Kalp Bloğu (Kalpteki Elektrik İletisinin Yavaşlaması)

Genel Bakış

Kalp bloğu, kalbin kendi içindeki elektrik iletim sisteminde ortaya çıkan bir yavaşlama ya da kesintidir. Kalbimizin düzenli atması için üst odacıklardan (kulakçıklar) alt odacıklara (karıncıklar) elektrik sinyali gider. Bu sinyalin geçtiği yolda bir yavaşlama olduğunda 'blok' denir. Önemli olan şu: kalp bloğu bir kalp krizi değildir ve çoğu hafif türü kişinin günlük yaşamını etkilemez. Blok 'birinci derece, ikinci derece ya da üçüncü derece' gibi adlarla anılır; bu, sinyalin ne kadar yavaşladığını anlatır. Derecesi ve kişinin şikâyetleri tedavi gerekip gerekmediğini belirler.

Evet, özellikle hafif türü oldukça yaygındır. İleri yaşlarda yapılan rutin kontrollerde birinci derece kalp bloğuna sık rastlanır. Daha ileri dereceli bloklar ise daha az görülür. Yani 'blok' kelimesi kulağa korkutucu gelse de çoğu zaman hafif bir durum söz konusudur.

Kalp bloğu her yaşta görülebilir, ancak en sık ileri yaştaki yetişkinlerde ve kalp hastalığı olan kişilerde ortaya çıkar. Doğuştan (bebeklikten itibaren) görülen türleri de vardır; bunlar nadirdir ve genellikle gebelik takibi veya doğum sonrası kontrollerde fark edilir. Kalpte yapısal bir sorun, geçirilmiş bir kalp ameliyatı ya da kalp ritmini etkileyen bazı ilaçların kullanımı da riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hafif türlerde çoğu zaman hiçbir şikâyet olmayabilir
• Nabzın normalden yavaş olması (örn. dinlenirken 50'nin altı)
• Çabuk yorulma, merdiven çıkarken zorlanma
• Baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Ara ara gelen halsizlik ya da isteksizlik
• Nefes nefese kalma, özellikle hareket halinde

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta hiç belirti olmayabilir; bazıları sadece kontrol sırasında fark edilir
• Bebeklerde emerken çabuk yorulma veya yavaş kilo alma
• Huzursuzluk, aşırı terleme, emzirme sırasında terleme
• Yaşıtlarına göre çabuk yorulma, oyun oynarken çabuk duraklama
• Nadiren bayılma veya göz kararması — bu durumda hemen doktora başvurulmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bayılma (baygınlık) veya göz kararması, özellikle ayakta dururken
• Ani düşmeler, dengesizlik hissi
• Belirgin halsizlik, günlük işleri yapmakta zorlanma
• Geçici unutkanlık veya kafa karışıklığı atakları (beyne giden kanın azalmasına bağlı olabilir)
• Nefes darlığı, çarpıntı hissi
• Nabzın çok yavaş olması ve buna eşlik eden yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşla birlikte kalbin elektrik iletim yolunda oluşan doğal yıpranma ve nedbe dokusu (skarlaşma)
• Kalp damar hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi (kalp krizi ile elektrik yolu zarar görebilir)
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler) ve kalp kapak sorunları
• Kalp ameliyatları veya kalp ritmiyle ilgili girişimler sonrası oluşan geçici ya da kalıcı etkiler
• Kalp hızını yavaşlatan bazı ilaçların kullanımı (doktorun doz ve gereklilik açısından değerlendirmesi gerekir)
• Kan elektrolitlerindeki dengesizlikler (örn. potasyum düzeyi bozuklukları)
• Bazı enfeksiyonlar (kalp iç zarı iltihabı gibi) veya iltihaplı hastalıklar
• Doğuştan gelen yapısal farklılıklar (bebeklikten itibaren görülen türler)
• Tiroid bezinin az çalışması gibi hormonal durumlar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığı gibi kalp damar hastalığı riskleri
• Daha önce kalp krizi veya kalp ameliyatı geçirmiş olmak
• Kalp yetmezliği ya da kalp kası hastalığı öyküsü
• Kalp hızını etkileyen ilaçların kullanımı
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Bazı otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı durumlar)
• Sigara kullanımı ve hareketsiz yaşam (dolaylı olarak kalp damar sağlığını bozarak)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma, göz kararması veya kendini kaybedecek gibi hissetme
• Göğüs ağrısı veya nefes darlığının eşlik ettiği yavaş nabız
• Ani gelişen belirgin halsizlik ve hareketle kötüleşen nefes darlığı
• Yeni fark edilen çok yavaş nabız ve buna eşlik eden fenalık hissi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk, çabuk yorulma veya egzersiz kapasitesinde azalma
• Ara ara gelen baş dönmesi veya sersemlik
• Çarpıntı hissi
• Kontrollerde EKG'de yavaşlama saptanması
• Kalp ritmini etkileyebilecek bir ilaç kullanıyorsanız ve yeni şikâyetleriniz varsa
• Ailede doğuştan kalp bloğu öyküsü varsa (değerlendirme için)

Tanı

Kalp bloğu tanısı çoğunlukla oldukça kolay konur. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, nabzınızı ölçer ve kalbinizi dinler. Ardından çekilen elektrokardiyografi (EKG), kalbin elektrik sinyallerini kâğıda döken, ağrısız ve çok kısa süren bir testtir ve çoğu zaman tanı için yeterlidir. Şikâyetler ara ara geliyorsa, o anları yakalayabilmek için daha uzun süreli ritim kayıtları istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektrik kaydı; birkaç dakika sürer, ağrısız ve zararsızdır
• Holter: 24 saat veya daha uzun süre boyunca kalp ritmini kaydeden taşınabilir cihaz
• Olay kaydedici: Şikâyet anında düğmeye basılan veya otomatik kaydeden küçük cihaz
• Ekokardiyografi: Kalbin yapısını ve kaslarını ultrasonla görüntüleyen, ağrısız bir inceleme
• Kan tahlilleri: Elektrolitler, tiroid hormonları ve genel sağlık durumunu değerlendirmek için
• Efor testi: Kalbin hareket halindeki ritmini ve dayanıklılığını görmek için
• Elektrofizyolojik çalışma: Gerekli görülen durumlarda, kalbin elektrik yollarını ayrıntılı inceleyen özel bir işlem

Randevunuzda neler beklenir

İlk değerlendirme genellikle bir aile hekimi veya poliklinik muayenesiyle başlar. EKG ve kan tahlilleri aynı gün yapılabilir. Sonuca göre bir kardiyoloji (kalp hastalıkları) uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Muayene sırasında doktorunuza şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, bayılma olup olmadığını, kullandığınız tüm ilaçları (reçetesiz aldıklarınız dahil) ve varsa aile öyküsünü anlatmanız çok yardımcı olur. Kullandığınız ilaçların kutularını veya listesini yanınızda getirmeniz süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi tamamen bloğun derecesine ve kişinin şikâyetlerine bağlıdır. Birinci derece gibi hafif türlerde çoğu zaman sadece düzenli takip yeterlidir; ilaç tedavisi gerekmez. Amaç şikâyetleri azaltmak, kalbin yeterince kan pompalamasını sağlamak ve ileride ortaya çıkabilecek sorunları önlemektir. Şikâyet yaratan ya da ileri dereceli bloklarda kalbin ritmini güvenceye alan bir cihaz (kalp pili) gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol aralıklarına düzenli olarak gelin
• Kendi nabzınızı saymayı öğrenin ve bir günlük tutun; kontrolde doktorunuza gösterin
• Kullandığınız ilaçları, özellikle reçetesiz ürünleri ve bitkisel takviyeleri doktorunuza mutlaka bildirin; hiçbir ilacı kendi kararınızla bırakmayın veya değiştirmeyin
• Baş dönmesi, göz kararması hissettiğinizde hemen oturun veya yere uzanın; düşmeleri önlemek için evde takılma riski olan eşyaları kaldırın
• Yeterli su içmeye özen gösterin ve sıcak havada fazla efordan kaçının
• Alkol ve tütün kullanımından uzak durun
• Yalnız yüzmek, merdiven gibi baş dönmesi halinde riskli olabilecek durumlarda dikkatli olun
• Bayılma öykünüz varsa araç kullanımı konusunu mutlaka doktorunuzla konuşun

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri genel olarak üç başlıkta toplanır. Birincisi, bloğa yol açabilecek durumların düzeltilmesidir: örneğin kalp ritmini etkileyen ilaçların doktor tarafından gözden geçirilmesi, kan tuzlarındaki (elektrolit) dengesizliklerin tedavi edilmesi ya da tiroid gibi eşlik eden durumların ele alınması. İkincisi, eşlik eden kalp hastalığının (tansiyon, kolesterol, damar hastalığı gibi) düzenli ve dengeli yönetimidir; bu, kalbin genel sağlığını korur. Üçüncüsü ise, ileri dereceli veya şikâyet yaratan bloklarda kalbin ritmini güvenceye alan cihazların kullanılmasıdır. Hangi yolun sizin için uygun olduğu; bloğun derecesine, şikâyetlerinize ve diğer sağlık durumlarınıza göre bir kardiyoloji uzmanı tarafından belirlenir. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın; ilaçlarla ilgili her türlü sorunuzu eczacınıza veya doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalp bloğunda 'ameliyat' denildiğinde genellikle kastedilen, kalp pilinin (pacemaker) yerleştirilmesidir. Bu, genellikle lokal uyuşturma ile yapılan bir işlemdir; göğsün üst kısmında küçük bir cep açılıp cihaz yerleştirilir ve ince teller kalbe yönlendirilir. İşlem, bayılma veya belirgin şikâyet yaratan ileri dereceli bloklarda ya da nabzın tehlikeli derecede yavaş olduğu durumlarda önerilir. Hafif türlerde ise böyle bir işleme çoğu zaman gerek olmaz. Karar, şikâyetlerinizin şiddetine, bloğun derecesine ve genel sağlık durumunuza göre verilir; bu nedenle herkes için aynı yol izlenmez.

Bu durumla yaşamak

Kalp bloğu tanısı alan çoğu kişi, düzenli kontrollerle oldukça normal bir yaşam sürdürür. Günlük yaşamda yapmanız gereken en önemli şey, bedeninizi dinlemek ve yeni bir şikâyeti ertelememektir. Kendinizi fazla yorgun hissettiğiniz günlerde dinlenmeyi ihmal etmeyin. Baş dönmesi geldiğinde oturup birkaç dakika beklemek, düşme riskini azaltır. Kalp pili takılmışsa, cihazın günlük yaşamı büyük ölçüde etkilemediğini, yalnızca bazı güçlü manyetik alanlardan ve bazı tıbbi işlemlerden kaçınmanız gerekebileceğini bilmek rahatlatıcıdır; bu konuları cihazı takan ekip size ayrıntılı anlatır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif-orta yoğunlukta hareket: yürüyüş gibi aktiviteler kalp sağlığına iyi gelir; yeni bir spora başlamadan önce doktorunuza danışın
• Tansiyon, kolesterol ve şeker değerlerinizi düzenli olarak kontrol ettirin
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun, alkolü sınırlandırın
• Yeterli ve düzenli uyku; uyku apnesi gibi sorunlar varsa değerlendirilmesi
• Stresle başa çıkma yolları: nefes egzersizleri, hafif gevşeme çalışmaları, sosyal bağlantılar
• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri güncel bir liste halinde yanınızda taşıyın
• Seyahat öncesi doktorunuza danışın; özellikle cihaz takılmışsa havalimanı kontrolleri için bilgi alın

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni, hem bloğun arkasındaki damar hastalıklarını hem de genel sağlığı olumlu etkiler: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve kuruyemiş ağırlıklı beslenmek; işlenmiş gıdaları, aşırı tuzu ve şekerli içecekleri azaltmak iyi bir başlangıçtır. Egzersiz konusunda temel kural şudur: yavaş başlayın, kendinizi zorlamayın ve konuşurken nefes nefese kalıyorsanız temponuzu düşürün. Bayılma öykünüz varsa yüzme veya bisiklet gibi aktivitelerde yalnız olmamaya özen gösterin. Hangi egzersizin sizin için uygun olduğunu doktorunuzla birlikte belirlemeniz en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ile ilgili bir tanı almak, 'acaba bir şey olur mu' kaygısını beraberinde getirebilir; bu çok anlaşılır ve yaygın bir duygudur. Kaygı bazen çarpıntı ve huzursuzluk yaratarak şikâyetleri daha belirgin hissetmenize yol açabilir. Unutmayın: hafif kalp bloğu olan pek çok kişi, düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla uzun yıllar sorunsuz yaşar. Kaygınız günlük yaşamınızı, uykunuzu veya keyfinizi belirgin şekilde etkiliyorsa bunu doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin; destek almak güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım göstergesidir. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz ya da yalnız hissediyorsanız veya kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız, lütfen vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın; konuşabileceğiniz bir uzman her zaman vardır.

Önleme

Kalp bloğunun her türü tamamen önlenemez; özellikle yaşa bağlı gelişen türlerde bunu engellemek mümkün değildir. Ancak blok riskini artıran pek çok durumu yönetmek elinizde: tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve şekerinizi kontrol altında tutmak, sigara kullanmamak, düzenli hareket etmek ve sağlıklı beslenmek kalbin elektrik sistemini besleyen damarların sağlığını korur. Kullandığınız ilaçların düzenli olarak gözden geçirilmesi de önemlidir; kalp hızını etkileyebilecek ilaçlar konusunda doktorunuz ve eczacınızla açık iletişimde olun.

Aşılar

Kalp bloğuna özel bir aşı yoktur. Yine de kalbi zorlayan enfeksiyonlardan korunmak genel kalp sağlığı açısından değerlidir. Grip (influenza) ve zatürre gibi aşıların sizin için uygun olup olmadığını yaşınıza ve sağlık durumunuza göre doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz. Türkiye'de aşı takvimi ve risk gruplarına ilişkin güncel bilgiler Sağlık Bakanlığı'nın rehberlerinde yer alır.

Tarama programları

Kalp bloğu için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama programı yoktur. Ancak kalp hastalığı olan kişilerde, kalp ameliyatı geçirenlerde ve kalp hızını etkileyen ilaç kullananlarda kontrol muayenelerinde EKG çekilmesi yaygın bir uygulamadır. Ailede doğuştan kalp bloğu öyküsü varsa veya gebelik takibi sırasında bebeğin kalp atışlarıyla ilgili bir şüphe doğarsa, ilgili uzman değerlendirmesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nabzın çok yavaşlaması ve buna bağlı yorgunluk, nefes darlığı
• Bayılma ve buna bağlı düşme, yaralanma riski
• Beyne yeterli kan gitmemesine bağlı geçici sersemlik veya kafa karışıklığı atakları
• İleri dereceli bloklarda kalbin yeterince kan pompalamakta zorlanması
• Nadiren ciddi ritim bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm umut vericidir. Hafif kalp bloğu olan kişilerin büyük çoğunluğu, düzenli kontrollerle uzun yıllar boyunca normal bir yaşam sürer ve tedaviye ihtiyaç duymaz. Daha ileri dereceli bloklarda bile, kalp pili gibi etkili ve yerleşik tedavi seçenekleri vardır; bu cihazlar kişilerin günlük yaşamına genellikle büyük bir kısıtlama getirmez. Önemli olan, şikâyetlerinizi ciddiye almak ve kontrollerinizi aksatmamaktır. Durumunuz size özel olarak değerlendirilir; bu nedenle aklınıza takılan her şeyi doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.