Kalp Ritim Bozuklukları ve Çarpıntı

Genel Bakış

Kalp, gün boyunca düzenli bir ritimle atar. Bu ritmi kalbin içindeki doğal bir 'elektrik sistemi' yönetir. Ritim bozukluğu (tıp dilinde aritmi), bu elektrik sinyallerinin düzensizleşmesiyle kalbin bazen çok hızlı, bazen çok yavaş ya da düzensiz atmasıdır. Çarpıntı ise kişinin kendi kalp atışlarını göğsünde, boğazında ya da kulağında belirgin biçimde hissetmesidir. Çarpıntı bir hastalık adı değil, bir belirtidir; çoğu zaman zararsızdır ama bazen altta yatan bir sorunun işareti olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Pek çok insan hayatının bir döneminde çarpıntı hisseder; çoğu kez birkaç saniye sürer ve zararsızdır. Yaş ilerledikçe ritim bozukluklarına daha sık rastlanır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Kalp hastalığı olanlarda, yüksek tansiyon, tiroid sorunu ya da kansızlık (anemi) yaşayanlarda, stresli dönemlerden geçenlerde, çok kafein veya enerji içeceği tüketenlerde, gebelerde ve bazı ilaçları kullananlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste, boğazda veya boyunda kalp atışlarını belirgin biçimde hissetmek
• Kalbin bir an hızlı hızlı, bazen de düzensiz attığını fark etmek
• Kalbin atlaması, duraksaması ya da 'tak tak' vurması hissi
• Hafif baş dönmesi, sersemlik
• Halsizlik, çabuk yorulma
• Nefes almakta zorlanma veya nefesin yetmemesi hissi
• Terleme, huzursuzluk, kaygı hissi
• Göğüste rahatsızlık veya baskı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta çarpıntı zararsızdır ve kendiliğinden geçer
• Çocuk 'kalbim pıt pıt atıyor' veya 'göğsümde kuş var' gibi ifadeler kullanabilir
• Egzersiz sırasında çabuk yorulma, emerken terleme veya beslenmede zorlanma
• Bayılma, göz kararması, dudaklarda morarma veya ani bilinç değişikliği varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır
• Çocuklarda çarpıntının nedeni çoğu zaman basit olmakla birlikte, değerlendirme yine de bir hekim tarafından yapılmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte ritim bozuklukları daha sık görülür
• Eşlik eden kalp hastalığı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya tiroid sorunları riski artırır
• Kullanılan çok sayıda ilaç ritmi etkileyebilir
• Baş dönmesi ve bayılma düşmeye ve yaralanmaya yol açabileceği için dikkatli olunmalıdır
• Yeni başlayan çarpıntı, halsizlik veya nefes darlığı mutlaka değerlendirilmelidir

Nedenler

Ana nedenler

• Stres, kaygı, panik ve yoğun duygusal dönemler
• Kafein, çay, kahve, enerji içecekleri, nikotin ve alkol
• Uykusuzluk ve aşırı yorgunluk
• Ateş, sıcak hava ve sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Kansızlık (anemi) ve kan şekeri düşüklüğü
• Tiroid bezinin fazla çalışması
• Vücuttaki tuz ve mineral dengesinin bozulması (elektrolit dengesizliği)
• Kalp kası, kalp kapakları veya kalp damarlarıyla ilgili hastalıklar
• Bazı reçeteli ilaçlar, öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları, bazı bitkisel ürünler
• Gebelik ve hormonal değişiklikler
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kalp hastalığı öyküsü veya ailede erken yaşta kalp hastalığı
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığı
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Uyku apnesi (uykuda soluk durmaları)
• Sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi
• Aşırı kafein ve enerji içeceği tüketimi
• Sürekli stres ve yeterince uyumama
• Tiroid hastalıkları
• Bazı ilaçların düzenli kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çarpıntı göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma ile birlikteyse vakit kaybetmeden acil yardım isteyin (112)
• Çarpıntı çok hızlı, düzensiz ve uzun sürüyorsa
• Bayılacak gibi oluyor, gözünüz kararıyorsa
• Yeni başlayan ve dinlenmekle geçmeyen çarpıntı varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Felç belirtileri (konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük) varsa hemen 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çarpıntıyı sık sık fark ediyor ama kısa sürede geçiyorsa bir hekimle planlı görüşme ayarlayın
• Çarpıntı günlük yaşamınızı, işinizi veya uykunuzu etkilemeye başladıysa
• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı veya ani kalp ölümü öyküsü varsa
• Egzersiz sırasında çarpıntı oluyorsa
• Yeni bir ilaca başladıktan sonra çarpıntı fark ettiyseniz (ilacı kendi başınıza bırakmayın, hekiminize danışın)

Tanı

Hekiminiz önce şikayetlerinizi dinler: çarpıntı ne zaman başlıyor, ne kadar sürüyor, nelerle ortaya çıkıyor, beraberinde başka belirti var mı? Ardından kalp atışlarınızı dinler, nabzınızı ve tansiyonunuzu ölçer, genel bir muayene yapar. İlk basamak genellikle kalbin elektrik kaydını gösteren bir EKG'dir (elektrokardiyogram). EKG o anda çekildiği için, çarpıntı o sırada yoksa normal çıkabilir; bu durumda daha uzun süreli kayıtlar istenebilir.

Yapılabilecek testler

• EKG (kalbin elektrik kaydı): kalp ritmini o anda gösteren, ağrısız ve kısa bir test
• Holter: 24 saat veya daha uzun süre boyunca takılan taşınabilir ritim kaydedici
• Olay kaydedici: günlerce takılabilen ve çarpıntı anında kayıt alınabilen küçük cihaz
• Efor testi (eforlu EKG): egzersiz sırasında kalbin nasıl çalıştığını gösterir
• Ekokardiyografi: kalbin yapısını, kapaklarını ve kasılmasını gösteren ultrason benzeri görüntüleme
• Kan testleri: tiroid, kansızlık, mineral dengesi ve böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi
• Göğüs röntgeni
• Gerekirse kalbin elektrik sistemini daha ayrıntılı inceleyen özel işlemler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç adımda tamamlanır ve çoğu zaman ağrısızdır. Çarpıntı anını yakalamak zor olabileceği için hekiminiz birkaç farklı test isteyebilir; bu normaldir. Çarpıntıyı ne zaman, ne kadar süreyle ve ne yaparken hissettiğinizi kısa notlar halinde yazmanız, değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, çarpıntının türüne, sıklığına, ne kadar rahatsız edici olduğuna ve altta yatan bir hastalık olup olmadığına göre planlanır. Pek çok kişide tetikleyicileri azaltmak ve iç rahatlatıcı bir değerlendirme yeterlidir. Altta yatan bir neden (örneğin tiroid sorunu veya kansızlık) bulunursa öncelikle o tedavi edilir. Kalbin sağlıklı olduğu ve çarpıntının zararsız olduğu durumlarda çoğu zaman ilaç gerekmez.

Evde kişisel bakım

• Çarpıntıyı tetikleyen şeyleri fark edin: kahve, çay, enerji içeceği, alkol, sigara, uykusuzluk, aç kalma, yoğun stres
• Su içmeyi ihmal etmeyin; özellikle sıcak havalarda sıvı kaybı ritmi etkileyebilir
• Düzenli uyumaya özen gösterin
• Gün içinde kısa yürüyüşler gibi hafif hareketler ekleyin
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, gevşeme çalışmaları veya günlük tutma gibi yöntemler deneyin
• Çarpıntı anında oturup sakin nefes almak genellikle iyi gelir
• Çarpıntı notu tutun: ne zaman oldu, ne kadar sürdü, nasıl bir histi
• Hekiminizin önerdiği ilaçları kendi başınıza bırakmayın veya dozunuzu değiştirmeyin
• Reçetesiz ilaç ve bitkisel ürünler konusunda eczacınıza veya hekiminize danışın

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz önce altta yatan bir nedeni araştırır ve varsa onu tedavi eder. Ardından çarpıntının türüne göre kalp atış hızını dengelemeye ya da ritmi düzene sokmaya yönelik ilaç tedavileri önerebilir. Bazı ritim bozukluklarında kalp içinde pıhtı oluşma riskini azaltmaya yönelik koruyucu bir yaklaşım kullanılabilir. Seçenekler kişiye göre değiştiği için, tedavinin adı ve dozu yalnızca sizi takip eden hekim tarafından belirlenmelidir. İlaçların etkisi ve olası yan etkileri düzenli kontrollerle izlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çoğu kişide ameliyat gerekmez. Bazı ritim bozukluklarında hekim, kalbin elektrik sistemindeki sorunlu noktayı bulup düzelten girişimsel bir işlem önerebilir; bazı durumlarda kalbin düzenli atmasına yardımcı olan küçük bir cihaz yerleştirilebilir ya da ritmi düzene sokmaya yönelik bir işlem uygulanabilir. Bu kararlar, çarpıntının türüne, belirtilerin şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre kalp uzmanıyla birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu insan çarpıntı ile normal bir yaşam sürer. Önemli olan, kendinizi iyi tanımanız ve bedeninizin verdiği sinyalleri fark etmenizdir. Çarpıntıyı neyin tetiklediğini bilmek, günlük hayatınızı buna göre düzenlemenizi kolaylaştırır. Çarpıntı anında paniklemek kalp atışını daha da hızlandırabilir; yavaş nefes alıp sakinleşmeye çalışmak iyi gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kafein ve enerji içeceği tüketiminizi azaltın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Alkol tüketimini sınırlayın
• Düzenli ve yeterli uyuyun
• Gün içinde hareketsiz kalmayın; kısa yürüyüşler yapın
• Yemekleri atlamayın, düzenli ve dengeli beslenin
• Stresinizi yönetmek için size iyi gelen yöntemler geliştirin
• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri hekiminizle paylaşın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hareket kalp sağlığının temelidir. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve sağlıklı yağlara ağırlık veren bir düzen; tuz, işlenmiş gıda ve şekerli içecekleri sınırlamak faydalıdır. Egzersiz çoğu kişi için güvenlidir; yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi orta yoğunlukta hareketler önerilir. Yeni ve yoğun bir egzersiz programına başlamadan önce, özellikle çarpıntı şikayetiniz varsa hekiminize danışmanız en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çarpıntı kaygıyı artırabilir, kaygı da çarpıntıyı artırabilir; bu kısır döngüyü fark etmek önemlidir. Endişeniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uykunuzu bozuyorsa ya da sürekli kalbinizi kontrol etme ihtiyacı hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşüncesi gibi acil bir durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Her ritim bozukluğu önlenemez, ancak pek çok çarpıntı ataklarını tetikleyen etkenleri azaltmak mümkündür. Kalp sağlığını korumak, hem ritim sorunları hem de genel sağlık için en güçlü adımdır: tansiyon ve kolesterolünüzü takip ettirmek, şeker hastalığı varsa kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak, düzenli uyumak, stresten uzak durmaya çalışmak ve düzenli hareket etmek.

Aşılar

Kalp sağlığını korumada enfeksiyonlardan korunmak da önemlidir. Hangi aşıların size uygun olduğunu, mevsimsel grip aşısı da dahil olmak üzere, hekiminiz veya eczacınızla konuşabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın önerileri yaş ve sağlık durumuna göre değişir.

Tarama programları

Çarpıntı şikayeti olmayan herkes için rutin ritim taraması önerilmez. Ancak tansiyon, kolesterol ve şeker ölçümleri gibi kalp sağlığı kontrollerinin yaşınıza ve risk durumunuza göre düzenli yapılması önemlidir. Tiroid ile ilgili bir şüpheniz varsa hekiminiz kan testi isteyebilir. Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa bunu hekiminizle paylaşın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bazı ritim bozuklukları bayılma ve buna bağlı düşme, yaralanma riskini artırabilir
• Uzun süreli ve tedavi edilmeyen bazı ritim sorunları kalbin yorulmasına ve kalp yetersizliğine yol açabilir
• Bazı ritim bozuklukları kalp içinde pıhtı oluşumu ve inme (felç) riskini artırabilir; bu nedenle değerlendirme önemlidir
• Altta yatan hastalıkların (tiroid, kansızlık, kalp hastalığı) fark edilmemesi şikayetlerin sürmesine neden olabilir
• Sürekli çarpıntı kaygısı uyku ve yaşam kalitesini bozabilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu çarpıntı zararsızdır ve iyi seyirlidir. Altta yatan bir neden bulunduğunda tedavisi çoğu zaman mümkündür ve kişiler günlük yaşamlarına rahatça devam eder. Ritim bozukluğu tanısı alan pek çok kişi, düzenli kontroller ve uygun yaşam alışkanlıklarıyla uzun ve aktif bir yaşam sürer. Belirtilerinizi takip etmek ve hekiminizle açık iletişimde kalmak, süreci yönetmenin en güvenli yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.