Egzama Kaşıntısından Kurtulmak

Genel Bakış

Egzama (doktorların sık kullandığı adıyla atopik dermatit), cildin kızardığı, kuruduğu ve çok kaşındığı bir cilt sorunudur. Cildin en dış katmanı doğal bir kalkan gibi çalışır; egzamada bu kalkan zayıflar. Cilt kolayca nem kaybeder, kurur ve çatlar. Bunun sonucunda sabun, toz, ter, yün gibi tahriş edici şeyler ve alerjenler (alerji yapan maddeler) cildin içine daha kolay girer. Vücudun savunma sistemi de bunlara tepki verir ve ortaya kızarıklık, kabuklanma ve dayanılması zor bir kaşıntı çıkar. Egzama bulaşıcı değildir; yani başka birinden size ya da sizden başkasına geçmez.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle çocukluk çağında sık görülür; çocukların yaklaşık beşte birinde bir dönem egzama görüldüğü tahmin edilmektedir. Yetişkinlerde daha az sıklıkla görülür, ancak erişkinlikte de devam edebilir veya ilk kez ortaya çıkabilir.

Egzama en sık bebeklik ve çocukluk döneminde başlar. Çoğu çocukta yaş ilerledikçe belirgin şekilde azalır veya tamamen geçer; bir kısmında ise ergenlik ve yetişkinlikte de sürer. Ailesinde egzama, astım veya saman nezlesi (alerjik nezle) öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Kuru cilde sahip olanlar, çok sıcak suyla sık duş alanlar ve elleriyle sık temas eden mesleklerde çalışanlar da daha fazla etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı; özellikle akşam ve gece saatlerinde artabilir
• Kızarıklık ve ciltte kuruluk, pullanma
• Ciltte kabuklanma, ince çatlaklar ve bazen sulanma
• Kaşımaya bağlı olarak derinin kalınlaşması ve pürüzlü bir görünüm alması
• En sık dirsek içi, diz arkası, boyun, el bilekleri, ayak bilekleri ve yüz gibi bölgelerde görülmesi
• Ellerde kuruluk, çatlama ve hassasiyet
• Kaşıntı nedeniyle uykuya dalmakta zorlanma ve gün içinde yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde genellikle yanaklarda, saç derisinde ve gövdede kızarıklık ve kuruluk
• Emeklemeye başlayan bebeklerde diz ve dirseklerin dış yüzeylerinde tahriş
• Daha büyük çocuklarda dirsek ve diz iç kıvrımlarında, boyunda ve ellerde belirginleşme
• Huzursuzluk, sürekli kaşıma ve uyku düzeninin bozulması
• Ciltte kaşıma nedeniyle oluşan küçük yaralar ve kabuklar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ellerde, kollarda, bacaklarda ve gövdede yaygın kuruluk ve kaşıntı
• Yaşla birlikte cildin incelmesi ve daha kolay tahriş olması
• Kaşıntının gece uykusunu belirgin şekilde etkileyebilmesi
• Kuru cilt, bazı ilaçların etkisi veya başka cilt sorunlarıyla karışabilmesi nedeniyle mutlaka bir hekimle değerlendirilmesi gereken belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık: Aileden geçen bazı özellikler cildin koruyucu kalkanını zayıflatabilir
• Cilt bariyerinin zayıf olması: Cilt nemi tutmakta zorlanır, tahriş edici maddeler içeri daha kolay girer
• Vücut savunma sisteminin aşırı tepki vermesi: Zararsız maddelere bile iltihap (kızarıklık ve şişlik) yanıtı oluşabilir
• Çevresel tetikleyiciler: Sabun, deterjan, parfüm, yün giysiler, ter, sıcak ve kuru hava, toz ve polen gibi etkenler
• Stres ve uykusuzluk: Belirtileri doğrudan başlatmasa da alevlenmeleri kolaylaştırabilir

Risk faktörleri

• Ailede egzama, astım veya alerjik nezle bulunması
• Doğuştan kuru ve hassas cilde sahip olmak
• Bebeklik döneminde sık sık cilt kuruluğu yaşanması
• Sigara dumanına maruz kalmak, özellikle çocuklarda
• Çok sıcak suyla sık duş almak veya uzun süre suda kalmak
• Sert sabunlar, parfümlü ürünler ve kimyasal temizlik maddeleriyle sık temas
• Elleri sık yıkamayı gerektiren işlerde çalışmak (aşçılık, temizlik, sağlık, kuaförlük gibi)
• Hava kirliliği ve çok kuru iklim koşulları
• Yoğun stres dönemleri ve düzensiz uyku

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte akıntı, kötü koku, artan ağrı veya ateş varsa
• Döküntü çok hızlı yayılıyor ve genel durumunuz kötüleşiyorsa
• Nefes darlığı, dudak veya boğaz şişliği gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın
• Bebeklerde emme, uyku veya genel huzur belirgin şekilde bozulduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı günlük yaşamınızı, uykunuzu veya okul/iş performansınızı etkiliyorsa
• Marketten alınan nemlendiriciler ve bakım ürünleriyle belirtiler geçmiyorsa
• Cildinizde kalınlaşma, koyulaşma veya inatçı kabuklanmalar oluştuysa
• Alevlenmeler sıklaştıysa veya giderek daha uzun sürüyorsa
• Cildinizde kullandığınız bir ürünün tahriş yaptığını düşünüyorsanız
• Çocuğunuzda egzama belirtileri varsa; erken bakım alışkanlığı edinmek için bir hekime danışın

Tanı

Egzama genellikle ayrıntılı bir öykü ve cilt muayenesiyle teşhis edilir. Hekiminiz belirtilerin ne zaman başladığını, hangi bölgelerde görüldüğünü, gün içinde nasıl değiştiğini, ailede alerji öyküsü olup olmadığını ve hangi ürünleri kullandığınızı sorar. Cildin görünümü, kuruluğun yaygınlığı ve kaşıntı izleri genellikle tanı için yeterli ipucu verir. Gerekirse aile hekiminiz sizi cilt hastalıkları uzmanına yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Çoğu zaman ek test gerekmez; tanı muayene ve öyküyle konur
• Benzer görünen başka bir sorun düşünülürse ciltten küçük bir örnek alınarak incelenebilir (mantar veya uyuz gibi durumları ayırt etmek için)
• Bazı seçilmiş durumlarda alerji testleri istenebilir (deri üzerinde yapılan alerji testi veya kan testi)
• Temas kaynaklı tahriş şüphesinde, cilde yapıştırılan küçük bantlarla yapılan alerji testi (yama testi) önerilebilir
• Cilt enfeksiyonu düşünülürse uygun örnek alınarak değerlendirilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa ve ağrısızdır. Hekiminiz cildinizi inceler, günlük bakım alışkanlıklarınızı konuşur ve size özel bir bakım planı çıkarır. Plan genellikle düzenli nemlendirme, tetikleyicilerden kaçınma ve gerektiğinde kısa süreli ilaç tedavisi içerir. Belirtilerin nasıl seyrettiğini anlatan kısa bir günlük tutmanız (örneğin hangi ürünün veya ortamın kaşıntıyı artırdığını not etmek) takibi çok kolaylaştırır.

Tedavi

Egzama tedavisinin amacı kaşıntıyı dindirmek, cildin nemini geri kazandırmak, koruyucu kalkanı onarmak ve alevlenmeleri önlemektir. Tedavi kişiye göre düzenlenir: cildin ne kadar kuru olduğu, belirtilerin yaygınlığı ve alevlenme sıklığı belirleyicidir. En önemli adım, her gün düzenli yapılan cilt bakımıdır; ilaçlar bunun yerini tutmaz, ona eklenir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi günde en az iki kez, tercihen banyodan hemen sonra (ilk birkaç dakika içinde) nemlendirin
• Krem veya merhem kıvamındaki nemlendiriciler genellikle losyonlardan daha iyi nem tutar; parfümsüz ürünleri seçin
• Ilık suyla, kısa süreli (yaklaşık 5-10 dakika) duş alın; çok sıcak sudan kaçının
• Sert sabunlar yerine parfümsüz, yumuşak temizleyiciler kullanın
• Havluyla ovmadan, hafifçe bastırarak kurulayın; cildi tamamen kurutmadan nemlendirici uygulayın
• Pamuklu ve bol giysiler tercih edin; yün ve sentetik kumaşları doğrudan cildinize temas ettirmeyin
• Etiketleri kesin, çamaşırları ekstra suyla durulayın, yumuşatıcı ve parfümlü deterjanlardan uzak durun
• Tırnaklarınızı kısa tutun; gece kaşımamak için ince pamuklu eldiven kullanmayı deneyin
• Kaşıntı geldiğinde tırmalamak yerine üzerine serin ve nemli bir bez bastırın
• Ortamı serin tutun, aşırı terlemekten kaçının; ter cildi tahriş edebilir
• Stresi azaltmaya ve düzenli uyumaya özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Belirtiler günlük bakıma rağmen sürüyorsa hekiminiz cilt üzerine uygulanan, iltihabı azaltan krem veya merhemler reçete edebilir. Bu tür tedaviler genellikle alevlenme dönemlerinde kısa süreli kullanılır ve hekimin önerdiği şekilde, doğru miktarda uygulanması önemlidir. Bazı durumlarda cildin savunma yanıtını düzenleyen farklı kremler, ağızdan alınan tedaviler veya ışık tedavisi (fototerapi: cildin kontrollü morötesi ışıkla tedavi edilmesi) gündeme gelebilir. Ciltte enfeksiyon geliştiyse buna yönelik ayrı bir tedavi planlanır. Hangi tedavinin uygun olduğu, ne kadar süre ve nasıl kullanılacağı mutlaka hekiminiz tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç başlamayın ve başkasının tedavisini kullanmayın. Eczacınıza da danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzamada cerrahi bir tedavi yoktur. Egzamanın kendisi ameliyatla düzeltilen bir durum değildir; tedavi cilt bakımı ve ilaçlarla yürütülür.

Bu durumla yaşamak

Egzama çoğu zaman dalgalı bir seyir izler: cildin sakin olduğu dönemler ile alevlendiği dönemler birbirini izler. Sakin dönemlerde bile nemlendirmeyi bırakmamak, alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini azaltmanın en etkili yoludur. Tetikleyicilerinizi tanımak zaman alabilir; sabırlı bir günlük tutmak burada çok işe yarar. Cildin bakımı, tıpkı diş fırçalamak gibi günlük bir rutin haline geldiğinde hayatınızı daha az meşgul etmeye başlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bakım rutininizi aksatmamak için nemlendiriciyi görünür bir yerde tutun
• Alevlenmeyi tetiklediğini fark ettiğiniz ürünleri, kumaşları ve ortamları not edin
• Evde nem dengesini korumaya çalışın; çok kuru hava cildi zorlar
• Bulaşık ve temizlik yaparken uygun eldiven kullanın, ellerinizi yıkadıktan sonra nemlendirin
• Terlemeyi artıran yoğun aktivitelerden sonra ılık duş alıp nemlendirin
• Sigara dumanından ve yoğun koku/kimyasal buharlarından uzak durun
• Uyku düzeninizi koruyun; uykusuzluk kaşıntıyı daha zor katlanılır hale getirir

Diyet ve egzersiz

Egzamada herkes için geçerli tek bir özel diyet yoktur. Bazı kişilerde belirli bir besinin alevlenmeyi tetiklediği görülebilir; böyle bir şüpheniz varsa besinleri tek tek ve dikkatli şekilde gözlemleyin, ancak kendi başınıza katı bir diyet uygulamayın. Özellikle bebeklerde ve çocuklarda besin kısıtlaması mutlaka bir hekim veya diyetisyenle birlikte planlanmalıdır; gereksiz kısıtlamalar büyümeyi olumsuz etkileyebilir. Egzersiz egzamanın tedavisi değildir ama genel sağlık ve stres yönetimi için yararlıdır. Egzersiz sırasında terlemeyi azaltmak için hafif pamuklu giysiler seçin, ortamı serin tutun ve hareket sonrası cildi ılık suyla yıkayıp nemlendirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kaşıntı ve uyku bozukluğu yorucu olabilir; sürekli kaşınma ihtiyacı kişiyi gergin ve dikkati dağınık hissettirebilir. Stres arttıkça kaşıntı artabilir, kaşıntı arttıkça stres artabilir; bu kısır döngüyü fark etmek önemlidir. Böyle zamanlarda kendinize karşı nazik olun; bu bir irade meselesi değil, cildin verdiği bir tepkidir. Kendinizi uzun süre üzgün, kaygılı veya umutsuz hissediyorsanız ya da günlük yaşamınız belirgin şekilde etkileniyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurun; ruh sağlığı desteği de tedavinin değerli bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya bir sağlık kuruluşuna gidin.

Önleme

Egzamanın tamamen ortaya çıkmasını engelleyen kesin bir yöntem yoktur; ancak alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Bunun için cildi her gün nemlendirmek, ılık ve kısa duş almak, parfümsüz ve yumuşak ürünler kullanmak, tahriş edici kumaş ve kimyasallardan kaçınmak ve tetikleyicilerinizi tanımak en etkili adımlardır. Sağlık Bakanlığı'nın genel sağlık önerileri doğrultusunda sigara dumanından uzak durmak, evde yeterli havalandırma sağlamak ve gebelik-bebeklik döneminde hekim önerilerini izlemek de yararlıdır. Bebeklerde doğumdan itibaren düzenli nemlendirme alışkanlığının bazı çocuklarda koruyucu olabileceği düşünülmektedir; bunu bebeğinizin hekimiyle konuşun.

Aşılar

Egzamanın önleyici bir aşısı yoktur. Ancak çocukluk çağı aşıları ve sağlık kuruluşunuzun önerdiği rutin aşılar, cilt enfeksiyonları dahil ek hastalıklara karşı genel koruma sağlar.

Tarama programları

Egzama için rutin bir tarama testi yoktur. Belirtiler ortaya çıktığında hekime başvurmak yeterlidir. Ailede ciddi alerji veya astım öyküsü varsa, çocuğunuzun kontrollerinde bu durumu hekiminize belirtmeniz uygun olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte mikrop kaynaklı enfeksiyonlar gelişebilir; kızarıklık artar, akıntı ve ağrı görülebilir
• Kaşımaya bağlı olarak deri kalınlaşır, rengi koyulaşır ve izler kalabilir
• Uyku düzeni bozulur; gündüz yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve okul/iş başarısında düşüş yaşanabilir
• Sürekli kaşıntı ve görünüm kaygısı nedeniyle sosyal ortamlardan çekinme görülebilir
• Stres, kaygı ve moral bozukluğu belirginleşebilir
• Nadiren ciltte yaygın ve ağrılı bir viral enfeksiyon tablosu gelişebilir; bu durum acil değerlendirme gerektirir

Uzun vadeli görünüm

Egzama çoğu kişi için yönetilebilir bir durumdur ve iyi bir bakım rutiniyle hayat kalitesi belirgin şekilde iyileşir. Çocuklukta başlayan egzama sıklıkla yaş ilerledikçe hafifler veya kaybolur; yetişkinlikte devam edenlerde de uygun tedaviyle cilt çok daha rahat hale gelebilir. Zor günlerin olması normaldir; bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Hekiminizle düzenli iletişimde kalmak, bakım planını ihtiyaçlarınıza göre güncellemenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.