azaltan ve genellikle düzenli kullanılan tedaviler; mide boşalmasını ve kapakçık hareketlerini destekleyen seçenekler yer alabilir. İlaçların türü, dozu ve süresi yalnızca doktorunuz tarafından, sizin durumunuza göre belirlenmelidir. Uzun süreli kullanım gereken durumlarda doktorunuz düzenli takip yapar; kansızlık, B12 vitamini veya kemik sağlığı gibi konuları göz önünde bulundurur. Hiçbir ilacı eczaneden kendi kararınızla alıp uzun süre kullanmayın; eczacınız da size doğru yönlendirme konusunda yardımcı olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat nadiren gerekir. Belirtiler uzun süreli ve düzenli tedaviye rağmen şiddetli devam ediyorsa, ilaçlar yeterli gelmiyorsa, büyük bir mide fıtığı varsa ya da yemek borusunda belirgin hasar geliştiyse doktorunuz cerrahi seçeneği konuşabilir. Antireflü ameliyatında kapakçık mekanizması güçlendirilir. Ameliyat kararı, gastroenteroloji ve cerrahi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle, kişiye özel olarak alınır.

Bu durumla yaşamak

Reflüyle yaşamak, çoğu zaman belirtilerin ne zaman alevlendiğini fark etmekle kolaylaşır. Bir belirti günlüğü tutmak —ne yediğinizi, ne zaman yattığınızı ve o gün nasıl hissettiğinizi not etmek— size neyin iyi gelmediğini netleştirir. Küçük ve tutarlı değişiklikler, büyük kısıtlamalardan daha etkili ve daha sürdürülebilirdir. Ara sıra belirtilerin alevlenmesi normaldir; bu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri belirleyin; yatmadan önce ağır yemekten kaçının
• Akşam yemeğini erken saatte yiyin
• Yemek yerken acele etmeyin, iyi çiğneyin
• Gün içinde uzun süre oturuyorsanız ara ara ayağa kalkıp hareket edin
• Karın bölgesini sıkan egzersizler yerine yürüyüş, yüzme gibi rahat hareketleri tercih edin
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Stres düzeyinizi fark edin; yoğun dönemlerde belirtilerin artabileceğini bilin

Diyet ve egzersiz

Tek bir "reflü diyeti" yoktur; herkesin hassas olduğu yiyecekler farklıdır. Genel olarak yağlı ve kızarmış yiyecekleri, aşırı baharatı, aşırı kahve ve gazlı içecekleri azaltmak, sebze, tam tahıl ve yağsız proteinlere ağırlık vermek iyi bir başlangıçtır. Egzersiz reflüyü kötüleştirmek zorunda değildir; tam tersine kilo kontrolüne yardımcı olarak belirtileri azaltabilir. Yemekten hemen sonra yoğun egzersiz yapmaktan kaçının; yürüyüş gibi hafif aktiviteler hem sindirime hem de ruh halinize iyi gelir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren reflü, uykuyu bölerek ve sosyal yaşamı kısıtlayarak kişiyi yorabilir; kaygı ve moral bozukluğu görülebilir. Bu duygular anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Belirtilerin stresle artması, şikayetlerin "kafanızda olduğu" anlamına gelmez; gerçek bir fiziksel durumdur. Yine de kendinizi sürekli endişeli, umutsuz veya çaresiz hissediyorsanız ya da günlük yaşamınız belirgin şekilde etkileniyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Reflüyü tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, belirtilerin sıklığını ve şiddetini azaltmak büyük ölçüde mümkündür. Sağlıklı kiloda kalmak, porsiyonları küçültmek, yemekten sonra hemen uzanmamak ve sigaradan uzak durmak en etkili adımlardır. Bu değişikliklerin küçük ama düzenli olması, kısa süreli katı kurallardan daha faydalıdır.

Aşılar

Reflüyü önleyen bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun aşıları (örneğin grip ve zatürre aşıları) doktorunuzla konuşmanız faydalı olabilir.

Tarama programları

Reflü için toplum genelinde uygulanan bir tarama testi yoktur. Yine de uzun süredir devam eden reflü, 40 yaş sonrası yeni başlayan belirtiler, yutma güçlüğü, kilo kaybı veya kansızlık varsa doktorunuz endoskopi önerebilir. Bu, erken değerlendirme için önemli bir adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yemek borusunda tahriş ve iltihap (özofajit)
• Yemek borusunda daralma ve buna bağlı yutma güçlüğü
• Yemek borusunda kanama ve buna bağlı kansızlık
• Uzun süreli reflüye bağlı hücre değişiklikleri (Barrett yemek borusu) — nadir görülür ve düzenli takip gerektirir
• Ses kısıklığı, diş problemleri ve uyku bozuklukları
• Nefes yollarını ilgilendiren şikayetlerin kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Reflünün gidişatı genellikle iyidir. Kişilerin büyük çoğunluğu yaşam biçimi değişiklikleri ve doktor kontrolündeki tedaviyle belirtilerini büyük ölçüde kontrol altına alır ve günlük yaşamını rahatça sürdürür. Düzenli hekim takibi, belirtilerdeki değişiklikleri erken fark etmenizi sağlar. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; sizin durumunuza özel değerlendirme için mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.