Haemophilus Influenzae Tip B (Hib) Enfeksiyonu

Genel Bakış

Hib, adında 'grip' geçse de aslında grip virüsüyle ilgisi olmayan bir bakteridir. Açık adı Haemophilus influenzae tip b'dir. Bu bakteri sağlıklı çocukların ve yetişkinlerin boğazında ve burnunda çoğu zaman hiçbir belirti vermeden yaşayabilir. Ancak kana, akciğerlere ya da beyin zarlarına geçtiğinde ciddi hastalıklara yol açabilir. Özellikle 5 yaşından küçük, aşısı yapılmamış çocuklar için risklidir. Türkiye'de bebeklik dönemi aşı takviminde yer alan bir aşı sayesinde bugün bu hastalık çok daha seyrek görülüyor.

Aşı programları sayesinde Hib enfeksiyonları eskisine göre çok azaldı. Aşı yaygınlaşmadan önce küçük çocuklarda menenjtin en sık nedenlerinden biriydi. Bugün Türkiye'de aşılanmış çocuklarda nadir görülür; hastalık daha çok aşısı tamamlanmamış bebeklerde ve bazı riskli yetişkinlerde ortaya çıkar.

En çok 5 yaş altı çocukları, özellikle de 2 yaşından küçük bebekleri etkiler. Bunun dışında dalağı alınmış kişiler, orak hücre hastalığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar ve kalabalık ortamda yaşayan aşısız kişiler de risk altındadır. Yetişkinlerde nadir görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Halsizlik, sürekli uyku hali veya huzursuzluk
• İştahsızlık, beslenmede azalma
• Bebeğin normalden farklı ağlaması veya dokununca rahatsız olması
• Öksürük, solunum sıkıntısı veya hızlı nefes alma
• Kusma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde belirtiler daha silik olabilir: ateş, emmeyi reddetme, aşırı uyku hali veya sürekli ağlama
• Bıngıldağın (bebeğin başındaki yumuşak bölge) gergin veya şişkin görünmesi
• Boyunda sertlik, başı öne eğememe
• Işığa karşı aşırı hassasiyet
• Havale (nöbet) geçirme
• Nefes almakta zorlanma, dudakların morarması
• Tükürüğünü yutamama, ağızdan salya akması ve boğuk ses

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş ve genel halsizlik
• Öksürük, balgam ve nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı veya normalden farklı davranışlar
• Dalağı alınmış ya da bağışıklığı baskılanmış yetişkinlerde daha ağır seyir

Nedenler

Ana nedenler

• Hib bakterisinin öksürme, hapşırma ve yakın temasla solunum yolu damlacıkları üzerinden bulaşması
• Bakterinin boğazda sessizce taşınması ve başka kişilere geçmesi
• Bakterinin boğazdan kana, akciğerlere veya beyin zarlarına yayılması

Risk faktörleri

• Hib aşısının yapılmamış veya tamamlanmamış olması
• 5 yaş altında olmak, özellikle 2 yaşından küçük bebekler
• Kalabalık ev veya kalabalık kreş/çocuk bakım ortamında bulunmak
• Dalağın alınmış olması veya dalağın düzgün çalışmaması
• Orak hücre hastalığı gibi kronik kan hastalıkları
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler
• Sigara dumanına maruz kalan çocuklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğiniz veya çocuğunuz ateşle birlikte çok halsizse, uyandırmakta zorlanıyorsanız
• Nefes almakta zorlanıyor, hırıltı duyuluyorsa hemen 112'yi arayın
• Boyunda sertlik, şiddetli baş ağrısı veya havale varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun
• 3 aydan küçük bebekte ateş varsa aynı gün doktora götürün

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun aşı takviminin eksik olduğunu düşünüyorsanız
• Ailede veya kreşte benzer belirtiler gösteren bir çocuk varsa
• Dalağı alınmış ya da bağışıklığı zayıf bir yakınınız varsa ve korunma yollarını öğrenmek istiyorsanız
• İyileşme sonrası kontroller ve gelişim takibi için

Tanı

Doktor önce hastanın öyküsünü dinler ve muayene eder. Kesin tanı için vücut sıvılarından alınan örneklerde bakterinin aranması gerekir. Hangi tetkikin yapılacağı, belirtilerin hangi organı işaret ettiğine göre belirlenir. Epiglotit gibi hava yolunu tıkayabilecek durumlarda boğaz muayenesi çok dikkatli yapılır veya gerektiğinde acil ortamda değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan kültürü: kandaki bakterinin üretilmesi
• Beyin zarı iltihabından şüphelenilirse belden alınan beyin-omurilik sıvısının incelenmesi (lomber ponksiyon)
• PCR gibi moleküler testlerle bakterinin genetik izinin aranması
• Zatürre düşünülürse akciğer grafisi
• Tam kan sayımı ve iltihap göstergeleri
• Nefes darlığı varsa oksijen düzeyi ölçümü ve solunum değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle hastanede ve hızlı ilerler; çünkü Hib ciddi seyredebilen bir enfeksiyondur. Bu sırada bebeğiniz hastanede gözlem altında tutulabilir, damar yolu açılabilir ve tedaviye hemen başlanabilir. Sonuçlar beklenirken bile doktor gerekli görürse tedaviyi başlatır; sonuçlar tedaviyi netleştirmeye yardımcı olur.

Tedavi

Hib enfeksiyonu antibiyotikle tedavi edilebilen bakteriyel bir hastalıktır. Çoğu zaman hastanede takip gerekir çünkü solunum, dolaşım ve sinir sistemi yakından izlenmelidir. Tedavinin temelini doktorun uygun gördüğü antibiyotik tedavisi ve destekleyici bakım oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Doktorun önerdiği tedaviyi aksatmadan ve erken kesmeden tamamlayın
• Bol sıvı verin; bebeğinizi sık sık emzirin veya besleyin
• Dinlenmesini sağlayın, kalabalık ortamlardan uzak tutun
• Evde el yıkama ve havalandırma gibi hijyen kurallarına dikkat edin
• Ateşi düzenli ölçün ve doktorunuzun önerdiği şekilde takip edin
• İyileşme sonrası okula veya kreşe dönüş zamanını doktorunuza sorun

Tıbbi tedaviler

Tedavi genellikle hastanede yapılır. Doktor, bakteriyel enfeksiyona yönelik antibiyotik tedavisi planlar; hangi ilacın ve ne kadar süre kullanılacağı hastanın yaşına, hastalığın yerine ve ağırlığına göre belirlenir. Bunun yanında sıvı desteği, ateş takibi ve gerekirse oksijen verilmesi gibi destekleyici uygulamalar yapılır. Beyin zarı iltihabı gibi durumlarda yakın izlem ve bazen yoğun bakım gerekebilir. Bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; tedaviyi yalnızca sizi takip eden hekim düzenler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle ameliyat gerekmez. Nadiren, gırtlak kapağı iltihabı gibi hava yolunu tıkayan durumlarda nefesin güvenceye alınması için geçici bir solunum tüpü yerleştirilebilir; bu bir ameliyattan çok acil bir hava yolu işlemidir. Zatürreye bağlı biriken sıvı gibi durumlarda ise boşaltma işlemi gerekebilir. Bu kararlar hastanın durumuna göre hekim tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Hib enfeksiyonunu atlatan çoğu çocuk zamanla tamamen iyileşir. İyileşme döneminde dinlenme, yeterli beslenme ve doktor kontrolleri önemlidir. Beyin zarı iltihabı geçiren çocuklarda işitme testi ve gelişim takibi önerilebilir; bu kontroller olası sorunları erken yakalamak içindir, korkulacak bir durum olduğu anlamına gelmez.

Yaşam tarzı ipuçları

• El yıkamayı ailecek alışkanlık haline getirin
• Bardak, kaşık ve biberonları ortak kullanmaktan kaçının
• Ev ve çocuk odalarını düzenli havalandırın
• Sigara dumanından uzak durun
• Aşı takvimini eksiksiz uygulayın ve kayıtlarını takip edin

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. İyileşme sırasında bol sıvı ve dengeli beslenme vücudu destekler. Bebeğinizi emzirmeye devam edin. Ateş düştükten ve çocuk kendini iyi hissettikten sonra yaşına uygun hareket etmesine izin verebilirsiniz; ağır aktiviteler için acele etmeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuğunuzun hastalanması ebeveynler için çok yıpratıcı olabilir; suçluluk, korku ve kaygı hissetmek son derece doğaldır. Bu duyguları bir sağlık çalışanıyla veya güvendiğiniz bir yakınınızla paylaşmak iyi gelir. Kendinizi ya da çocuğunuzu güvende hissetmiyorsanız veya kaygınız günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa mutlaka destek alın; acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

Evet, Hib'in en etkili korunma yolu aşıdır. Türkiye'de bebeklik aşı takviminde Hib aşısı rutin olarak uygulanır ve çocukları bu hastalıktan büyük ölçüde korur. Aşıya ek olarak el hijyeni, kalabalık ortamlarda dikkat ve sigara dumanından uzak durmak da genel korunmaya katkı sağlar.

Aşılar

Hib aşısı, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'nın çocukluk dönemi aşı takviminde yer alır ve genellikle bebeklik döneminde birkaç doz halinde, çoğunlukla kombine aşıların içinde uygulanır. Aşı zamanları ve sayısı konusunda aile hekiminiz veya çocuk sağlığı uzmanınız size en doğru bilgiyi verir. Dalağı alınmış veya bağışıklığı zayıflamış yetişkinlerde de aşı gerekebilir; bunu hekiminizle konuşun.

Tarama programları

Hib için rutin bir tarama testi yoktur. Korunmada asıl belirleyici olan, aşı takviminin eksiksiz uygulanmasıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin zarı iltihabı (menenjit): yüksek ateş, boyun sertliği, bilinç değişikliği
• Menenjit sonrası işitme kaybı veya gelişimsel sorunlar
• Gırtlak kapağı iltihabı (epiglotit): solunum yolunun tıkanması ve nefes alamama
• Zatürre: akciğerlerde iltihap ve solunum sıkıntısı
• Kan dolaşımı enfeksiyonu (sepsis) ve organ yetmezliği
• Eklem iltihabı gibi daha seyrek görülen tablolar

Uzun vadeli görünüm

Hib ciddi seyredebilen bir hastalıktır; ancak erken tanı ve zamanında tedaviyle çocukların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Aşı sayesinde hastalık artık çok daha az görülüyor. Belirtileri fark edip vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmak, iyi sonuç almanın en önemli anahtarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.