Mide Yanması ve Asit Reflüsü

Genel Bakış

Mide yanması, göğüs kemiğinin arkasında, bazen boğaza doğru yükselen yanma hissidir. Asit reflüsü ise midenin içindeki asidin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Yemek borusu (halk arasında 'yemek borusu' ya da tıptaki adıyla özofagus), boğazı mideye bağlayan boru şeklindeki organdır. Midenin içi asitle çalışmaya alışıktır ama yemek borusunun iç yüzeyi asitten kolay etkilenir. Yemek borusunun mideye bağlandığı yerde bir kapakçık vardır; bu kapakçık normalde kapanarak asidin yukarı çıkmasını engeller. Kapakçık gevşediğinde ya da karın içi basınç arttığında asit yukarı kaçar ve o tanıdık yanma hissi ortaya çıkar. Çoğu kişide bu durum rahatsız edici ama zararsızdır; sık ve uzun süreli olduğunda ise doktora danışmak önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Toplumda her üç-yedi kişiden birinin zaman zaman mide yanması yaşadığı, düzenli reflü şikâyetlerinin ise yetişkinlerin yaklaşık beşte birinde görüldüğü tahmin edilmektedir. Aile hekimlerine en sık başvuru nedenlerinden biridir.

Her yaştan insanı etkileyebilir; ancak yetişkinlerde, kilolu kişilerde, hamilelerde, sigara içenlerde ve gece geç saatlerde yemek yiyenlerde daha sık görülür. Bebeklerde ve çocuklarda da görülebilir; bebeklikte kusma şeklinde sık görülen reflü çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Yaşlılarda belirtiler daha silik olabileceği için dikkatli değerlendirme gerekir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs kemiğinin arkasında, özellikle yemekten sonra veya yatınca artan yanma hissi
• Ağza acı veya ekşi bir sıvı gelmesi (bazen 'ağıza su gelmesi' olarak tarif edilir)
• Boğazda takılma, düğümlenme veya yemek borusunda yukarı doğru bir hareket hissi
• Geğirme, sık sık gaz çıkarma ve karında şişkinlik
• Sabahları ses kısıklığı, boğaz ağrısı veya boğazı temizleme ihtiyacı
• Kuru öksürük veya astım benzeri öksürük atakları, özellikle geceleri
• Ağız kokusu ve dişlerde aşınma (asidin ağza gelmesi diş minesini zayıflatabilir)
• Yutkunurken hafif zorlanma veya yemek borusunda takılma hissi
• Uyku bölünmesi; gece yanması nedeniyle uyanma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenmeden sonra sık tükürme, fışkırarak kusma veya huzursuzluk
• Beslenme sırasında ağlama, memeyi veya biberonu reddetme
• Sık hıçkırık, öksürük ve boğulur gibi sesler
• Yeterli kilo alamama veya büyümede yavaşlama
• Daha büyük çocuklarda göğüste yanma, mide ağrısı, tekrarlayan boğaz ağrısı
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları veya inatçı öksürük
• Not: Bebeklerde hafif reflü çok yaygındır ve genellikle yaşla birlikte azalır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yanma hissi yerine daha çok iştahsızlık, bulantı veya karında rahatsızlık
• Yutma güçlüğü ya da yemek yerken tıkanma hissinin daha belirgin olması
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik
• Öksürük veya nefes darlığının öne çıkması, yanmanın geri planda kalması
• Göğüs ağrısının kalp kaynaklı bir sorunla karışabilmesi; bu nedenle yeni başlayan göğüs ağrısı mutlaka değerlendirilmelidir
• Birden fazla ilaç kullanımı nedeniyle şikâyetlerin ilaçlarla ilişkili olabilmesi; doktor veya eczacıya danışmak önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Yemek borusu ile mide arasındaki kapakçığın (alt özofagus sfinkteri) gerektiği gibi kapanmaması
• Karın içi basıncının artması: fazla kilo, sıkı kıyafet, ağır kaldırma, kabızlıkta ıkınma
• Büyük ve yağlı öğünler yemek; yemekten hemen sonra uzanmak veya yatmak
• Mide fıtığı (hiatal herni) denilen, midenin bir bölümünün göğüs boşluğuna doğru kayması
• Bazı yiyecek ve içecekler: aşırı yağlı ve baharatlı yemekler, çikolata, nane, kafeinli içecekler, gazlı içecekler, alkol
• Sigara içmek; tükürük azalır ve kapakçık gevşer
• Bazı ilaçlar (örneğin bazı ağrı kesiciler veya bazı tansiyon ilaçları) reflüyü artırabilir — ilacınızı kendi başınıza bırakmayın, doktorunuza veya eczacınıza danışın
• Mide boşalmasının gecikmesi veya mide asidinin fazla üretilmesi
• Stres ve kaygı: doğrudan asit üretmez ama şikâyetleri belirgin şekilde artırabilir

Risk faktörleri

• Fazla kilo veya obezite
• Hamilelik (karın içi basınç artar ve hormonlar kapakçığı gevşetir)
• Sigara içmek veya alkol kullanmak
• Gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığı
• Yatarak çalışılan ya da yemek sonrası hemen yatılan bir düzen
• Mide fıtığı (hiatal herni) varlığı
• Bazı bağ dokusu hastalıkları
• Sürekli stres ve yetersiz uyku
• Bazı kronik hastalıklar nedeniyle düzenli ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutma güçlüğü veya yemek yerken tıkanma hissi
• Kan kusma, kahve telvesi gibi kusma, siyah veya kanlı dışkı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Şiddetli ve dinmeyen göğüs ağrısı (önce acil değerlendirme gerekir)
• Kansızlık belirtileri: solukluk, çarpıntı, aşırı halsizlik
• Kusmanın eşlik ettiği, ilaçla geçmeyen şiddetli şikâyetler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftada birkaç kez mide yanması yaşıyorsanız
• Şikâyetler uykuyu bölüyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa
• Reçetesiz ürünlerle veya evde uyguladığınız yöntemlerle iki haftada rahatlama olmuyorsa
• Sürekli boğaz ağrısı, ses kısıklığı, öksürük gibi belirtiler varsa
• Uzun süredir (yıllardır) reflü şikâyetiniz varsa ve kontrol muayenesi gerekiyorsa
• Hamileyseniz ve şikâyetleriniz artıyorsa (kendi başınıza ilaç kullanmayın, önce hekiminize danışın)

Tanı

Tanı çoğu zaman ayrıntılı bir görüşmeyle konur. Doktorunuz şikâyetlerinizi, ne zaman başladığını, nelerin arttırdığını ve kullandığınız ilaçları sorar. Belirtiler tipikse ek tetkik gerekmeden yaşam tarzı önerileri ve deneme amaçlı bir tedavi planı yapılabilir. Belirtiler uzun süreliyse, alarm niteliğinde bulgular varsa ya da tedaviye yanıt yoksa ileri incelemeler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve ayrıntılı öykü alma (en önemli adım)
• Deneme tedavisi: mide asidini azaltan bir ilacın belirli bir süre kullanılması ve yanıtın değerlendirilmesi
• Endoskopi (gastroskopi): ince, bükülebilir bir kamera ile yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının görüntülenmesi; gerekirse küçük doku örneği alınması
• Mide asidi ölçümü (pH ölçümü): yemek borusuna kaçan asidin 24 saat boyunca kaydedilmesi
• Yemek borusu basınç ölçümü (manometri): kapakçığın ve kasların çalışmasının değerlendirilmesi
• Helikobakter pilori (midede yaşayabilen bir bakteri) için nefes testi, kan veya dışkı testi
• Gerekirse kan testleri ve akciğer grafisi; göğüs ağrısında kalp kaynaklı nedenleri dışlamak için EKG

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç dakikalık bir muayeneyle başlar ve çoğu kişide tetkik gerekmez. Endoskopi kısa süren, genellikle hafif sakinleştirici ile yapılan ve gün içinde eve dönülebilen bir işlemdir; boğazda hafif bir rahatsızlık dışında ciddi bir ağrı beklenmez. Tetkik sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Süreci adım adım doktorunuzla konuşmak, aklınızdaki soruları sormak için çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, şikâyetlerin sıklığına ve şiddetine göre planlanır. Çoğu kişi için ilk adım yaşam tarzı düzenlemeleridir: öğünleri küçültmek, yatmadan birkaç saat önce yemek yemeyi bırakmak, yatağın baş tarafını hafifçe yükseltmek ve tetikleyici yiyeceklerden uzak durmak. Bunlar yeterli olmazsa doktorunuz uygun ilaç tedavisini önerebilir. Amaç hem belirtileri rahatlatmak hem de yemek borusunun asitten zarar görmesini engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Öğünleri küçültün; günde üç büyük öğün yerine daha sık ve az yemek yiyin
• Yemekten sonra en az 2-3 saat uzanmayın veya yatmayın
• Yatağınızın baş tarafını 10-15 santimetre yükseltin; ek yastık genellikle işe yaramaz, tüm yatağın eğimlendirilmesi daha etkilidir
• Sıkı kemer, korse ve dar kıyafetlerden kaçının
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; bu tek başına belirgin rahatlama sağlayabilir
• Alkolü azaltın veya bırakın
• Kilonuz varsa yavaş ve sürdürülebilir bir şekilde kilo vermeyi hedefleyin
• Yemek yerken acele etmeyin, iyi çiğneyin ve lokmaları büyük almayın
• Gece şikâyetleriniz varsa akşam yemeğini erken saatte yiyin
• Sizi rahatsız eden yiyecekleri bir günlük tutarak fark edin; herkes için aynı liste yoktur

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, belirtilerin sıklığına göre ara sıra kullanılan ilaçlardan düzenli kullanılan ilaçlara kadar değişir. Mide asidini nötralize eden (asidi dengeleyen) ürünler ve mide asidi üretimini azaltan ilaç grupları vardır; bazıları eczaneden reçetesiz alınabilir, bazıları ise doktor kontrolünde kullanılır. Hangi tedavinin size uygun olduğu, ne kadar süre kullanılacağı ve olası etkileşimler doktorunuz tarafından değerlendirilmelidir. Özellikle hamilelikte, başka hastalıklarınız varsa veya düzenli ilaç kullanıyorsanız, eczacınıza da danışarak hareket edin. İlaçların adını ve dozunu kendi kendinize değiştirmeyin; uzun süreli kullanımda kontroller ihmal edilmemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat nadiren gerekir. Yaşam tarzı değişikliklerine ve uygun ilaç tedavisine rağmen şikâyetleri kontrol altına alınamayan, ilaç kullanımına bağlı sorunlar yaşayan ya da yemek borusunda belirgin hasar gelişen seçilmiş hastalarda, kapakçığı güçlendirmeye yönelik cerrahi yöntemler düşünülebilir. Bu karar; gastroenteroloji ve cerrahi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle, kişiye özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Reflü ile yaşamak, çoğu zaman küçük ama düzenli alışkanlık değişiklikleriyle oldukça konforlu hale gelir. Şikâyetlerin ne zaman arttığını fark etmek (örneğin geç saatte yenen bir akşam yemeği veya kahve) size en çok yarayacak bilgidir. Belirtilerin günlük hayatınızı yönetmesine izin vermeyin; basit bir plan çoğu kişide belirgin fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyku; gece reflüsü varsa yatış saatinden önce yemek yemeyi bırakın
• Stresi azaltmaya yönelik nefes egzersizleri, hafif yürüyüş veya gevşeme teknikleri
• Yemek sonrası 15-20 dakikalık hafif yürüyüş; ağır egzersiz için biraz bekleyin
• Öğünleri not alarak tetikleyicilerinizi tanımak
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmak
• Sigarayı bırakmak; bunun için aile hekiminizden destek isteyebilirsiniz

Diyet ve egzersiz

Beslenme konusunda tek bir 'reflü diyeti' yoktur; kişiye göre değişir. Genel olarak yağlı ve ağır yemekleri, aşırı baharatı, çikolatayı, naneyi, kafeinli ve gazlı içecekleri azaltmak yardımcı olabilir. Domates ve narenciye bazı kişilerde şikâyet yaratır, bazılarında yaratmaz; deneyerek kendi listenizi oluşturun. Yemek yerken acele etmemek ve iyi çiğnemek de önemlidir. Egzersiz reflüyü genellikle iyileştirir çünkü kilo kontrolüne ve sindirime yardımcı olur; ancak karın kaslarını zorlayan ağır hareketleri tok karnına yapmaktan kaçının. Yüzme ve tempolu yürüyüş çoğu kişi için rahattır; hangi hareketin size iyi geldiğini deneyerek bulabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli mide yanması yorucu olabilir; gece uykusunun bölünmesi sinirlilik, dikkat dağınıklığı ve isteksizlik yaratabilir. Stresin kendisi reflüyü doğrudan üretmez ama belirtileri belirgin şekilde artırabilir; bu bir kısır döngüye dönüşebilir. Kendinizi bunalmış, sürekli endişeli veya umutsuz hissediyorsanız ya da şikâyetleriniz ruh halinizi belirgin şekilde etkiliyorsa, bunu bir sağlık profesyoneliyle konuşmanız çok değerlidir. Ruhsal zorlanma yaşayan kişiler için destek hatları ve ruh sağlığı uzmanları vardır; acil bir kriz durumunda 112'yi arayabileceğinizi unutmayın.

Önleme

Reflünün tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da sıklığı ve şiddeti büyük ölçüde azaltılabilir. Sağlıklı kiloda kalmak, sigara ve alkolden uzak durmak, küçük öğünlerle beslenmek ve yatmadan önce yemek yememek en etkili adımlardır. Bu alışkanlıklar hem reflü hem de genel sağlık açısından faydalıdır.

Tarama programları

Reflü için toplum genelinde tarama önerilmez. Ancak uzun yıllardır süren şikâyetler, yutma güçlüğü, kilo kaybı, kansızlık veya kanama bulguları varsa doktorunuz endoskopi önerebilir. Ne zaman ve kime tarama yapılacağı kişiye göre değerlendirilir; bu kararı hekiminizle birlikte almalısınız.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Özofajit: yemek borusunun iç yüzeyinin asitle tahriş olup iltihaplanması
• Yemek borusunda daralma (striktür): nedeniyle yutma güçlüğü gelişebilir
• Kanama ve buna bağlı kansızlık (anemi)
• Barrett özofagusu: yemek borusundaki hücrelerin asit nedeniyle değişime uğraması; bu durum takip gerektirir, çoğu kişide kansere dönüşmez
• Dişlerde aşınma, diş çürüğü ve ağız kokusu
• Ses kısıklığı, kronik öksürük ve astım şikâyetlerinin kötüleşmesi
• Uyku bozukluğu, yorgunluk ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Genel tablo umut vericidir. Reflü şikâyeti olan kişilerin büyük çoğunluğu yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde doktor kontrolündeki tedaviyle rahatlar ve normal hayatlarına devam eder. Ciddi komplikasyonlar daha nadirdir ve genellikle uzun yıllar süren, tedavi edilmemiş şikâyetlerle ilişkilidir. Belirtilerinizi düzenli olarak takip etmek ve gerektiğinde bir sağlık profesyoneline danışmak, bu süreci sizin lehinize yönetmenin en güvenli yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.