Gut Hastalığı Kalp Krizi ve İnme Riskiyle İlişkili

Genel Bakış

Gut hastalığı (halk arasında 'damla hastalığı' da denir), eklemlerde ani ve şiddetli ağrıya yol açan iltihaplı bir eklem hastalığıdır. Vücutta ürik asit adı verilen bir madde fazla biriktiğinde, bu madde eklemlerde minik kristaller halinde çöker ve iltihaba neden olur. Son yıllarda yapılan araştırmalar, gut hastalığı olan kişilerde kalp krizi ve inme (felç) riskinin bir miktar daha yüksek olabileceğini gösteriyor. Bu, gut hastalığı olan herkesin mutlaka kalp sorunu yaşayacağı anlamına gelmez. Sadece kalp ve damar sağlığına biraz daha özen göstermenin ne kadar önemli olduğunu hatırlatır.

Gut oldukça yaygın bir hastalıktır. Özellikle orta yaş ve üzeri erkeklerde daha sık görülür. Kadınlarda ise genellikle menopoz sonrası dönemde ortaya çıkar. Türkiye'de de obezite ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte görülme sıklığının arttığı düşünülmektedir.

En çok 30-50 yaş arası erkeklerde görülmekle birlikte her yaştan ve her cinsiyetten insanı etkileyebilir. Kilo fazlalığı olanlar, tansiyon, kolesterol veya şeker hastalığı bulunanlar, böbrek hastalığı olanlar ve ailesinde gut öyküsü bulunan kişilerde risk daha yüksektir. Çocuklarda ise oldukça nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan, çoğu zaman gece uykudan uyandıran şiddetli eklem ağrısı; en sık ayak başparmağı kökünde görülür
• Etkilenen eklemde kızarıklık, şişlik, ısı artışı ve dokunmakla aşırı hassasiyet
• Birkaç gün ile bir hafta arasında süren, sonra kendiliğinden geçen ataklar
• Ataklar arasında çoğu zaman hiçbir şikâyetin olmaması
• Bazı kişilerde eklem çevresinde, dirsek veya kulak kepçesinde sert, ağrısız şişlikler (bu birikimlere 'tophi' denir)
• Atak sırasında hafif ateş, yorgunluk ve halsizlik hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda gut çok nadirdir; görüldüğünde altta yatan genetik veya böbrek kaynaklı bir neden araştırılır.
• Çocukta eklem şişliği ve ağrısı olduğunda, doktor önce daha sık görülen eklem hastalıklarını ve enfeksiyonları değerlendirir.
• Çocukluk çağında eklem ağrısı genellikle gut değildir; yine de geçmeyen şişlik ve ağrı için mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta gut daha sık görülür ve böbrek fonksiyonlarındaki değişikliklerle ilişkili olabilir.
• Kullanılan bazı ilaçlar (örneğin idrar söktürücüler) ürik asit düzeyini etkileyebilir; bu nedenle düzenli ilaç gözden geçirmesi önemlidir.
• Yaşlılarda atak belirtileri daha silik olabilir; ağrı yerine sadece halsizlik veya eklem sertliği hissedilebilir.
• Bu yaş grubunda kalp ve damar hastalıklarıyla birlikte görülme olasılığı daha yüksektir; bu yüzden kalp sağlığı kontrolleri ihmal edilmemelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kan ve vücut sıvılarında ürik asit düzeyinin yükselmesi (hiperürisemi)
• Böbreklerin ürik asidi yeterince süzüp atamaması
• Pürinden zengin besinlerin (kırmızı et, sakatat, bazı deniz ürünleri) fazla tüketilmesi
• Alkol kullanımı ve şekerli içeceklerin sık tüketilmesi
• Bazı ilaçların ürik asit düzeyini yükseltmesi; hangi ilacın sizde bu etkiyi yaptığını doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz
• Vücudun susuz kalması (yeterince sıvı alınmaması)

Risk faktörleri

• Erkek cinsiyet ve orta yaş üzeri olmak
• Kilo fazlalığı, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve şeker hastalığı
• Böbrek hastalığı veya böbrek taşı öyküsü
• Ailede gut hastalığı bulunması
• Düzenli alkol kullanımı
• Şekerli içecek ve meyve suyu tüketiminin fazla olması
• Bazı tıbbi durumlar ve düzenli kullanılan bazı ilaçlar
• Hareketsiz yaşam tarzı ve düzensiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşle birlikte şiş, kızarık ve çok ağrılı bir eklem varsa
• İlk kez şiddetli bir gut atağı yaşıyorsanız
• Göğüste yeni bir rahatsızlık, çarpıntı veya nefes darlığı fark ettiyseniz
• Tansiyonunuz beklenmedik şekilde yüksek çıkıyorsa
• Evdeki önerilere rağmen ağrı birkaç günde geçmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce gut atağı geçirdiyseniz ve düzenli takip yaptırmıyorsanız
• Ailenizde gut, kalp hastalığı veya inme öyküsü varsa
• Kilo fazlalığı, tansiyon, kolesterol veya kan şekeri yüksekliği gibi durumlarınız varsa
• Ürik asit düzeyinizi ve böbrek fonksiyonlarınızı kontrol ettirmek istiyorsanız
• Beslenme ve yaşam tarzı konusunda kişisel öneriler almak istiyorsanız

Tanı

Gut tanısı genellikle doktorunuzun şikâyetlerinizi dinlemesi, eklemi muayene etmesi ve bazı testleri istemesiyle konur. Hekiminiz aynı zamanda kalp ve damar sağlığınızı da değerlendirir; çünkü gut ile kalp-damar riskleri bir arada bulunabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: ürik asit düzeyi ve böbrek fonksiyonları
• Kan sayımı ve iltihap belirteçleri
• Etkilenen eklemden sıvı alınarak mikroskopta incelenmesi (kristallerin görülmesi tanıda çok değerlidir)
• Ultrasonografi veya röntgen gibi görüntüleme yöntemleri
• Tansiyon ölçümü
• Kolesterol ve kan şekeri testleri
• Gerekli görülürse kalp değerlendirmesi (elektrokardiyografi, ekokardiyografi gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve testler birkaç gün içinde tamamlanabilir. Eklemden sıvı alınması kısa süren, genellikle iyi tolere edilen bir işlemdir. Doktorunuz sonuçlara göre atak tedavisi, uzun vadeli ürik asit kontrolü ve kalp-damar riskleri için ayrı bir plan önerebilir. Sorularınızı sormaktan çekinmeyin; anlamadığınız her noktayı tekrar sormanız hakkınızdır.

Tedavi

Gut tedavisinde iki temel amaç vardır: atağı mümkün olduğunca çabuk ve rahat bir şekilde geçirmek, ardından yeni atakları ve eklem hasarını önlemek. Bunlara ek olarak, gut ile ilişkili olabilecek kalp-damar riskleri (tansiyon, kolesterol, kan şekeri, kilo) değerlendirilir ve gerekirse ele alınır.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında eklemi dinlendirin ve yüksekte tutun
• Ekleme bir havluya sarılı buz uygulayın (doğrudan cilde koymayın, 15-20 dakikayı aşmayın)
• Bol su içerek vücudun susuz kalmamasını sağlayın
• Atak döneminde alkol ve şekerli içeceklerden uzak durun
• Çok sıkı olmayan, rahat ayakkabı ve giysiler tercih edin
• Ağrıyı tetikleyen yiyecek ve içecekleri not ederek farkındalık kazanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz atak sırasında ağrıyı ve iltihabı azaltmaya yönelik tedaviler önerebilir. Uzun vadede ise kan ürik asit düzeyini düşürmeye yönelik, düzenli kullanılması gereken tedaviler gündeme gelebilir. Ayrıca tansiyon, kolesterol ve kan şekeri gibi kalp-damar riskleri için gerekli görülen tedaviler planlanır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, süresine ve nasıl kullanılacağına mutlaka doktorunuz karar verir; ilaçlar konusunda eczacınıza danışabilirsiniz. Kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gut genellikle ameliyatla tedavi edilen bir hastalık değildir. Ancak çok büyük, ağrı yapan veya sinirlere baskı yapan kristal birikimleri (tophi) ya da ciddi eklem hasarı varsa, nadir durumlarda cerrahi bir girişim gerekebilir. Bu karar hekiminiz ve ilgili uzman tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Gut ile yaşamak, günlük alışkanlıklarınızı biraz düzenlemeyi gerektirir ama hayatınızı tamamen kısıtlamaz. Ataklar arasında çoğu kişi tamamen normal hisseder. Tetikleyicilerinizi tanımak, düzenli kontrollere gitmek ve tedavinizi aksatmamak, atakların sıklığını ve şiddetini azaltmada en etkili yoldur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı bir kiloya ulaşmayı ve korumayı hedefleyin; hızlı ve şok diyetlerden kaçının
• Alkol tüketimini sınırlayın veya bırakın
• Şekerli içecekler yerine suyu tercih edin
• Düzenli ve yeterli uykuya özen gösterin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın; sigara kalp-damar riskini artırır
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinizi düzenli olarak ölçtürün
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın; değişiklik yapmadan önce mutlaka danışın

Diyet ve egzersiz

Beslenmede pürinden zengin gıdaları (sakatat, kırmızı et, bazı deniz ürünleri) ölçülü tüketmek, sebze, tam tahıl ve yağsız süt ürünlerine ağırlık vermek faydalı olabilir. Kiraz gibi bazı besinlerin yardımcı olabileceği söylense de asıl önemli olan dengeli beslenmedir. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi orta yoğunlukta hareketler hem eklemler hem de kalp sağlığı için değerlidir. Atak sırasında eklemi zorlamayın, ama atak geçtikten sonra harekete dönün. Size uygun beslenme ve egzersiz planı için doktorunuza veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ağrılı ataklar, tekrarlama korkusu ve kalp sağlığıyla ilgili endişeler moralinizi bozabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı veya üzüntü günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Eğer kendinizi çok kötü hissediyorsanız, kendinize zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin; yalnız değilsiniz ve yardım almak mümkündür.

Önleme

Gut ataklarının büyük ölçüde önlenebildiği söylenebilir. Sağlıklı kilo, dengeli beslenme, yeterli sıvı alımı, alkolün sınırlanması ve düzenli takip atak sıklığını azaltabilir. Aynı yaşam tarzı değişiklikleri kalp ve damar sağlığınızı da korur; bu da gut ile ilişkili risklerin yönetilmesinde önemli bir avantajdır.

Aşılar

Gut hastalığına özel bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre gibi aşılar, kronik hastalığı olan kişilerde doktorunuz tarafından değerlendirilebilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu yaşınıza ve sağlık durumunuza göre doktorunuza veya aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Gut hastalığı olan kişilerde tansiyon, kolesterol, kan şekeri ve böbrek fonksiyonlarının düzenli olarak kontrol edilmesi önerilir. Bu kontroller, kalp krizi ve inme riskinin erken fark edilmesine yardımcı olabilir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği hizmetleri kapsamında bu ölçümleri yaptırabilirsiniz; kontrol sıklığını doktorunuz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atakların daha sık ve daha uzun süreli hale gelmesi
• Eklemlerde kalıcı hasar ve hareket kısıtlılığı
• Eklem çevresinde ve kulak kepçesinde sert kristal birikimleri (tophi) oluşması
• Böbrek taşı oluşumu
• Böbrek fonksiyonlarının etkilenmesi
• Kalp ve damar hastalıkları açısından riskin artması (yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve şeker hastalığıyla birlikte görülme sıklığının artması)

Uzun vadeli görünüm

Gut hastalığı olan kişilerin çoğu, doğru takip ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle ataklarını kontrol altında tutabiliyor ve günlük yaşamlarını rahatça sürdürebiliyor. Kalp ve damar risklerinin erken fark edilmesi ve yönetilmesi, uzun vadeli sağlık açısından en güçlü adımlardan biridir. Küçük ama düzenli adımlar, zaman içinde büyük fark yaratır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.