Erkekler İçin Sağlık Kontrolleri

Genel Bakış

Erkekler için sağlık kontrolleri, belirgin bir şikâyetiniz olmasa da sağlığınızı düzenli olarak gözden geçirmektir. Bu kontrollerde doktorunuz tansiyonunuzu, kan şekerinizi, kan yağlarınızı (kolesterol), kilonuzu ve genel sağlık durumunuzu değerlendirir; yaşınıza ve aile öykünüze göre size uygun taramaları konuşur. Tarama, hastalık belirtisi yokken yapılan ön kontrol demektir. Amaç hastalık aramak değil, riskleri erken fark etmek ve sağlıklı kalmanıza yardımcı olmaktır.

Evet. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet (şeker hastalığı) erkeklerde oldukça sık görülür ve uzun süre sessiz kalabilir. Buna karşın erkekler kadınlara göre doktora daha seyrek başvurur ve kontrollerini daha sık erteler. Bu yüzden düzenli kontrol alışkanlığı erkekler için özellikle değerlidir.

18 yaşından itibaren tüm erkekleri ilgilendirir. 40 yaşından sonra ve ailesinde kalp hastalığı, diyabet, yüksek tansiyon veya bazı kanser türleri bulunan erkeklerde kontroller daha da önemli hale gelir. Sigara içen, fazla kilolu olan, hareketsiz yaşayan ya da ailesinde prostat veya bağırsak kanseri öyküsü olan erkeklerin daha erken ve daha düzenli kontrol yaptırması önerilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süre geçmeyen yorgunluk veya eskisi kadar enerjik olamama
• Açıklanamayan kilo kaybı ya da kilo artışı
• İdrara sık çıkma, idrar yaparken zorlanma veya gece idrara kalkma
• Cinsel istekte veya sertleşmede değişiklik
• Sık baş ağrısı, baş dönmesi veya görmede bulanıklık
• Uyku sorunları, huzursuzluk, isteksizlik veya keyifsizlik
• Çarpıntı, terleme, merdiven çıkarken nefes nefese kalma
• Testiste şişlik, ağrı veya sertlik; memede ele gelen şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Erkek çocuklarda kontroller çocuk izlemi kapsamında yapılır: büyüme ve gelişmenin takibi, boy-kilo ölçümü, görme ve işitme taramaları, aşı takviminin kontrolü.
• Ergenlik döneminde ses, tüylenme ve boy uzaması gibi değişimlerin normal aralıkta olup olmadığı doktorla konuşulabilir.
• Ergen erkek çocukların ruh hali değişimleri, okul stresi ve beden imajı konusunda rahatça konuşabileceği güvenli bir ortam sunmak önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• 50 yaşından sonra prostat ve bağırsak kanseri taramalarının zamanı doktorla birlikte planlanır.
• Görme, işitme ve diş sağlığı kontrolleri daha sık gerekebilir.
• Kemik sağlığı, denge ve düşme riski değerlendirmesi yapılabilir.
• Kullanılan ilaçlar ve aşı takvimi her kontrolde gözden geçirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek tansiyon: çoğu zaman hiç belirti vermez, yalnızca ölçümle fark edilir.
• Yüksek kolesterol ve kalp-damar hastalıkları riski
• Diyabet (şeker hastalığı) ve prediyabet (sınırda yüksek kan şekeri)
• Yaşla birlikte artan prostat ve bağırsak kaynaklı riskler
• Depresyon ve anksiyete gibi ruh sağlığı sorunları; erkeklerde daha az dile getirilir
• Sigara, alkol ve hareketsiz yaşamın yıllar içinde biriken etkileri

Risk faktörleri

• 40 yaş ve üzeri olmak
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı, diyabet, yüksek tansiyon veya kanser öyküsü bulunması
• Sigara ve tütün ürünleri kullanmak
• Fazla alkol tüketmek
• Fazla kilo, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Hareketsiz bir yaşam sürmek
• Daha önce yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya yüksek kan şekeri saptanmış olması
• Uzun süreli stres ve düzensiz uyku
• İş yerinde kimyasal madde, toz veya gürültüye maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Ateşle birlikte idrar şikâyeti, birkaç gündür süren ağrı veya ani kilo kaybı varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• İki haftadır keyifsiz, umutsuz veya isteksiz hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceniz varsa vakit kaybetmeden yardım isteyin; 112'yi arayabilir veya en yakın acil servise gidebilirsiniz.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 18-39 yaş arasındaysanız en az bir kez genel kontrol yaptırın; tansiyon, kilo ve aşı durumunuz gözden geçirilsin.
• 40 yaş ve üzerindeyseniz doktorunuzun önerdiği sıklıkta düzenli kontrol planlayın.
• Ailenizde prostat veya bağırsak kanseri varsa tarama zamanını doktorunuzla daha erken konuşun.
• Sigara bırakmak istiyorsanız, uyku sorunları veya ruh hali değişimleri yaşıyorsanız bir randevu alın.
• Yeni bir ilaca başladıysanız veya kronik bir hastalığınız varsa kontrolleri aksatmayın.

Tanı

Sağlık kontrolü bir tanı koyma yarışı değil, mevcut durumunuzu görme sürecidir. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi, geçirdiğiniz hastalıkları, kullandığınız ilaçları, aile öykünüzü, sigara ve alkol alışkanlıklarınızı sorar. Ardından boy, kilo, bel çevresi ve tansiyon ölçümü yapar. Gerekli gördüğünde kan ve idrar tahlilleri ister. Ruh hali, uyku ve stres düzeyi de bu görüşmenin doğal bir parçasıdır. Bir sorun saptanırsa sizi ilgili uzman hekime yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü
• Boy, kilo, bel çevresi ölçümü ve vücut kitle indeksi hesabı
• Açlık kan şekeri veya HbA1c (son 2-3 aylık kan şekeri ortalamasını gösteren test)
• Kolesterol ve trigliserit değerleri (kan yağları)
• Tam kan sayımı (kansızlık ve iltihap hakkında fikir verir)
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• İdrar tahlili
• Prostatla ilgili kan testi ve muayene; yapılıp yapılmayacağına doktorunuzla birlikte karar verilir
• Bağırsak kanseri taraması (gaitada gizli kan testi veya kolonoskopi); yaş ve risk durumuna göre planlanır
• Gerekirse EKG (kalbin elektriksel kaydı), görme-işitme testi veya akciğer grafisi

Randevunuzda neler beklenir

Bazı kan tahlilleri için sabah aç gitmeniz istenebilir; randevu alırken bunu sorun. Kullandığınız tüm ilaçların ve takviyelerin listesini yanınıza alın. Muayene sırasında aklınıza takılan her şeyi sormaktan çekinmeyin; utandığınız bir konu varsa bunu söylemek de değerli bir bilgidir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz sizinle birlikte değerlendirir; gerekirse takip randevusu planlanır.

Tedavi

Sağlık kontrolünün tedavisi çoğu zaman bir reçete değil, bir plandır. Kontrolde her şey normal çıkarsa yapılacak en iyi şey, bir sonraki kontrolün zamanını belirlemek ve sağlıklı alışkanlıkları sürdürmektir. Bir risk saptanırsa doktorunuz önce yaşam tarzı değişikliklerini konuşur, gerekirse ilaç tedavisi veya uzman değerlendirmesi ekler.

Evde kişisel bakım

• Tansiyon, kilo ve bel çevresi ölçümlerinizi basit bir deftere not edin; değişimi görmek motive eder.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; tek başına denemek zorunda değilsiniz.
• Alkol tüketiminizi sınırlayın.
• Haftanın çoğu günü hareket edin; küçük adımlarla başlamak yeterlidir.
• Uyku saatlerinizi düzenli tutmaya çalışın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları söylendiği şekilde kullanın; kendi kendinize bırakmayın veya doz değiştirmeyin.
• Aşı takviminizi her kontrolde gözden geçirin.

Tıbbi tedaviler

Kontrolde bir risk bulunursa, örneğin yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya yüksek kan şekeri saptanırsa, doktorunuz önce beslenme, hareket ve uyku gibi yaşam tarzı konularını ele alır. Bazı durumlarda ilaç tedavisi gerekebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, hangi ilacın kullanılacağına ve ne kadar süreceğine mutlaka doktorunuz karar verir. İlaç adı veya doz bilgisini böyle bir yazıdan almayın; eczacınıza ya da doktorunuza danışın. Ruh sağlığı ile ilgili bir sorun düşünülüyorsa konuşma terapileri ve uygun uzman desteği de tedavi planının parçası olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sağlık kontrolü genellikle cerrahi bir işlem gerektirmez. Taramada şüpheli bir bulgu çıkarsa ileri değerlendirme için ilgili uzman hekime yönlendirilirsiniz; bu her zaman ameliyat anlamına gelmez, çoğu zaman ek testlerle durum netleştirilir.

Bu durumla yaşamak

Kontrolleri bir alışkanlığa dönüştürmek, sağlığınızı bir kereye mahsus değil sürekli takip etmenizi sağlar. Telefonunuza yıllık bir hatırlatma kurun, sonuçlarınızı tek bir yerde saklayın ve bir sonraki randevunuzu ayrılırken planlayın. Aile hekiminizle düzenli iletişimde olmak, değişen bir durumu erken fark etmeyi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.
• Alkolü sınırlayın veya bırakın.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta hareket edin; tempolu yürüyüş iyi bir başlangıçtır.
• Haftada 2 gün kas güçlendirici egzersizler ekleyin.
• Uzun süre oturuyorsanız her saat başı kısa molalar verin.
• Stresle baş etmek için size iyi gelen bir yöntem bulun: yürüyüş, nefes egzersizi, müzik veya bir arkadaşla konuşmak.
• Düzenli ve yeterli uykuyu koruyun.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı bir düzen; işlenmiş et, aşırı tuz ve şekerli içeceklerden uzak durmak iyi bir çerçevedir. Porsiyonları büyütmek yerine öğün düzenine dikkat etmek, karın bölgesindeki yağlanmayı azaltmaya yardımcı olur. Egzersiz için spor salonuna gitmek şart değil: günde 20-30 dakika tempolu yürüyüş, asansör yerine merdiven kullanmak ve kısa yürüyüş molaları bile zamanla fark yaratır. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce, özellikle kalp veya eklem sorununuz varsa doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Erkekler ruh sağlığı sorunlarını dile getirmekte zorlanabilir; oysa depresyon ve anksiyete sadece ruh halini değil uykuyu, iştahı, cinsel yaşamı ve kalp sağlığını da etkiler. Kendinizi uzun süre keyifsiz, öfkeli ya da umutsuz hissediyorsanız bu bir zayıflık değil, tedavi edilebilir bir sağlık durumudur. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin; konuşmak isterseniz aile hekiminiz ya da bir sağlık kuruluşu size yol gösterebilir.

Önleme

Her hastalık tamamen engellenemese de pek çoğunun riski azaltılabilir. Sigarayı bırakmak, hareketi artırmak, dengeli beslenmek, alkolü sınırlamak ve düzenli kontrole gitmek; kalp hastalığı, diyabet ve bazı kanser türleri için en güçlü koruma adımlarıdır.

Aşılar

Aşılar yaşınıza, sağlık durumunuza ve mesleğinize göre doktorunuzla birlikte planlanır. Mevsimsel grip, zatürre ve tetanos gibi aşıların zamanı kontrol randevusunda gözden geçirilebilir. Hangi aşının size uygun olduğuna ve ne zaman yapılacağına doktorunuz karar verir.

Tarama programları

Tarama, hastalık belirtisi yokken yapılan ön kontroldür; yaşınıza, aile öykünüze ve genel sağlık durumunuza göre planlanır. Tansiyon ve kan şekeri ölçümü her yetişkin için uygundur. Bağırsak kanseri ve prostat ile ilgili taramaların zamanı ise kişiye göre değişir ve doktorunuzla birlikte kararlaştırılır. Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları ve aile hekimliği hizmetleri hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol uzun süre fark edilmezse kalp krizi ve inme riskini artırır.
• Fark edilmeyen diyabet böbrek, göz ve sinir hasarına yol açabilir.
• Kanserde erken fark etmek tedavi seçeneklerini genişletir; geç kalındığında süreç zorlaşabilir.
• Tedavi edilmeyen depresyon yaşam kalitesini, iş yaşamını ve ilişkileri olumsuz etkiler.
• Kontrolleri ertelemek, aslında kolay düzeltilebilecek sorunların büyümesine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Umutsuz olmaya gerek yok. Sağlık kontrolleri sayesinde birçok risk zamanında fark edilir ve çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleri ya da doktorunuzun önerdiği tedaviyle yönetilebilir. Önemli olan mükemmel olmak değil, düzenli olmak. Atacağınız ilk adım bir aile hekiminden randevu almak olabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.