Alerji Mevsimine Hazırlık

Genel Bakış

Alerji mevsimi, havada polen (çiçek, ağaç, çimen ve yabani otların saldığı minik tozlar) miktarının arttığı dönemlerdir. Bu dönemlerde bazı kişilerin bağışıklık sistemi, aslında zararsız olan bu tozları bir tehlike gibi algılar ve vücudu savunmaya çalışır. Bunun sonucunda burun, göz, boğaz ve bazen solunum yollarında kaşıntı, akıntı, hapşırma ve tıkanıklık gibi belirtiler ortaya çıkar. Bu tabloya halk arasında 'saman nezlesi' de denir; tıptaki adı alerjik rinittir (burun iç zarının alerjik iltihabı). Alerji mevsimi herkes için aynı değildir: kimisi için ilkbahar, kimisi için yaz sonu ya da sonbahar daha zorludur.

Evet, oldukça yaygındır. Alerjik burun belirtileri toplumda sık görülen sağlık sorunları arasındadır ve ülkemizde de her yaştan insanda rastlanır. Çoğu kişi belirtileri hafif yaşar; bir kısmında ise okul, iş ve uyku düzenini etkileyecek kadar belirgin olabilir.

Herkesi etkileyebilir, ancak genellikle çocukluk veya genç yetişkinlik döneminde başlar. Ailesinde alerji, astım veya egzama (ciltte kuruluk ve kaşıntıyla seyreden iltihaplı cilt durumu) öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Şehirde yaşayanlar, sigara dumanına veya yoğun hava kirliliğine maruz kalanlar da daha fazla etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Arka arkaya hapşırma nöbetleri
• Burunda akıntı, kaşıntı ve tıkanıklık
• Gözlerde kaşıntı, sulanma, kızarıklık ve şişlik hissi
• Boğazda ve damakta kaşıntı, gıcıklanma
• Geniz akıntısı ve sürekli boğaz temizleme isteği
• Koku alma duyusunun azalması
• Kuru öksürük ve boğazda takılma hissi
• Halsizlik, baş ağrısı ve konsantrasyon güçlüğü
• Kulaklarda kaşıntı veya dolgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Burun kaşıntısı nedeniyle avuç içiyle burnu yukarı doğru itme hareketi (halk arasında 'alerjik selam' denen hareket)
• Göz altlarında morumsu gölgelenme ve şişlik
• Ağızdan nefes alma, geceleri horlama ve uykuya dalmakta güçlük
• Sabahları yorgun uyanma, dikkat dağınıklığı ve okul başarısında düşme
• İştah azalması ve yemek yerken sık sık nefes alma ihtiyacı
• Tekrarlayan kulak ağrısı veya kulak iltihabı eğilimi
• Sık sık burnunu çekme ya da yüzünü buruşturma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler hafif sanılıp göz ardı edilebilir; bu da tedavinin gecikmesine yol açar
• Astım veya kronik bronşit gibi mevcut solunum sorunlarının daha belirgin hale gelmesi
• Burun ve göz kuruluğu nedeniyle kaşıntıdan çok yanma ve batma hissedilmesi
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim riski nedeniyle hekimle mutlaka konuşulması gereği
• Uyku bölünmeleri ve gündüz yorgunluğunun daha belirgin yaşanması

Nedenler

Ana nedenler

• Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri: mevsimsel belirtilerin en sık nedeni
• Küf sporları: nemli ve rutubetli ortamlarda, özellikle yağışlı dönemlerden sonra artar
• Ev tozu akarları: yatak, yastık ve halılarda bulunan gözle görülmeyen minik canlılar
• Evcil hayvan tüyleri ve salgıları
• Bağışıklık sisteminin bu zararsız maddeleri yanlışlıkla tehdit olarak algılaması
• Rüzgârlı ve kuru hava, polenlerin havada daha uzun süre kalmasına ve daha uzağa taşınmasına yol açar
• Hava kirliliği ve sigara dumanı belirtileri alevlendirebilir

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü bulunması
• Kişinin kendisinde astım veya egzama olması
• Çocukluk ve genç yetişkinlik döneminde olmak
• Sigara dumanına veya yoğun egzoz/hava kirliliğine maruz kalmak
• Yoğun trafik ve sanayi bölgelerine yakın yaşamak
• Polen yoğun bölgelerde açık havada uzun süre çalışmak (bahçıvanlık, tarım gibi)
• Evde veya iş yerinde rutubet ve küf bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almada zorluk, hırıltı veya göğüste sıkışma varsa (112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin)
• Dudak, dil veya yüzde şişme fark ederseniz vakit kaybetmeden 112'yi arayın
• Ateşle birlikte yüz ağrısı, koyu burun akıntısı veya şiddetli baş ağrısı gelişirse
• Gözde şiddetli ağrı veya görme değişikliği olursa
• Belirtiler birkaç saat içinde hızla ağırlaşırsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler her yıl aynı dönemde tekrar ediyorsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Uyku düzeniniz bozuluyor, gündüz yorgunluğu yaşıyorsanız
• Belirtileriniz birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Reçetesiz kullanılan yöntemler yeterli gelmiyorsa
• Çocuğunuz sık sık ağzından nefes alıyor, horluyorsa veya okulda dikkati dağılıyorsa
• Astımınız varsa ve mevsim geçişlerinde belirtileriniz artıyorsa

Tanı

Tanı genellikle doktorunuzun sizi dinlemesiyle başlar. Belirtilerin hangi aylarda ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü, evde evcil hayvan olup olmadığı ve ailede alerji bulunup bulunmadığı sorulur. Ardından burun, boğaz ve gözlerin muayenesi yapılır. Belirtilerin mevsimlerle ilişkisi çoğu zaman tanıyı büyük ölçüde netleştirir.

Yapılabilecek testler

• Deri testi (prick test): kol iç yüzüne konulan küçük alerjen damlalarıyla cildin tepkisi izlenir; işlem kısa sürer ve genellikle ağrısızdır
• Kan testi: hangi maddelere karşı bağışıklık yanıtı olduğunu gösterebilir
• Burun içinin aletle incelenmesi (endoskopi): tıkanıklığın başka nedenlerini ayırt etmek için
• Solunum fonksiyon testi: astım olasılığı düşünülüyorsa akciğer kapasitesini değerlendirmek için
• Gerektiğinde görüntüleme: sinüzit gibi ek sorunlar araştırılırken

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç basamakta tamamlanır ve acele edilmesi gerekmez. Test sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları belirtilerinizle birlikte yorumlar; tek başına bir test sonucu değil, tüm tablo dikkate alınır. Testlerin amacı size etiket koymak değil, hangi önlemlerin ve yaklaşımların işe yarayacağını belirlemektir.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri rahatlatmak, uyku ve yaşam kalitesini korumak ve belirtilerin tekrar alevlenmesini azaltmaktır. Bunun için önce tetikleyicilerden uzak durmak, ardından doktorunuzun size uygun gördüğü ilaç tedavileri ve bazı kişilerde alerji aşısı (immünoterapi: vücudu alerjene yavaş yavaş alıştırmayı amaçlayan uzun süreli tedavi) gündeme gelebilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu kişiye göre değişir; bu nedenle kendi başınıza ilaç seçmek yerine bir sağlık kuruluşuna danışmanız önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bulunduğunuz bölgenin polen takvimini öğrenin; yoğun günlerde açık havada geçirilen süreyi azaltın
• Rüzgârlı ve kuru havalarda, özellikle sabah saatlerinde pencereleri kapalı tutun
• Dışarıdan eve döndüğünüzde kıyafetlerinizi değiştirin ve duş alın; böylece polenler evin içine taşınmaz
• Çamaşırları dışarıda kurutmayın; polenler kıyafetlere yapışır
• Açık havada gözlük veya geniş kenarlı şapka kullanmak gözleri korur
• Doktorunuza sorarak tuzlu su ile burun yıkama gibi basit yöntemleri öğrenin; bu yöntem burnu temizlemeye yardımcı olur
• Evde nem dengesini koruyun, rutubeti ve küfü önleyin; klima ve filtrelerin bakımını düzenli yaptırın
• Belirtiler başladığında yatağınızı ve yastıklarınızı düzenli olarak temizleyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinizin türüne ve şiddetine göre farklı seçenekler önerebilir. Bunlar genellikle belirtileri hafifletmeye yönelik ilaçlar, burun içine uygulanan tedaviler ve göz belirtileri için damlalar şeklinde olur. Bazı kişilerde ise vücudu alerjene alıştırmayı amaçlayan, aylar süren uzun soluklu bir aşı tedavisi (immünoterapi) düşünülebilir. Kullanılan ilaçların türü, süresi ve size uygunluğu mutlaka bir hekim tarafından belirlenmelidir; hamilelik, kronik hastalık veya başka ilaç kullanımı varsa bu durum mutlaka belirtilmelidir. Eczacınıza da danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Alerji mevsimi belirtileri için ameliyat genellikle gerekmez. Ameliyat ancak burun tıkanıklığına yol açan yapısal bir sorun (örneğin burun polipleri veya burun kemiği eğriliği) saptanırsa ve kulak burun boğaz uzmanı uygun görürse konuşulabilecek bir seçenektir.

Bu durumla yaşamak

Alerji mevsimini yönetmek, günlük küçük alışkanlıklarla mümkündür. Hangi günlerin sizin için daha zor olduğunu not etmek, buna göre plan yapmanızı kolaylaştırır. Örneğin polenin yoğun olduğu sabah saatlerinde dışarıda koşu yapmak yerine öğleden sonrayı seçebilir, açık havada geçireceğiniz zamanı buna göre ayarlayabilirsiniz. Belirtilerinizi önceden fark edip harekete geçmek, günün geri kalanını çok daha rahat geçirmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evinizin havalandırmasını polenin düşük olduğu saatlere denk getirin
• Yatak odasını polenden en çok korunan alan haline getirin; kıyafetleri yatak odasında değiştirmemeye çalışın
• Halı kaplama yerine silinebilir yüzeyleri tercih etmek temizliği kolaylaştırır
• Sigara dumanından ve yoğun kokulardan (parfüm, oda spreyi) uzak durun
• Evcil hayvanınız varsa yatak odanıza girmemesine özen gösterin
• Düzenli uyku saatleri belirleyin; burun tıkanıklığı en çok uykuyu etkiler
• Dışarıda geçirdiğiniz süreyi kademeli planlayın, kendinizi zorlamayın

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekmez; ancak bazı kişilerde bazı besinlerin de ağızda kaşıntı yapabildiği bilinir (polen alerjisi olanlarda elma, kiraz gibi meyvelere karşı ağızda kaşıntı görülebilir). Böyle bir durum fark ederseniz doktorunuza söyleyin. Egzersiz ise yasak değildir, aksine genel sağlık için önemlidir. Polen yoğunluğunun düşük olduğu saatlerde, kapalı spor salonunda ya da rüzgârsız günlerde açık havada egzersiz yapmak daha rahat olur. Egzersiz sırasında nefes darlığı veya göğüste sıkışma olursa durup dinlenin; tekrarlarsa bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli hapşırma, uykusuzluk ve yorgunluk kişinin kendisini huzursuz, sinirli veya bitkin hissetmesine yol açabilir. Bu duygular anlaşılabilir ve geçicidir; belirtiler kontrol altına alındıkça genellikle hafifler. Kendinizi uzun süre moralsiz, umutsuz veya kaygılı hissediyorsanız bunu tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz; bir sağlık kuruluşuna başvurun. Acil bir durumda veya kendinize zarar verme düşüncesi olursa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Alerjinin kendisini tamamen önlemek mümkün değildir; ancak belirtilerin şiddetini ve sıklığını azaltmak büyük ölçüde mümkündür. En etkili yol, sizi etkileyen tetikleyiciyi bilmek ve mevsim başlamadan önce önlemleri devreye almaktır. Polen mevsimi başlamadan birkaç hafta önce doktorunuzla konuşmak, mevsimi çok daha rahat geçirmenizi sağlayabilir.

Aşılar

Alerji belirtilerini önleyen bir aşı yoktur. Alerji aşısı (immünoterapi) bir koruyucu aşı değil, bazı hastalarda uygulanan uzun süreli bir tedavi yöntemidir ve uygunluk hekim değerlendirmesiyle belirlenir. Mevsimsel grip gibi konularda ise doktorunuza veya eczacınıza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Belirgin bir yakınmanız yoksa alerji için rutin tarama önerilmez. Belirtiler mevsimsel olarak tekrar ediyorsa, tanı ve uygun yaklaşım için aile hekiminize başvurmanız yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süren burun tıkanıklığı nedeniyle uyku bozulması ve gündüz yorgunluğu
• Sinüzit (yüz kemiklerinin içindeki boşlukların iltihabı) gelişme riski
• Orta kulakta basınç sorunları ve tekrarlayan kulak yakınmaları
• Astımı olan kişilerde belirtilerin sıklaşması veya daha belirgin hale gelmesi
• Okul ve iş performansında düşme, dikkat sorunları
• Yaşam kalitesinin ve günlük keyiflerin azalması

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyimserdir. Alerji mevsimi belirtileri çoğu kişide basit önlemler ve doğru değerlendirmeyle yönetilebilir. Bazı kişilerde belirtiler yıllar içinde hafifleyebilir, bazılarında ise düzenli takip gerekebilir. Önemli olan, mevsim geldiğinde ne yapacağınızı bilmeniz ve gerektiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurmanızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.