Antidepresanları Bırakırken Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Antidepresanlar, depresyon ve kaygı bozukluğu gibi durumlarda kullanılan ilaçlardır. Tedavi tamamlandığında ya da ilaç değiştirileceğinde bu ilaçların aniden kesilmesi yerine, hekimin önerdiği biçimde yavaş yavaş azaltılarak bırakılması gerekir. Buna 'azaltarak bırakma' denir. İlaç bir anda kesildiğinde veya çok hızlı azaltıldığında beden bir süre uyum sağlamakta zorlanabilir; bu dönemde görülen belirtilere 'kesilme belirtileri' ya da 'yoksunluk belirtileri' denir. Bu belirtiler kişinin yeniden hastalandığı anlamına gelmez ve genellikle geçicidir.

Evet, oldukça yaygındır. Antidepresan kullanan kişilerin önemli bir bölümü, özellikle ilaç hızlı azaltıldığında ya da dozlar atlandığında bir miktar kesilme belirtisi yaşar. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye çok değişir; bazı kişiler neredeyse hiçbir şey fark etmez.

Antidepresan kullanan ve bırakma aşamasına gelen herkesi ilgilendirir. İlacı uzun süredir kullananlar, yüksek dozda kullananlar ve daha önce kesilme belirtisi yaşamış olanlar daha fazla etkilenebilir. Çocuklar ve ergenlerde bırakma kararı ve planı mutlaka çocuk ve ergen ruh sağlığı hekiminin gözetiminde yapılmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş dönmesi, sersemlik, dengesizlik hissi
• Başta kısa süreli 'elektrik çarpması' ya da 'zap' gibi hisler
• Bulantı, karın rahatsızlığı, iştah değişimi
• Grip benzeri halsizlik, terleme, titreme
• Uyku sorunları: uykuya dalmakta zorluk, sık uyanma, canlı rüyalar, kabuslar
• Sinirlilik, huzursuzluk, kaygı artışı, ağlama isteği
• Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık hissi
• Kol ve bacaklarda karıncalanma, uyuşma
• Duyguların dalgalı olması, alınganlık

Nedenler

Ana nedenler

• İlacın aniden kesilmesi
• Dozun çok hızlı azaltılması
• İlaç dozlarının düzenli olarak atlanması
• Bazı antidepresan türlerinin vücuttan daha hızlı atılması ve bu nedenle kesilme belirtilerine daha yatkın olması
• Uzun süreli kullanım ve yüksek doz
• Unutkanlık, ilacın temin edilememesi veya seyahat gibi nedenlerle ara verme

Risk faktörleri

• Daha önce kesilme belirtisi yaşamış olmak
• İlacı uzun süredir kullanıyor olmak
• Yüksek dozda kullanım
• Hekimle birlikte yapılmayan, çok hızlı bir azaltma planı
• Aynı anda başka ilaçlar kullanmak (ilaç etkileşimleri)
• Yoğun stres dönemleri, uyku düzensizliği
• Hekimle plan yapmadan bırakma kararı vermek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize zarar verme veya intihar düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
• Günlerce uyuyamıyorsanız
• Sürekli kusuyorsanız veya sıvı alamıyorsanız
• Bayılma, düşme ya da bilinç bulanıklığı olduysa
• Depresyon belirtileri hızla ve belirgin biçimde geri döndüyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlacınızı bırakmayı düşünüyorsanız, bırakmadan önce
• Azaltma sırasında belirtiler birkaç günden uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Bir dozu atladığınızda belirgin rahatsızlık yaşıyorsanız
• Gebelik, emzirme veya yeni bir hastalık söz konusuysa
• İlacı temin etmekte zorlanıyorsanız

Tanı

Bunun için özel bir test yoktur. Hekiminiz belirtilerinizi, ne zaman başladığını ve ilaç dozunuzdaki değişikliklerle ilişkisini dinleyerek değerlendirir. Burada önemli olan, kesilme belirtilerini hastalığın geri dönüşünden ayırt etmektir. Belirtilerin türü, zamanlaması ve seyri bu ayrımda yol gösterici olur.

Yapılabilecek testler

• Genellikle özel bir tetkik gerekmez.
• Kan basıncı ve nabız gibi temel ölçümler
• Başka bir nedeni dışlamak için kan tahlilleri (örneğin tiroid işlevleri, vitamin eksikliği, kansızlık)
• Gerekirse ruh hali ve uyku değerlendirme ölçekleri

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme genellikle 15-30 dakika sürer. Hekiminiz ilacınızı ne kadar süredir ve hangi dozda kullandığınızı, daha önce bırakma denemesi olup olmadığını ve şu anki ruh halinizi sorar. Ardından size özel, kademeli bir azaltma planı ve takip görüşmesi önerir.

Tedavi

Antidepresanı bırakmanın en güvenli yolu, hekiminizle birlikte hazırlanmış yavaş bir azaltma planıdır. Amaç, bedenin ilaçsız duruma yumuşak bir geçiş yapmasını sağlamaktır. Plan kişiye göre değişir: bazı kişiler birkaç haftada, bazıları aylar içinde azaltır. Belirtiler ortaya çıkarsa plan yavaşlatılabilir; acele etmek gerekmez.

Evde kişisel bakım

• İlacı asla kendi başınıza aniden kesmeyin; hekiminizle birlikte bir plan yapın.
• Azaltma adımlarını not alın; hangi gün hangi dozu alacağınızı yazılı olarak takip edin.
• Doz saatlerini kaçırmamak için telefon alarmı veya hap kutusu kullanın.
• Belirtileri kısa bir günlüğe yazın (tarih, belirti, şiddeti); bu, hekiminize çok yardımcı olur.
• Uyku ve uyanma saatlerinizi mümkün olduğunca düzenli tutun.
• Bol su için, öğünlerinizi atlamayın.
• Kafein ve alkolü azaltın; ikisi de kaygı ve uyku sorunlarını artırabilir.
• Güvendiğiniz birine süreci anlatın ve destek isteyin.
• Kontrol randevularınızı ertelemeyin.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle azaltma hızını yavaşlatmayı ya da daha küçük adımlarla ilerlemeyi önerebilir. Kesilme belirtileri çok belirginse, geçici olarak farklı bir tedavi yaklaşımı (örneğin vücuttan daha yavaş atılan bir seçenek) planlanabilir; bu kararı hekiminiz sizinle birlikte verir. Belirtiler sırasında kaygı ve uyku için psikolojik destek, nefes ve gevşeme çalışmaları da önerilebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süreyle kullanılacağı her kişi için hekim tarafından ayrı ayrı belirlenir; bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu konuyla doğrudan ilgili değildir. Ancak bir ameliyat veya başka bir tedavi süreci varsa, kullandığınız ilaçları ve bırakma planınızı hekiminize ve anestezi ekibine mutlaka bildirin.

Bu durumla yaşamak

Azaltma döneminde bedeniniz dalgalı tepkiler verebilir; bir gün iyi, bir gün daha hassas hissedebilirsiniz. Bu normaldir. Önemli olan kendinizi zorlamamak ve belirtileri bir 'başarısızlık' olarak görmemektir. Bir gün zor geçtiyse ertesi gün dinlenmeye ve rutininize dönmeye çalışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün kısa da olsa açık havada yürüyüş yapın.
• Uyku ve uyanma saatlerinizi sabit tutmaya çalışın; yatmadan önce ekran süresini azaltın.
• Düzenli, hafif-orta yoğunlukta hareket edin.
• Stres için nefes egzersizleri, gevşeme ve farkındalık çalışmaları deneyin.
• Alkol ve kafeini sınırlayın.
• Sosyal bağlantılarınızı sürdürün; uzun süre yalnız kalmamaya çalışın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve düzenli beslenmek yeterlidir. Öğün atlamamak, kan şekerinin dalgalanmasını önlemeye yardımcı olur. Kafein ve alkol bu dönemde belirtileri artırabileceği için sınırlı tutulması önerilir. Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş gibi hafif-orta egzersizler hem uykuya hem ruh haline iyi gelir. Bu dönemde çok ağır, yeni bir egzersiz programına başlamak yerine alıştığınız hareketleri sürdürmek daha rahat olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bırakma süreci duygusal olarak dalgalı geçebilir; kaygı, alınganlık, ağlama isteği görülebilir. Bu belirtiler çoğu zaman geçicidir. Yine de umutsuzluk, kendine zarar verme düşüncesi ya da günlerce süren ağır bir çöküş yaşarsanız bunu yalnız taşımayın: hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Ayrıca aile hekiminiz ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla hızlıca görüşmeniz önemlidir. Kriz desteği için bulunduğunuz yerdeki sağlık kuruluşuna veya acil hattına başvurabilirsiniz.

Önleme

Kesilme belirtilerini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da çoğu zaman hafifletilebilir. En etkili yol, ilacı hekimle birlikte planlanmış biçimde yavaşça azaltmak ve dozları atlamamaktır. Bırakmaya karar verdiğinizde bunu kendi başınıza değil, bir plan dahilinde yapın.

Tarama programları

Özel bir tarama testi yoktur. Ancak azaltma sürecinde düzenli kontrol görüşmeleri, belirtilerin erken fark edilmesini ve planın zamanında düzenlenmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kesilme belirtilerinin daha şiddetli ve daha uzun sürmesi
• Depresyon veya kaygı belirtilerinin geri dönmesi
• Uyku düzeninin bozulması ve sürekli halsizlik
• İş, okul ve ilişkilerde zorlanma
• İleri yaşta düşme ve yaralanma riski
• Nadiren kendine zarar verme düşünceleri
• İlaca yeniden başlama ve düzensiz kullanım döngüsü

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi, doğru planlanmış yavaş bir azaltmayla antidepresanı sorunsuz biçimde bırakır. Belirtiler görülse bile genellikle geçicidir ve planı yavaşlatarak hafifletilebilir. Bu süreç bir yarış değildir; kendi hızınızda ilerlemeniz en sağlıklısıdır. Endişelerinizi hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.