Mide ve Bağırsak Lenfoması (Gastrointestinal Lenfoma)

Genel Bakış

Gastrointestinal lenfoma, sindirim sisteminde yani mide, ince bağırsak ya da kalın bağırsakta başlayan bir lenfoma türüdür. Lenfoma, lenf sisteminin kanseridir; lenf sistemi vücudun savunma ağıdır ve içinde lenfosit adı verilen beyaz kan hücreleri bulunur. Bu hücreler normalde mikroplarla savaşır. Gastrointestinal lenfomada bu hücreler sindirim kanalının duvarında kontrolsüz biçimde çoğalır ve zamanla bir kitle oluşturabilir. En sık midede görülür; midenin iç yüzeyindeki lenf dokusundan kaynaklanan bu türe MALT lenfoma denir ve genellikle yavaş seyreder. İnce veya kalın bağırsakta görülen türler ise daha farklı davranabilir. Bu hastalık, mide veya bağırsak kanseriyle aynı şey değildir; kaynaklandığı hücreler farklıdır ve tedavi yaklaşımları da farklıdır.

Hayır, sık görülen bir hastalık değildir. Lenfomaların bir bölümü sindirim kanalında başlar ve mide lenfoması, mide kanserlerinin yalnızca küçük bir kısmını oluşturur. Nadir olması, belirtilerin çoğu zaman başka ve çok daha yaygın nedenlerden kaynaklanması anlamına gelir; yine de inatçı yakınmalarda hekime başvurmak önemlidir.

Genellikle orta ve ileri yaşta, çoğunlukla 50 yaş üzerinde görülür; ancak genç erişkinlerde ve nadiren çocuklarda da ortaya çıkabilir. Mide türünde Helicobacter pylori enfeksiyonu geçirmiş olmak önemli bir etkendir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler (örneğin organ nakli sonrası tedavi görenler veya bazı bağışıklık hastalıkları olanlar), çölyak hastalığı ya da iltihaplı bağırsak hastalığı olanlar ve bazı virüs enfeksiyonları geçirenler daha yüksek risk altında olabilir. Bu, o hastalıkları olan herkesin lenfoma olacağı anlamına gelmez.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında rahatsızlık, ağrı veya kramp biçiminde sızı
• Şişkinlik, çabuk doymuşluk hissi, az yemekle bile tok kalmak
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Bulantı, bazen kusma
• Halsizlik, çabuk yorulma
• Kansızlık (anemi) belirtileri: soluk ten, nefes nefese kalma, baş dönmesi
• Dışkı renginin koyulaşması (kanamanın işareti olabilir)
• Açıklanamayan ateş veya gece terlemesi

Çocuklarda belirtiler

• Tekrarlayan karın ağrısı veya karında şişlik
• Kusma, iştahsızlık ve kilo alamama
• Büyüme eğrisinde yavaşlama, halsizlik
• Bazen bağırsak tıkanıklığı bulguları: şiddetli ağrı, safralı kusma, dışkı yapamama
• Çocuklarda bu hastalık çok nadirdir; bu belirtilerin çok daha sık görülen başka nedenleri vardır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler silik ve yavaş gelişebilir; kolayca başka hastalıklarla karışabilir
• Uzun süren halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı
• Kansızlık nedeniyle nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi
• Mide koruyucu veya ağrı kesici ilaçlarla açıklanamayan mide yakınmaları
• Yeni başlayan hazımsızlık veya doymama hissinin ısrarla devam etmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Lenfosit adı verilen savunma hücrelerinde zamanla ortaya çıkan genetik değişiklikler sonucu hücrelerin kontrolsüz çoğalması
• Mide türünde en önemli ilişkili etken Helicobacter pylori adlı mide bakterisidir; bu bakteri midenin iç yüzeyinde uzun süreli iltihaba yol açarak lenf dokusunu uyarabilir
• Çoğu vakada hastalığa yol açan tek ve kesin bir neden gösterilemez; bu, hastanın bir şeyi yanlış yaptığı anlamına gelmez

Risk faktörleri

• Helicobacter pylori enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması (örneğin organ nakli sonrası kullanılan bazı ilaçlar veya bazı bağışıklık hastalıkları)
• Çölyak hastalığı veya iltihaplı bağırsak hastalığı gibi uzun süreli iltihabi durumlar
• İleri yaş
• Bazı virüs enfeksiyonlarıyla (örneğin Epstein-Barr virüsü, hepatit C) ilişki
• Ailede lenfoma öyküsü bulunması (nadir bir etkendir)
• Sigara kullanımı ve genel sağlığı olumsuz etkileyen yaşam biçimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan kusma, kahve telvesi renginde kusma veya makattan kan gelmesi
• Katran gibi siyah dışkı
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Uzun süren kusma veya hiç dışkı yapamama
• Açıklanamayan belirgin kilo kaybı, ateş ve gece terlemesi
• Şiddetli halsizlik, bayılma hissi, nefes darlığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İki-üç haftadan uzun süren hazımsızlık, şişkinlik veya karın rahatsızlığı
• Az yemekle çabuk doyma hissi ve iştahsızlık
• Tekrarlayan bulantı veya aralıklı kusmalar
• Kansızlık saptanması ya da sürekli yorgunluk
• Dışkılama alışkanlıklarında açıklanamayan değişiklik

Tanı

Tanı, öncelikle hastanın yakınmalarının dinlenmesi ve muayeneyle başlar. Kesin tanı için sindirim kanalının içini gören endoskopi (mide ve yemek borusu için) veya kolonoskopi (kalın bağırsak için) yapılır; bu işlemlerde kamerayla görüntüleme yapılır ve şüpheli bölgeden küçük doku örnekleri (biyopsi) alınır. Alınan örnek patoloji laboratuvarında incelenir; lenfoma türü ve özellikleri bu incelemeyle belirlenir. Ardından hastalığın yaygınlığını anlamak için görüntüleme ve kan tetkikleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı ve biyokimya testleri (kansızlık ve organ işlevlerinin değerlendirilmesi)
• Helicobacter pylori testi (nefes testi, dışkı testi veya biyopsi örneğinde inceleme)
• Endoskopi veya kolonoskopi ve biyopsi alınması
• Bilgisayarlı tomografi (BT) ile karın ve lenf düğümlerinin görüntülenmesi
• PET-BT taraması (hastalığın yaygınlığını ve aktif alanları göstermeye yardımcı olur)
• Kemik iliği biyopsisi (hastalığın kemik iliğine ulaşıp ulaşmadığının anlaşılması)
• Patoloji ve immünohistokimya incelemesi (hücre tipinin ayrıntılı belirlenmesi)
• Tedavi planı öncesinde kalp ve böbrek işlevlerinin değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi ve kolonoskopi genellikle kısa süren işlemlerdir ve çoğu zaman hafif sakinleştirici ilaçlarla yapılır; işlem sırasında genellikle ağrı hissedilmez. İşlem öncesinde bir süre aç kalmanız istenebilir. Biyopsi sonucu birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkabilir; bu bekleme dönemi kaygı verici olabilir, bu duygu çok normaldir. Tetkikler tamamlandığında hekiminiz bulguları ve olası seçenekleri sizinle ayrıntılı olarak konuşacaktır. Sorularınızı önceden yazıp randevuya götürmek ve yanınızda bir yakınınızın bulunması süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, lenfomanın türüne (yavaş ya da hızlı seyirli olması), sindirim kanalında nerede bulunduğuna ve ne kadar yayıldığına göre planlanır. Karar genellikle bir ekip tarafından verilir: gastroenteroloji, hematoloji, onkoloji, radyasyon onkolojisi ve patoloji uzmanları birlikte değerlendirir. Amaç hastalığı kontrol altına almak, belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Küçük ve sık öğünler yiyerek midenin rahatsız olmasını azaltmaya çalışın
• Yeterli sıvı alın; kusma veya ishal varsa kaybı yerine koymaya özen gösterin
• Yorgunluk dönemlerinde dinlenmeyi ihmal etmeyin, gün içine kısa molalar ekleyin
• Belirtilerinizi, ilaç kullanımınızı ve yan etkileri günlük olarak not edin; bu bilgiler hekiminize çok yardımcı olur
• Randevularınızı ve tetkik sonuçlarınızı bir dosyada düzenli tutun
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Kalabalık ve enfeksiyon riski yüksek ortamlarda hijyene dikkat edin; tedavi döneminde bağışıklık düşebilir

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri hastalığın türüne göre değişir. Mideyi tutan yavaş seyirli türde, Helicobacter pylori enfeksiyonunun uygun bir ilaç kombinasyonuyla tedavisi çoğu zaman ilk adımdır ve tek başına iyileşme sağlayabilir. Bu enfeksiyon yoksa ya da tedaviye yanıt alınamazsa, radyoterapi (ışın tedavisi) veya immünoterapi (vücudun savunma hücrelerini hedefleyen, monoklonal antikor adı verilen ilaçlarla yapılan tedavi) gündeme gelebilir. Daha hızlı seyirli türlerde kemoterapi (hücrelerin çoğalmasını durduran ilaç tedavisi) ve immünoterapi birlikte kullanılabilir. Bazı durumlarda hedefe yönelik tedaviler veya kök hücre nakli değerlendirilir. Hangi ilaçların ve hangi dozların sizin için uygun olduğuna yalnızca sizi izleyen hekim karar verebilir; bu metinde ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz. Tedavi süresince yan etkiler yakından izlenir ve gerekli destekleyici önlemler alınır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, sindirim kanalı lenfomalarının çoğunda ana tedavi yöntemi değildir; çünkü hastalık lenf dokusunda yaygın olabilir. Ancak bağırsak tıkanıklığı, delinme veya durmayan kanama gibi acil durumlarda ameliyat gerekebilir. Ayrıca tanı için doku örneği alınması sırasında da cerrahiye başvurulabilir. Ameliyat gerekip gerekmediği, durumunuzu değerlendiren ekibin kararıdır.

Bu durumla yaşamak

Lenfoma ile yaşamak, düzenli kontroller ve belirtilerin dikkatle izlenmesini gerektirir. Tedavi dönemlerinde enerjiniz değişken olabilir; bazı günler daha iyi, bazı günler daha yorgun hissedebilirsiniz. Bu dalgalanma normaldir. Günlük planınızı esnek tutmak, önemli işleri enerjinizin yüksek olduğu saatlere yerleştirmek ve yardım istemekten çekinmemek yaşamı kolaylaştırır. Kontrol randevularını aksatmamak, hastalığın gidişatını izlemek açısından önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli beslenmeye özen gösterin; protein, sebze ve meyve ağırlıklı bir düzen mideyi de rahatlatır
• Düzenli ama zorlamayan hareket edin; kısa yürüyüşler bile iyi gelir
• Uyku düzeninizi koruyun, gece uykusunu bölmeyecek alışkanlıklar edinin
• Sigara ve alkolden uzak durun; bırakmakta zorlanıyorsanız destek isteyin
• El hijyenine dikkat edin, kalabalık ortamlarda maske kullanımı gerekebilir
• Hekiminizle görüşmeden bitkisel ürünler veya takviyeler kullanmayın; bazıları tedavilerle etkileşebilir

Diyet ve egzersiz

Mide tutulduğunda büyük porsiyonlar rahatsızlık verebilir; bunun yerine günde birkaç küçük öğün tercih edin. Yemekleri yavaş yiyin, iyi çiğneyin. Yeterli protein almak kas gücünü ve iyileşmeyi destekler; et, balık, yumurta, baklagil, süt ürünleri iyi kaynaklardır. Bulantı olduğunda yağlı ve ağır yemeklerden kaçınmak, soğuk ya da oda sıcaklığındaki hafif yiyecekleri tercih etmek yardımcı olabilir. Egzersiz konusunda acele etmeyin: gücünüz ölçüsünde, kısa ve düzenli yürüyüşlerle başlayın. Beslenme ve egzersiz planınızı kendi durumunuza göre bir diyetisyen veya hekimle birlikte oluşturmak en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanserle ilgili haberler ve uzun tedavi süreçleri kaygı, öfke, umutsuzluk veya uyku sorunlarına yol açabilir; bunlar zayıflık değil, çok anlaşılır tepkilerdir. Duygularınızı bir yakınınızla, günlük tutarak veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmak belirgin biçimde rahatlatır. Eğer günlerce süren derin üzüntü, hiçbir şeyden keyif alamama, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir durumda 112'yi arayın. Yalnız değilsiniz ve destek almak güçlü bir adımdır.

Önleme

Gastrointestinal lenfomayı tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak bazı adımlar riski azaltmaya yardımcı olabilir. En önemlisi, uzun süreli mide yakınmaları varsa Helicobacter pylori açısından değerlendirilmek ve gerekirse tedavi edilmektir; bu, mide lenfoması riskini azaltabilir. Sigara içmemek, iltihaplı bağırsak hastalığı gibi durumları düzenli izletmek ve genel sağlığı korumak da olumlu katkı sağlar. Bununla birlikte bu hastalık nadir olduğu için, hiçbir önlem tam bir garanti değildir; bu, suçluluk duyulacak bir durum değildir.

Aşılar

Gastrointestinal lenfomayı önleyen bir aşı yoktur. Bununla birlikte, özellikle tedavi sırasında bağışıklık düşebileceği için hekiminizin uygun gördüğü grip ve zatürre gibi aşılar, başka enfeksiyonlardan korunmaya yardımcı olabilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Gastrointestinal lenfoma için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Mide yakınmaları olan kişilerde Helicobacter pylori testi ve gerektiğinde endoskopi yapılabilir; bu, tarama değil, yakınmaların nedenini araştırmaya yönelik bir değerlendirmedir. Ailesinde lenfoma öyküsü olan veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin durumlarını hekimleriyle konuşmaları yararlı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sindirim kanalında kanama ve buna bağlı kansızlık
• Bağırsak tıkanıklığı (şiddetli ağrı, kusma, dışkı yapamama)
• Bağırsak delinmesi (karın içine içerik sızması, acil cerrahi gerektiren ciddi bir durum)
• Beslenme bozukluğu ve belirgin kilo kaybı
• Hastalığın lenf düğümlerine veya diğer organlara yayılması

Uzun vadeli görünüm

Gastrointestinal lenfoma nadir görülen bir hastalıktır ama tedaviye iyi yanıt verebilen bir hastalıktır. Özellikle midede sınırlı kalan yavaş seyirli türde, Helicobacter pylori tedavisi ya da ışın tedavisi gibi yaklaşımlarla uzun süreli iyileşme sağlanabilir. Daha hızlı seyirli türlerde de modern tedavilerle önemli başarılar elde edilmektedir. Her hastanın durumu kendine özgüdür; gidişatı en doğru biçimde sizi izleyen hekim değerlendirir. Bu süreçte umut verici olan şey, tanı ve tedavi seçeneklerinin her geçen gün gelişmesi ve destek hizmetlerinin artmasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.