El Tendon Onarımı

Genel Bakış

Tendonlar, kasları kemiklere bağlayan sağlam ipliksi dokulardır. Elin içindeki tendonlar parmaklarınızı bükmenizi ve düzleştirmenizi sağlar. Bir kesik, ezilme veya ani zorlanma tendonu koparabilir ya da kesebilir. El tendon onarımı, kopan veya kesilen tendonun cerrahi olarak yeniden birleştirilmesi ve ardından elin yeniden çalışması için yapılan tedavi sürecidir. Amaç parmak hareketlerini, kavrama gücünü ve günlük işlevleri mümkün olduğunca geri kazanmaktır.

Evet, el tendon yaralanmaları oldukça yaygındır. Özellikle mutfakta, atölyede, inşaat işlerinde veya evde tamir yaparken keskin aletlerle yaralanmalar sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Çalışma çağındaki yetişkinlerde, kesici aletle çalışanlarda ve evde kendi işini yapanlarda daha sık görülür. Çocuklarda da el kesileri olabilir. İlerleyen yaşta romatizmal hastalıklar veya uzun süreli iltihap tendonları zayıflatabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Avuç içinde, bilekte veya parmaklarda kesik ya da açık yara olması
• Parmağı bükememe veya tam düzleştirememe
• Yaralanan bölgede ağrı, şişlik ve hassasiyet
• Parmakta güç kaybı veya kavrama zorluğu
• Kesik kenarlarında bir boşluk veya çukur hissedilmesi
• Parmakta uyuşma veya karıncalanma (sinir de etkilenmiş olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğun elini kullanmaktan kaçınması, sürekli saklaması veya ağlaması
• Oyuncak tutarken ya da yemek yerken parmaklarını normal kullanmaması
• Küçük kesiklerin fark edilmemesi; bu nedenle el hareketlerindeki değişikliklere dikkat etmek gerekir
• Yara yerini göstermek istememesi veya ağrıyı tam anlatamaması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Romatizma veya iltihaplı eklem hastalığı olanlarda tendonun kendiliğinden kopması
• El ve parmaklarda zayıflık, güç kaybı veya ani hareket kaybı
• İnce ve kırılgan cilt nedeniyle küçük kesiklerin daha kolay oluşması
• İyileşmenin ve hareket kazanımının daha yavaş olabilmesi
• Ağrının romatizma ağrısı sanılıp göz ardı edilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Cam, bıçak, maket bıçağı veya keskin metal ile oluşan derin kesikler
• Ezilme ve sıkışma yaralanmaları
• Isırık yaralanmaları
• Spor veya iş kazaları
• Romatizma gibi iltihaplı hastalıklarda tendonun zayıflayıp kendiliğinden kopması
• Nadir olarak bazı tıbbi girişimler sonrası tendon hasarı

Risk faktörleri

• Kesici aletlerle çalışmak (mutfak, inşaat, atölye, tarım)
• Evde tamir, bahçe işi veya cam eşya taşıma gibi işleri eldiven olmadan yapmak
• Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları
• Diyabet gibi iyileşmeyi etkileyen durumlar
• Sigara kullanmak (doku iyileşmesini yavaşlatır)
• İleri yaş ve cilt incelmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• El veya parmakta derin bir kesik varsa ve hareket kaybı fark ediyorsanız
• Parmağınızı bükemiyor ya da düzleştiremiyorsanız
• Yarada uyuşma, karıncalanma veya his azalması varsa
• Kanama baskıya rağmen durmuyorsa
• Yarada yabancı cisim olduğunu düşünüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ameliyat sonrası ağrı, şişlik veya kızarıklık artıyorsa
• Atel veya sargı çok sıkıyor, parmaklar soğuk veya mor görünüyorsa
• Parmaklarda sertlik, hareket kısıtlılığı veya iz sorunu gelişiyorsa
• Egzersizler sırasında beklenmedik bir 'kopma' hissi veya ani güç kaybı olursa
• Ateş, yara yerinde kötü koku veya iltihap belirtisi varsa

Tanı

Doktor önce yaranın yerini, derinliğini ve el hareketlerinizi inceler. Parmaklarınızı bükmenizi ve düzleştirmenizi ister, dirençli hareketlerle tendon gücünü değerlendirir. Duyu kontrolü yaparak sinirlerin etkilenip etkilenmediğine bakar. Gerektiğinde görüntüleme ister ve bazen yarayı cerrahi ortamda incelemek gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: hareket, güç ve duyu değerlendirmesi
• Röntgen: kırık veya yabancı cisim olup olmadığını görmek için
• Ultrason: tendonun durumunu değerlendirmek için bazı durumlarda
• MRG: nadiren, daha ayrıntılı değerlendirme gerektiğinde
• Cerrahi sırasında doğrudan yaranın incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktor yaranızı nazikçe temizleyebilir ve gerekirse bölgeyi uyuşturabilir. Ellerinizi hareket ettirmeniz istenebilir; bu canınızı biraz acıtabilir ama değerlendirme için önemlidir. Şüphe varsa sizi el cerrahisi veya ortopedi uzmanına yönlendirebilir. Onarım çoğu zaman kısa süre içinde planlanır.

Tedavi

El tendon onarımının temel amacı kopan tendonu birleştirmek ve elin hareketini geri kazanmasını sağlamaktır. Tedavi genellikle cerrahi onarım, atel ile koruma ve el terapisi (fizyoterapi) olmak üzere üç aşamadan oluşur. Süreç sabır gerektirir; her adım doktorunuzun ve el terapistinizin planına göre ilerler.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası yara bakımını doktorunuzun tarif ettiği şekilde yapın; pansumanı kuru tutun.
• Elinizi kalp seviyesinin üzerinde tutarak şişliği azaltmaya yardımcı olun.
• Ateli veya sargıyı doktorunuz söylemeden çıkarmayın.
• Ağrı için doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın; uygun gördüğü ağrı kesiciyi önerdiği şekilde alın.
• El terapistinizin gösterdiği egzersizleri düzenli ve kontrollü yapın; acele etmeyin.
• Sigara içmeyin; sigara doku iyileşmesini yavaşlatır.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin ana basamağı çoğu zaman cerrahi onarımdır. Cerrahide kesilen veya kopan tendon uçları uygun şekilde birleştirilir. Ameliyat sonrası el atel ile korunur ve belirli bir süre hareket kısıtlanır. Ardından el terapisi ile kontrollü hareket, güç ve beceri çalışmaları yapılır. Kirli veya ısırık yaralarında enfeksiyonu önlemek için doktor uygun tedaviyi planlar; tetanos durumu da değerlendirilir. İlaç adı ve doz önermiyoruz; bu kararları doktorunuz verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tendon tamamen kesilmiş veya kopmuşsa, parmak hareketi kaybolduysa ya da yara açık ve derinse cerrahi onarım genellikle gereklidir. Ameliyat çoğu zaman yaralanmadan sonraki günler içinde yapılır; çok kirli veya enfekte yaralarda önce yaranın temizlenmesi beklenebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna el cerrahisi uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme döneminde elinizi korumanız ve günlük işleri yeniden düzenlemeniz gerekir. Atel varken yazmak, yemek hazırlamak, araç kullanmak veya kişisel bakım zorlayabilir. Bu dönemde tek elle yapılabilecek pratik çözümler geliştirmek ve yakınlarınızdan destek istemek işleri kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• El terapisi randevularını aksatmayın; evde verilen egzersizleri düzenli yapın.
• Ağır kaldırma, itme ve zorlayıcı kavrama gerektiren işlerden uzak durun.
• Yara tamamen iyileşene kadar elinizi su ve kirden koruyun.
• İş veya okul düzeninizi doktorunuzla konuşarak planlayın; gerekiyorsa geçici düzenlemeler isteyin.
• Sigara kullanımını bırakın; iyileşmeye yardımcı olur.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme iyileşmeyi destekler. Protein, meyve, sebze ve yeterli sıvı alımı önemlidir. Doktorunuz veya el terapistiniz aksini söylemedikçe, onay verilen hafif hareketler ve günlük yürüyüşler genel sağlığınız için yararlıdır. Elinize yönelik egzersizleri yalnızca size gösterildiği şekilde yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

El yaralanmaları günlük hayatı kısıtladığı için kişi kendini huzursuz, sabırsız veya üzgün hissedebilir. İyileşmenin zaman alması moral bozabilir. Bu duygular normaldir. Kendinize zaman tanıyın ve zorlandığınızda güvendiğiniz kişilerle konuşun. Uzun süren üzüntü, umutsuzluk veya kaygı yaşarsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; kriz durumunda vakit kaybetmeden yardım alın.

Önleme

Her yaralanma önlenemese de riski azaltmak mümkündür. Kesici aletlerle çalışırken eldiven kullanmak, aletleri güvenli şekilde kullanmak ve dikkatli olmak en önemli adımlardır. Romatizma gibi altta yatan hastalıkların düzenli takibi de tendon kopmalarını önlemeye yardımcı olabilir.

Aşılar

Tetanos aşısı, yaralanmalarda önemli bir korunma yoludur. Aşı geçmişinizden emin değilseniz veya yaranız kirliyse, sağlık kuruluşunda tetanos durumunuzun değerlendirilmesini isteyin.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak romatizmal hastalığı olan kişilerin düzenli hekim kontrolünde olması ve el hareketlerindeki değişiklikleri bildirmesi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Parmak hareketinin kalıcı olarak kaybı veya belirgin kısıtlılık
• Kavrama gücünde azalma ve günlük işlerde zorlanma
• Tendonun iyileşememesi veya yanlış yapışması
• Yara enfeksiyonu ve yayılması
• Sinir hasarına bağlı uyuşma veya his kaybı

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi cerrahi onarım ve düzenli el terapisi ile anlamlı düzeyde hareket ve güç kazanır. İyileşme kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde sertlik veya iz kalabilir. Sabırlı ve düzenli olmak, doktorunuzun ve terapistinizin önerilerine uymak sonucu belirleyen en önemli etkenlerdir. Umut verici olan şu ki, doğru tedavi ve takip ile çoğu kişi elini yeniden günlük hayatta kullanabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.