Kalp Üfürümü

Genel Bakış

Kalp üfürümü, doktorunuz kalbinizi stetoskopla dinlerken duyduğu ekstra bir sestir. Normalde kalp dinlendiğinde 'lup-dup' diye iki ses duyulur; üfürümde bunlara ek olarak 'şşş' ya da 'fıs' gibi bir ses eklenir. Bu ses, kanın kalp kapakçıklarından veya kalp odacıklarından geçerken normalden farklı bir şekilde akmasıyla oluşur. Burada önemli olan şu: Üfürüm bir hastalık değil, bir bulgudur — yani doktorun duyduğu bir işaret. Asıl merak edilen, bu sesin altında yatan nedenin ne olduğudur. Üfürümlerin büyük çoğunluğu 'masum' yani zararsızdır ve hiçbir tedavi gerektirmez.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle sağlıklı çocuklarda ve gençlerde sık duyulur; çocukların önemli bir bölümünde masum üfürüm vardır. Yetişkinlerde de ateş, kansızlık (anemi — kanda oksijen taşıyan hücrelerin azalması) ya da hamilelik gibi geçici durumlara bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Yenidoğanlarda ve çocuklarda masum üfürümler çok yaygındır. Yetişkinlerde ve özellikle ileri yaşlarda ise üfürüm daha çok kalp kapakçıklarının zamanla yıpranması gibi nedenlerle ilişkili olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; üfürüm yalnızca muayenede duyulur.
• Çarpıntı (kalbin hızlı veya güçlü attığını hissetmek)
• Nefes darlığı, özellikle eforla (merdiven çıkarken, yürürken)
• Kolay yorulma, halsizlik
• Göğüste rahatsızlık veya ağrı
• Baş dönmesi, sersemlik hissi
• Ayaklarda, bacaklarda veya karında şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Sağlıklı çocuklarda masum üfürüm genellikle hiçbir belirti vermez; çocuk normal büyür ve oynar.
• Beslenirken çabuk yorulma, emmeyi bırakma
• Yeterli kilo alamama, büyümede yavaşlık
• Hızlı veya zor nefes alma
• Özellikle beslenirken terleme
• Dudaklarda, dilde veya tırnaklarda morarma (acil değerlendirme gerektirir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eforla ortaya çıkan nefes darlığı
• Merdiven çıkarken veya yürürken zorlanma
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi
• Bacaklarda şişlik, ayakkabıların dar gelmesi
• Gece nefes darlığıyla uyanma
• Halsizlik, günlük işlerde çabuk yorulma

Nedenler

Ana nedenler

• Masum (zararsız) akım üfürümleri: Kanın kalp içinde normal şekilde akarken çıkardığı ses; en sık görülen nedendir.
• Ateş: Vücut ısısı yükseldiğinde kan akışı hızlanır ve geçici bir üfürüm duyulabilir.
• Kansızlık (anemi): Kanın oksijen taşıma kapasitesi azaldığında kalp daha hızlı çalışır.
• Hamilelik: Kan hacminin artması geçici üfürümlere yol açabilir.
• Tiroid bezinin fazla çalışması: Kalp atışlarını hızlandırabilir.
• Kalp kapakçıklarının daralması veya tam kapanmaması (kapak hastalıkları)
• Doğumsal kalp sorunları: Kalpte doğuştan gelen delikler veya yapı farklılıkları
• Kalp kası hastalıkları ve kalp ritmi bozuklukları
• Kalp kapaklarının mikrop kaynaklı iltihabı (endokardit)
• Geçirilmiş romatizmal ateşe bağlı kalp kapak hasarı

Risk faktörleri

• Doğumsal kalp hastalığı öyküsü
• Geçirilmiş romatizmal ateş veya tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonu öyküsü
• Ailede kalp kapak hastalığı ya da doğumsal kalp hastalığı bulunması
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• İleri yaş
• Sigara kullanımı
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği (ateroskleroz — damarların sertleşmesi)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Bazı enfeksiyonlar ve diş eti iltihapları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dinlenirken bile nefes darlığı olması
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Ayaklarda, bacaklarda belirgin şişlik
• Kalp atışlarında düzensizlik hissi ve beraberinde fenalaşma
• Ateşle birlikte yeni duyulan üfürüm

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Muayene sırasında üfürüm duyulduğunda değerlendirme için randevu almak
• Ailenizde kalp kapak hastalığı veya doğumsal kalp hastalığı öyküsü varsa
• Daha önce romatizmal ateş geçirdiyseniz
• Çocuğunuzun büyümesi veya beslenmesiyle ilgili endişeniz varsa
• Hamilelik sırasında üfürüm duyulursa kontrol amaçlı
• Şikayetleriniz (yorgunluk, çarpıntı) yavaş yavaş artıyorsa

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: üfürümün ne zaman fark edildiği, şikayetleriniz, geçirdiğiniz hastalıklar ve ailenizdeki kalp hastalıkları sorulur. Ardından kalbinizi stetoskopla dinler; sesin yerini, ne zaman duyulduğunu ve şiddetini değerlendirir. Bu dinleme, üfürümün masum mu yoksa araştırılması gereken bir üfürüm mü olduğu konusunda önemli ipuçları verir. Şüphe varsa kalbin ultrasonla görüntülendiği ekokardiyografi gibi tetkikler istenir.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi: Kalbin ultrasonla görüntülenmesi. Ağrısızdır; kapakçıkların ve kalp kasının nasıl çalıştığını gösterir.
• EKG (elektrokardiyografi): Kalbin elektriksel ritmini kaydeder, birkaç dakika sürer.
• Göğüs röntgeni: Kalbin büyüklüğünü ve akciğerleri değerlendirir.
• Kan tahlilleri: Kansızlık, tiroid hormonları veya enfeksiyon gibi üfürüme yol açabilecek durumları araştırır.
• Efor testi: Kalbin egzersiz sırasında nasıl çalıştığını gösterir; bazı durumlarda istenir.
• Ritim takibi (Holter): Kalp atışları 24 saat boyunca kaydedilir; çarpıntı şikayeti varsa kullanılır.

Randevunuzda neler beklenir

Bu tetkiklerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürer. Ekokardiyografi sırasında göğsünüze soğuk bir jel sürülür ve cihazla görüntü alınır; bu sırada canınız yanmaz. Sonuçlar genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde doktorunuzla birlikte değerlendirilir. Testlerin çoğundaki amaç, bir sorun olup olmadığını netleştirmek ve çoğu zaman içinizi rahatlatmaktır.

Tedavi

Tedavi, üfürümün nedenine bağlıdır. Masum üfürümlerde tedavi gerekmez; düzenli kontroller yeterlidir. Ateş, kansızlık veya tiroid gibi geçici bir neden bulunursa, o durumun tedavi edilmesiyle üfürüm genellikle kaybolur. Kalp kapakçıkları veya kalp yapısıyla ilgili bir sorun saptanırsa, doktorunuz takip sıklığını ve izlenecek yolu planlar.

Evde kişisel bakım

• Ateş gibi geçici durumların tedavi edilmesi üfürümün kaybolmasına yardımcı olabilir; ateşiniz varsa bol sıvı için ve dinlenin.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını aksatmayın; masum üfürümlerde çoğu zaman yılda bir kontrol yeterlidir.
• Sigara içmeyin, sigara içilen ortamlarda bulunmayın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun ve düzenli, hafif-orta tempolu hareket edin.
• Diş sağlığınıza özen gösterin; diş eti iltihapları kalp sağlığını etkileyebilir. Diş tedavisi öncesi üfürümünüz olduğunu diş hekiminize söyleyin.
• Şikayetlerinizi (nefes darlığı, çarpıntı, yorgunluk) kısa notlar halinde yazın; kontrolde doktorunuza anlatmanız kolaylaşır.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi yalnızca altta yatan nedene yönelik olarak, doktorunuzun değerlendirmesiyle planlanır. Örneğin yüksek tansiyon, kalp yetersizliği veya ritim bozukluğu gibi bir durum söz konusuysa doktorunuz uygun ilaçları önerebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına mutlaka doktorunuz karar verir. Kendi kendinize ilaç başlamayın; eczacınıza veya doktorunuza danışmadan ilaçlarınızı değiştirmeyin. Masum üfürümlerde ilaç gerekmez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat veya girişim yalnızca belirli durumlarda, örneğin kalp kapakçıklarında ciddi daralma ya da yetmezlik olduğunda veya doğumsal bir kalp deliği bulunduğunda gündeme gelir. Bu karar, bir kalp uzmanı (kardiyolog) ve gerektiğinde kalp cerrahı tarafından; şikayetlerinizin şiddeti ve test sonuçlarına göre verilir. Üfürümü olan kişilerin büyük çoğunluğu hiçbir zaman ameliyat olmaz.

Bu durumla yaşamak

Üfürümü olan çoğu kişi tamamen normal bir yaşam sürer; spor yapabilir, okula gidebilir, çalışabilir. Masum üfürümü olan çocukların fiziksel aktivitelerini kısıtlamaya genellikle gerek yoktur. Yalnızca doktorunuz özel bir kısıtlama önerdiyse buna uyun; böyle bir öneri çoğu kişi için geçerli değildir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif-orta tempolu hareket (yürüyüş, yüzme, bisiklet)
• Sigara ve diğer tütün ürünlerinden uzak durmak
• Uyku düzenine dikkat etmek
• Stresi yönetmek: nefes egzersizleri, hobiler, gerekiyorsa destek almak
• Ateş veya enfeksiyon belirtilerinde erken davranıp doktora başvurmak
• Alkol kullanımını sınırlamak

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni genel sağlığınızı destekler: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı beslenin; tuzu ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Hareket konusunda haftanın çoğu günü en az 30 dakika yürüyüş gibi hafif-orta tempolu bir aktivite çoğu kişi için uygundur. Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, aşırı nefes darlığı veya baş dönmesi olursa durun ve doktorunuza danışın. Özellikle kalp kapak sorunu saptanmışsa, yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalbinizle ilgili bir şey duymak kaygı yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Çoğu üfürümün masum olduğunu bilmek birçok kişiye iyi gelir. Yine de endişeniz geçmiyor, uykunuz bozuluyor veya günlük yaşamınız etkileniyorsa bunu mutlaka doktorunuzla konuşun; gerekirse destek almanız önerilir. Kendinizi çaresiz hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız değilsiniz.

Önleme

Tüm üfürümler önlenemez; özellikle masum üfürümler tamamen normaldir ve önlenmesi gerekmez. Ancak üfürüme yol açabilecek bazı durumlar önlenebilir: Boğaz enfeksiyonlarının (özellikle streptokok kaynaklı olanların) zamanında tedavi edilmesi romatizmal kalp hastalığını önler. Yüksek tansiyonun kontrolü, sigara kullanılmaması ve sağlıklı beslenme, kalp kapaklarının daha uzun süre sağlıklı kalmasına yardımcı olur.

Aşılar

Kalp sağlığını korumak için grip (influenza) ve zatürre (pnömoni) aşıları bazı kişilere önerilebilir. Hangi aşının size uygun olduğunu ve zamanlamasını doktorunuza veya aile sağlığı merkezinize sorun. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimi ve önerileri bu konuda yol göstericidir.

Tarama programları

Üfürüm için herkesin taranması gerekmez. Ancak doğumsal kalp hastalığı veya kalp kapak hastalığı öyküsü olanlarda, romatizmal ateş geçirenlerde düzenli kontrol önerilir. Hamilelikte bebeğin kalbi açısından ek değerlendirme gerekirse kadın doğum uzmanı ve kalp uzmanı birlikte karar verir. Aile sağlığı merkezinizdeki düzenli muayeneler, üfürümün erken fark edilmesi için iyi bir fırsattır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan bir kalp sorunu varsa ve tedavi edilmezse kalp yetersizliği gelişebilir (kalbin kanı yeterince pompalayamaması).
• Kalp ritminde bozukluklar ortaya çıkabilir.
• Kalp kapaklarında mikrop kaynaklı iltihap (endokardit) riski artabilir; diş ve cilt enfeksiyonlarına dikkat etmek önemlidir.
• Çocuklarda büyüme ve gelişme olumsuz etkilenebilir.
• Nefes darlığı ve yorgunluk gibi şikayetler zamanla günlük yaşamı kısıtlayabilir.

Uzun vadeli görünüm

Sonuç genellikle iyidir. Üfürümlerin büyük çoğunluğu masumdur ve hiçbir sorun yaratmaz. Altta yatan bir sorun saptanırsa, günümüzde takip ve tedavi seçenekleri oldukça iyidir; düzenli kontrollerle çoğu kişi uzun ve aktif bir yaşam sürer. Erken fark edilmesi ve takip edilmesi en büyük avantajınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.