Kalp Kapak Hastalığı

Genel Bakış

Kalbin içinde kanın doğru yönde akmasını sağlayan dört küçük 'kapak' vardır. Bu kapaklar, tıpkı kapılar gibi açılıp kapanır ve kanın kalpten çıkıp geri kaçmasını engeller. Kalp kapak hastalığı, bu kapaklardan birinin ya da birkaçının düzgün çalışmamasıdır. İki ana sorun görülür: kapak yeterince geniş açılamaz ve kan geçişi zorlaşır (buna 'darlık' denir) ya da kapak tam kapanmaz ve kan geri kaçar (buna 'yetersizlik' veya 'kaçak' denir). Bu durum kalbin daha fazla çalışmasına yol açar; zamanla kalp yorulabilir. Çoğu zaman belirtiler yavaş yavaş ortaya çıkar ve hastalık yıllarca sessiz kalabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle 65 yaş üzerindeki kişilerde sık görülür çünkü kapaklar yaşla birlikte kalınlaşabilir ve kireçlenebilir. Ülkemizde romatizmal ateşe (boğaz enfeksiyonunun ilerlemesiyle oluşan bir hastalık) bağlı kapak sorunları da hâlâ görülmektedir.

Her yaştan kişiyi etkileyebilir. Yenidoğanlarda ve çocuklarda doğuştan gelen kapak sorunları görülebilir. Genç ve orta yaşlı erişkinlerde geçirilmiş romatizmal ateş veya kalp iltihabı (enfeksiyon) sonrası ortaya çıkabilir. İleri yaşta ise en sık neden yaşlanmaya bağlı kapak yıpranması ve kireçlenmedir. Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ve sigara gibi etkenler riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çabuk yorulma, günlük işlerde eskisinden daha çok zorlanma
• Nefes darlığı; özellikle merdiven çıkarken veya yürürken
• Yatarken ya da gece uyurken nefes darlığı hissi, yastığı yükselterek yatma ihtiyacı
• Çarpıntı (kalp atışlarını hızlı, düzensiz veya güçlü hissetme)
• Baş dönmesi, sersemlik, bazen bayılma
• Göğüste baskı veya ağrı, özellikle eforla
• Ayak bileklerinde, bacaklarda veya karında şişlik
• Halsizlik, isteksizlik, günlük enerjinin azalması

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde emerken yorulup terleme, emmeyi yarıda bırakma
• Kilo alımının yavaş olması, büyümenin geri kalması
• Hızlı ve zor nefes alma
• Dudaklarda, dilde veya parmak uçlarında morarma
• Sık sık akciğer enfeksiyonu geçirme
• Eforla çabuk yorulma, akranlarına göre oyunda geri kalma
• Bayılma veya bayılacak gibi olma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve yorgunluğun 'yaşlılığa bağlı' sanılıp gözden kaçması
• Eskiden rahat yapılan yürüyüşlerin zorlaşması, hareketin azalması
• İştahsızlık, kilo kaybı veya tam tersine hızlı kilo artışı (sıvı birikimi)
• Bacaklarda ve ayaklarda şişlik, ayakkabının dar gelmesi
• Kafa karışıklığı, dikkat dağınıklığı, huzursuzluk hissi
• Gece tuvalete kalkma sayısında artış, yatakta nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmaya bağlı yıpranma, kapak kalınlaşması ve kireçlenmesi (en sık nedenlerden biri)
• Doğuştan gelen kapak yapı bozuklukları
• Geçirilmiş romatizmal ateş (tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonu sonrası gelişebilen bir hastalık)
• Kalp iç zarının enfeksiyonu (endokardit) sonrası kapakta hasar
• Kalp krizi veya kalp kası hastalıkları sonrası kalbin genişlemesi ve kapakların tam kapanamaması
• Göğüs bölgesine uygulanan radyoterapi (ışın tedavisi) öyküsü
• Bazı doğuştan bağ dokusu hastalıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Sigara kullanımı
• Ailede kalp kapak hastalığı veya erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Çocuklukta sık geçirilen, tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonları
• Ağız ve diş sağlığının ihmal edilmesi (diş eti iltihapları kan yoluyla kalbe ulaşabilir)
• Kronik böbrek hastalığı
• Kalp kapak enfeksiyonu geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni veya hızla artan nefes darlığı
• Göğüs ağrısı ya da göğüste baskı hissi
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Ateşle birlikte halsizlik ve genel durum bozukluğu
• Son günlerde belirgin artan bacak şişliği veya hızlı kilo artışı
• Yeni başlayan ve süren çarpıntı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Muayenede kalp üfürümü (kan akışının sesi) duyulması
• Eforla ortaya çıkan, dinlenince geçen nefes darlığı veya yorgunluk
• Bacaklarda akşam saatlerinde artan hafif şişlik
• Ailede kalp kapak hastalığı bulunması
• Geçirilmiş romatizmal ateş veya kalp iltihabı öyküsü
• Daha önce kapak hastalığı tanısı almış olup düzenli kontrol zamanı gelmiş olması

Tanı

Tanı genellikle basit bir muayeneyle başlar. Doktorunuz kalbinizi dinlerken kan akışının oluşturduğu ek sesleri (üfürüm) duyabilir. Ardından kalbin yapısını ve kapakların çalışmasını gösteren görüntüleme ve elektrik kaydı testleri istenir. Bu testler ağrısızdır ve çoğu birkaç dakika sürer. Kapak hastalığının tipi (darlık mı, kaçak mı), hangi kapakta olduğu ve ne kadar ciddi olduğu bu sonuçlarla belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kalp dinleme
• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonu): kalp kapaklarının ve kalp kasının görüntülenmesi; en önemli tanı aracıdır
• EKG (elektrokardiyografi): kalbin elektrik ritminin kaydı
• Göğüs röntgeni: kalbin büyüklüğü ve akciğerlerin durumu hakkında bilgi verir
• Kan testleri: genel sağlık durumu ve kalp kası üzerindeki yükü değerlendirmek için
• Efor testi: gerektiğinde, efor sırasında kalbin nasıl çalıştığını görmek için
• Ritim kaydı (Holter gibi taşınabilir cihazlar): çarpıntı şikâyeti varsa
• Kalp kateterizasyonu (anjiyografi): bazı durumlarda kapak ve damarları daha ayrıntılı değerlendirmek için
• Kalp MR veya BT: seçilmiş olgularda ek görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Randevunuzda doktorunuz şikâyetlerinizi, geçirdiğiniz hastalıkları, kullandığınız ilaçları ve aile öykünüzü sorar; kalbinizi dinler, tansiyonunuzu ölçer. Ekokardiyografi genellikle aynı ziyarette yapılabilir ve sonuç hemen konuşulabilir. Bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir. Sonuçlar birlikte değerlendirildikten sonra doktorunuz size takip sıklığını ve varsa tedavi seçeneklerini anlatır. Sorularınızı not alıp götürmeniz ve gerekirse bir yakınınızla gelmeniz süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavinin amacı şikâyetleri azaltmak, kalbin üzerindeki yükü hafifletmek ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Herkes için aynı yol izlenmez: kapak sorununun tipi, ciddiyeti, belirtileriniz ve genel sağlık durumunuz tedavi planını belirler. Kimi kişide yalnızca düzenli takip ve yaşam düzenlemeleri yeterli olurken, kimisinde ilaç tedavisi, kimisinde ise girişimsel yöntemler veya ameliyat gerekebilir. Karar mutlaka bir hekim tarafından, sizinle birlikte verilir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltın; tuzlu hazır gıdalardan, turşu ve salamura ürünlerden kaçının
• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürün ve takip edin
• Kilonuzu haftada bir kez aynı koşullarda tartılıp not edin; ani kilo artışını doktorunuza bildirin
• Sigara içiyorsanız bırakın; bırakmak için destek isteyin
• Alkol tüketimini doktorunuzla konuşun
• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin, diş hekimi kontrollerinizi aksatmayın
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; kendi başınıza doz değiştirmeyin veya bırakmayın
• Kontrollerinizi planlanan tarihte yaptırın; yeni belirtileri ertelemeyin
• Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşı durumunuzu doktorunuza danışın

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi çoğu zaman kapak sorununu ortadan kaldırmaz; ancak kalbin işini kolaylaştırır ve şikâyetleri azaltır. Doktorunuz; tansiyonu dengelemek, vücutta biriken sıvıyı azaltmak, kalp hızını düzenlemek ve kalbin üzerindeki yükü hafifletmek için farklı ilaç gruplarından uygun gördüklerini önerebilir. Bazı ritim bozukluklarında kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar da gündeme gelebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca hekiminiz karar verir; eczacınıza danışmadan yeni bir ürün kullanmayın. Kapak darlığı ilerlemişse, bazı uygun hastalarda kasık bölgesindeki damardan girilerek yapılan ve kapak açıklığını artıran girişimsel yöntemler (anjiyoya benzer işlemler) uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat veya girişimsel tedavi; şikâyetler belirgin hale geldiğinde, kapak darlığı ya da kaçağı ciddi boyuta ulaştığında veya kalp kası üzerindeki yük artmaya başladığında düşünülür. Seçenekler arasında kapağın onarılması, kapağın değiştirilmesi (mekanik ya da biyolojik kapak) ve bazı hastalarda kateter yoluyla kapak yerleştirilmesi bulunur. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu; yaşınız, genel sağlık durumunuz, kapak sorununun tipi ve ek hastalıklarınız değerlendirilerek belirlenir. Ameliyat kararı kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle alınır.

Bu durumla yaşamak

Kapak hastalığıyla yaşamak, çoğu kişi için belirtileri tanımak ve günlük hayatı buna göre düzenlemekle mümkündür. Kendinizi aşırı yormadan hareket etmek, dinlenmeye zaman ayırmak ve bedeninizin verdiği sinyalleri ciddiye almak önemlidir. Nefes darlığı, çarpıntı ya da şişlik gibi yeni belirtiler ortaya çıktığında bunları not edip doktorunuza iletin. Düzenli kontroller, hastalığın seyrini izlemenin en güvenilir yoludur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama ölçülü hareket: doktorunuza danışarak yürüyüş gibi hafif-orta egzersizler planlayın
• Bol sebze, meyve, tam tahıl ve az tuzlu bir beslenme düzeni
• Sigarasız bir yaşam; gerekiyorsa bırakma desteği alın
• Yeterli ve düzenli uyku
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, hafif gevşeme çalışmaları veya hobiler
• Ateşli hastalıklarda erken davranıp doktora başvurmak
• Diş bakımını aksatmamak; diş tedavisi öncesi kalp durumunuzu diş hekiminize bildirmek

Diyet ve egzersiz

Beslenmede en önemli nokta tuzu azaltmaktır; tuz, vücutta sıvı birikimini artırarak nefes darlığını ve şişliği kötüleştirebilir. Evde yemek yapmak, hazır ve paketli ürünleri sınırlamak, salamuralardan kaçınmak büyük fark yaratır. Egzersiz konusunda tek kural şudur: planınızı doktorunuzla birlikte yapın. Genellikle konuşabileceğiniz tempoda yürüyüş gibi hafif-orta aktiviteler önerilir; ağır kaldırma, ani zorlanma ve çok sıcak havada efor konusunda dikkatli olun. Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi veya aşırı nefes darlığı olursa durun ve bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı tanısı kaygı, korku ve moral bozukluğuna yol açabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur ve yalnız değilsiniz. Endişenizi paylaşmak, hastalığınızı ve takip planınızı anlamak çoğu zaman rahatlatır. Uyku bozukluğu, sürekli endişe ya da isteksizlik günlük hayatınızı etkiliyorsa bunu doktorunuza söyleyin; uygun destek planlanabilir. Kendinizi çok yalnız, umutsuz ya da dayanaksız hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Bu durumlar utanılacak bir şey değildir ve yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Tüm kalp kapak hastalıkları önlenemez; özellikle yaşlanmaya bağlı yıpranma doğal bir süreçtir. Ancak bazı nedenler azaltılabilir. Boğaz enfeksiyonlarının (özellikle beta mikrobu kaynaklı olanların) doktorun önerdiği şekilde tam tedavi edilmesi, romatizmal ateşe bağlı kapak hasarını önlemede önemlidir. Tansiyon, kolesterol ve diyabetin kontrol altında tutulması, sigara içilmemesi, ağız ve diş sağlığına özen gösterilmesi kalp sağlığını genel olarak korur. Sağlık Bakanlığı'nın sağlıklı yaşam önerileri bu konuda yol göstericidir.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Bu nedenle aşı durumunuzu doktorunuza veya eczacınıza danışmanız ve Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini birlikte gözden geçirmeniz faydalı olur. Hangi aşının size uygun olduğuna sağlık uzmanınız karar verir.

Tarama programları

Şikâyeti olmayan herkese rutin kapak hastalığı taraması önerilmez. Ancak ailede kapak hastalığı öyküsü, geçirilmiş romatizmal ateş, kalp iltihabı öyküsü veya doğuştan kalp hastalığı varsa doktorunuz düzenli muayene ve gerekirse ekokardiyografi önerebilir. Düzenli sağlık kontrollerinde kalbin dinlenmesi, üfürüm gibi erken bulguların fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetmezliği: kalbin pompalama gücünün zamanla azalması
• Kalp ritim bozuklukları (özellikle atriyal fibrilasyon denilen düzensiz ritim)
• Ritim bozukluğuna bağlı pıhtı oluşumu ve inme riski
• Kalp kapağı enfeksiyonu (endokardit)
• Akciğerlerde sıvı birikmesi ve buna bağlı şiddetli nefes darlığı
• Böbrek ve diğer organlarda kan akımının azalmasına bağlı sorunlar

Uzun vadeli görünüm

Kalp kapak hastalığı olan pek çok kişi, düzenli takip ve uygun tedaviyle uzun yıllar boyunca aktif ve anlamlı bir yaşam sürdürür. Günümüzde tanı yöntemleri oldukça gelişmiştir; hastalık erken fark edildiğinde takip ve tedavi seçenekleri geniştir. Önemli olan belirtileri görmezden gelmemek, kontrolleri aksatmamak ve tedavi planına doktorunuzla birlikte sadık kalmaktır. Endişelerinizi ve sorularınızı sağlık ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.