Glandüler Ateş (Öpücük Hastalığı)

Genel Bakış

Glandüler ateş (tıptaki adıyla enfeksiyöz mononükleoz), Epstein-Barr virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Virüs genellikle tükürük yoluyla bulaşır. Bu nedenle 'öpücük hastalığı' olarak da bilinir. Hastalık; boğaz ağrısı, ateş ve yorgunluk gibi belirtilerle kendini gösterir.

Dünya genelinde çok yaygındır. Araştırmalara göre, yetişkinlerin büyük bir bölümü hayatlarının bir döneminde bu virüsle karşılaşmıştır. Ancak herkeste belirti oluşmaz; özellikle çocuklarda enfeksiyon belirtisiz geçebilir.

En sık 15-24 yaş arası gençlerde ve genç erişkinlerde görülür. Ayrıca bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü
• Yüksek ateş
• Boyun, koltuk altı veya kasıktaki lenf bezlerinde şişlik
• İleri derecede yorgunluk ve halsizlik
• Baş ağrısı
• Bademciklerde iltihaplanma ve beyaz kaplama

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar genellikle çok hafif belirtilerle geçirir. Bazen belirtiler soğuk algınlığına benzer.
• Bazı çocuklarda ise hiç belirti görülmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde belirtiler daha ağır olabilir.
• Yüksek ateş, uzun süren yorgunluk ve karaciğer fonksiyon bozukluğu daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Epstein-Barr virüsü (EBV) hastalığın tek nedenidir.
• Virüs tükürük yoluyla yayılır. Öpüşme, aynı bardak veya çatal-bıçak kullanma, yiyecek paylaşma bu yollardan birkaçıdır.
• Öksürme ve hapşırma sonucu da virüs bulaşabilir.

Risk faktörleri

• 15-24 yaş aralığında olmak
• Üniversite yurdu gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalığa sahip olmak
• Organ nakli gibi nedenlerle bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil durum' olarak sayılan belirtilerden birini yaşıyorsanız hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Boğaz ağrınız o kadar şiddetli ki nefes alamıyorsanız veya yutkunamıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boğaz ağrısı ve ateş bir haftadan uzun sürdüyse
• Boynunuzdaki şişlikler büyüyorsa veya yeni şişlikler ekleniyorsa
• Kendinizi sürekli yorgun hissediyorsanız ve günlük işlerinize devam edemiyorsanız
• Hastalıkla ilgili merak ettiğiniz sorular için aile hekiminize veya dahiliye uzmanına başvurun

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Boğazınıza, bademciklerinize bakabilir, boynunuzdaki ve vücudunuzdaki lenf bezlerini kontrol edebilir. Gerekirse kan testleri isteyerek tanıyı doğrular.

Yapılabilecek testler

• Mononükleoz (Monospot) testi: Bu test, bağışıklık sisteminizin virüse verdiği yanıtı gösterir.
• Epstein-Barr virüsü antikor testleri: Vücudun virüse karşı ürettiği maddeleri araştırır.
• Tam kan sayımı: Kanınızdaki hücre tiplerinin sayısını inceler ve özellikle beyaz kan hücrelerindeki değişikliği tespit eder.
• Karaciğer fonksiyon testleri: Virüsün karaciğeri etkileyip etkilemediğini değerlendirir.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testleri için hastaneden kan örneği verirsiniz. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Kesin tanı sonrası doktorunuz size dinlenme, sıvı alımı ve belirtileri hafifletme yöntemleri hakkında bilgi verir. Nadir durumlarda ek testler veya takip gerekebilir.

Tedavi

Glandüler ateşin özel ve kesin bir tedavisi yoktur. İlaçlar hastalığı değil, belirtileri hafifletmek için kullanılır. Vücudunuz dinlenme ve destek ile enfeksiyonla kendisi savaşır.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin; okul, iş ve sosyal etkinliklere birkaç hafta ara vermek gerekebilir.
• Günde en az 8-10 bardak su içerek vücudunuzun susuz kalmasını önleyin.
• Boğaz ağrısını hafifletmek için ılık tuzlu su ile gargara yapabilirsiniz.
• Ağrı ve ateş varsa doktorunuzun önerebileceği genel ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar hakkında bilgi alın; bu ilaçları doğru dozda kullanın.
• Bulaştırma riskine karşı öpüşmekten ve aynı bardak, çatal-bıçağı paylaşmaktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorlar, belirtilere yönelik olarak ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar önerebilir. Glandüler ateş virüs kaynaklı olduğundan antibiyotikler işe yaramaz ve kullanılmaz. Eğer boğazda ayrıca bakteriyel bir enfeksiyon (örneğin beta) tespit edilirse, doktorunuz uygun gördüğü antibiyotiği reçete edecektir. Kortizon içeren ilaçlar, hava yolu tıkanması gibi ağır durumlarda doktor kontrolünde kısa süreli kullanılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Glandüler ateşte cerrahi bir müdahale genellikle gerekmez. Ancak dalağın yırtılması gibi acil bir durum gelişirse, hayat kurtarıcı ameliyat yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık genellikle 2-4 hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Ancak yorgunluk hissi haftalar hatta aylar sürebilir. Kendinizi iyi hissetseniz bile vücudunuzu dinleyin ve birkaç hafta dinlenmeye devam edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterince uyuyun.
• Belirtiler geçene kadar spor ve ağır egzersizlerden kaçının; özellikle temas gerektiren sporlar dalağın yırtılmasına neden olabilir.
• Karaciğer etkilenebileceğinden alkolden uzak durun.
• Hastalığınızın geçmesi için virüsü başkalarına bulaştırmamaya özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sisteminizi desteklemek için dengeli beslenin; sebze, meyve ve bol sıvı tüketin. İştah kaybı yaşıyorsanız, küçük ve sık öğünler tercih edin. Doktorunuz önermeden ağır sporlara dönmeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren halsizlik ve iyileşme süreci sizi duygusal olarak zorlayabilir. Bu durumu aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin. Eğer kendinizi çok çaresiz, mutsuz veya kaygılı hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek alın; acil bir kriz yaşarsanız 112 Acil Çağrı Merkezi'ni aramaktan kaçınmayın.

Önleme

Glandüler ateşi tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak virüsün yayılmasını azaltmak için tükürük temasından kaçınmak önemlidir. Özellikle hastalık belirtileri olan kişilerle öpüşmemek, kişisel eşyaları paylaşmamak bulaşma riskini azaltır.

Aşılar

Bu hastalığa karşı koruyan bir aşı henüz geliştirilmemiştir.

Tarama programları

Sağlıklı kişilerde glandüler ateş için rutin tarama önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nadiren dalak büyüyebilir veya yırtılabilir; bu hayati bir durumdur.
• Karaciğer iltihabı (hepatit) gelişebilir.
• Kan hücrelerinin yıkımına bağlı kansızlık (anemi) görülebilir.
• Kalp kası iltihabı, menenjit veya sinir sistemi sorunları çok nadir gelişebilir.
• Bu nedenle belirtiler şiddetlendiğinde veya yenileri eklendiğinde doktora danışmak hayat kurtarıcı olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Glandüler ateşin uzun dönemdeki görünümü çok iyidir. Çoğu insan birkaç hafta içinde eski sağlığına kavuşur. Yorgunluk uzun sürse bile zamanla geçer. Vücut virüse karşı ömür boyu bağışıklık kazanır. Bu nedenle hastalığın tekrarlama olasılığı çok düşüktür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.