Mezotelyomada Yardım ve Destek

Genel Bakış

Mezotelyoma, organlarımızın dış yüzeyini ve vücut boşluklarının iç yüzeyini saran ince zarın (mezotelyum) kanseridir. En sık akciğerleri saran zarı (plevra) tutar; bu nedenle halk arasında 'akciğer zarı kanseri' olarak da bilinir. Daha seyrek olarak karın zarında (periton) ya da kalbi çevreleyen zarda görülebilir. Genellikle yıllar önce asbest (amyant) adı verilen lifli bir maddeye maruz kalmakla ilişkilidir; ancak asbeste maruz kalan herkeste bu hastalık gelişmez. Bu yazı, hastalığın ne olduğunu anlatmanın yanında en çok da nasıl destek alabileceğinize odaklanır.

Mezotelyoma dünyada ve ülkemizde nadir görülen bir kanserdir. Görülme sıklığı, geçmişte asbestle yoğun çalışılan mesleklerin ve doğal asbest bulunan bazı bölgelerin bulunduğu yerlerde daha yüksektir. Ülkemizde madencilik, tersane, inşaat, yalıtım, gemi sökümü gibi iş kollarında geçmişte asbest maruziyeti olmuş kişiler ve bu kişilerin ev halkı risk altında olabilir.

Hastalık en sık orta ve ileri yaştaki yetişkinlerde, çoğunlukla 50-70 yaş arasında görülür. Erkeklerde daha sık rastlanır; bunun nedeni geçmişte asbestle çalışan işlerde daha çok erkeklerin yer almış olmasıdır. Ancak asbete maruz kalan herkes, kadınlar ve genç yetişkinler de dahil, risk altındadır. İşçilerin üzerindeki tozu eve taşıması nedeniyle aile bireylerinde de görülebilir. Çocuklarda görülmesi ise son derece nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle merdiven çıkarken veya yürürken zorlanma
• Göğüs duvarında ağrı veya rahatsızlık hissi
• Uzun süren, geçmeyen kuru öksürük
• Açıklanamayan yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Gece terlemeleri veya hafif ateş
• Karın zarı tutulduğunda karında şişlik, dolgunluk veya karın ağrısı
• Ellerde ve yüzde şişme (nadir durumlarda)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda mezotelyoma çok çok nadirdir; bu yaş grubunda görülen solunum şikayetlerinin altında genellikle astım, enfeksiyon veya alerji gibi çok daha yaygın nedenler yatar.
• Yine de uzun süren nefes darlığı, inatçı öksürük veya açıklanamayan kilo kaybı varsa çocuk hekimine başvurmak ihmal edilmemelidir.
• Çocuklarda belirtiler silik olabileceği için ebeveynlerin gözlemi ve düzenli kontrolü önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta nefes darlığı ve halsizlik sıklıkla 'yaşlılığa bağlı' sanılıp göz ardı edilebilir; oysa yeni başlayan ve giderek artan şikayetler araştırılmalıdır.
• Geçmişte asbestle çalışılmış bir iş öyküsü varsa, hekime mutlaka söylenmelidir; bu bilgi tanı sürecini kolaylaştırır.
• İleri yaşta başka hastalıklar da bulunabildiği için belirtilerin bir kısmı farklı nedenlerle açıklanabilir; bu nedenle değerlendirme bütüncül yapılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Asbest (amyant) liflerine maruz kalmak: Bu lifler solunduğunda veya yutulduğunda akciğer zarı ya da karın zarında yıllar içinde hücre değişikliklerine yol açabilir.
• Mesleki maruziyet: Madencilik, tersane ve gemi sökümü, inşaat ve yıkım, yalıtım, otomotiv fren-balata işleri, tekstil ve bazı fabrika işleri gibi asbestle temasın olabildiği işler.
• Çevresel/doğal maruziyet: Toprakta doğal olarak bulunan lifli minerallere (asbest ve benzeri lifler) yakın yaşamak veya bunların kullanıldığı eski yapılarda bulunmak.
• Ev içi dolaylı maruziyet: Asbestli işte çalışan kişinin kıyafetleri ve saçıyla eve taşıdığı lifler, ev halkı için de risk oluşturabilir.

Risk faktörleri

• Uzun süreli veya yoğun asbest maruziyeti (maruziyet arttıkça risk artar, ancak kısa süreli maruziyette de hastalık görülebilir)
• Maruziyetten sonra uzun bir sessiz dönem: belirtiler genellikle 20-50 yıl sonra ortaya çıkar
• İleri yaş
• Erkek olmak (geçmişte asbestle çalışan işlerde daha çok erkeklerin yer alması nedeniyle)
• Asbestli işte çalışan bir aile bireyiyle aynı evi paylaşmak
• Sigara içmek: Sigara mezotelyomaya tek başına yol açmaz, ancak akciğer sağlığını bozarak genel solunum riskini artırır
• Nadir durumlarda ailede benzer hastalık öyküsü (kalıtsal yatkınlık)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız hızla artıyorsa veya dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyorsanız
• Şiddetli göğüs veya karın ağrınız varsa
• Kan tükürüyorsanız
• Açıklanamayan hızlı kilo kaybı ve gece terlemeleri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen öksürük, nefes darlığı veya göğüs rahatsızlığı varsa
• Geçmişte asbestle çalıştığınız bir iş olduysa ve hiç değerlendirilmediyseniz
• Ailenizde asbest maruziyeti olan biri varsa ve sizde de solunum şikayetleri başladıysa
• Karında yavaş yavaş artan şişlik veya dolgunluk fark ettiyseniz

Tanı

Tanı genellikle aile hekiminiz veya göğüs hastalıkları uzmanı ile başlayan bir süreçle konur. Önce öykü alınır: şikayetleriniz, geçmiş işleriniz ve asbest teması olasılığı ayrıntılı olarak sorulur. Ardından görüntüleme tetkikleri ve gerekirse zar örneklemesi yapılır. Kesin tanı çoğu zaman alınan doku örneğinin patoloji laboratuvarında incelenmesiyle konur. Bu süreç birkaç basamak gerektirebilir; sabırlı olmak ve randevuları takip etmek önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve ayrıntılı öykü (meslek öyküsü dahil)
• Akciğer grafisi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme tetkikleri
• Zar çevresindeki sıvıdan örnek alma (torasentez) ve sıvının incelenmesi
• Doku örneği alma (biyopsi) ve patolojide incelenmesi
• Gerekirse solunum fonksiyon testleri ve kan tetkikleri
• Uzman hekimlerin birlikte değerlendirdiği ek incelemeler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir ve birden fazla bölümün (göğüs hastalıkları, radyoloji, patoloji, onkoloji) görüşünü içerebilir. Bu bekleme dönemi kaygı verici olabilir; endişelerinizi hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin. Sorularınızı önceden yazmak, yanınıza güvendiğiniz birinin gelmesi ve notlar almak süreci daha anlaşılır kılar. Tanı konduğunda ise size uygun tedavi ve destek seçenekleri ayrıntılı olarak konuşulur.

Tedavi

Mezotelyoma tedavisi, hastalığın yeri, yaygınlığı, genel sağlık durumunuz ve istekleriniz göz önünde bulundurularak bir uzman ekip tarafından planlanır. Amaçlar genellikle hastalığı mümkün olduğunca kontrol altında tutmak, şikayetleri azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi planı kişiye özeldir ve zaman içinde gözden geçirilebilir.

Evde kişisel bakım

• Randevularınızı ve kontrollerinizi düzenli takip edin; şikayetlerinizdeki değişiklikleri not alın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, solunum sağlığınız için en değerli adımlardan biridir
• Nefes egzersizleri ve hafif hareketler için hekiminize veya fizyoterapiste danışın
• Dinlenmeye zaman ayırın, günlük işleri küçük parçalara bölün ve yardım istemekten çekinmeyin
• Bol su içmeye ve dengeli beslenmeye özen gösterin; iştahınız azsa hekiminize ya da diyetisyene danışın
• Evdeki toz ve kimyasal maddelerden, sigara dumanından uzak durun
• Geçmişte asbestle temasınız olduysa bunu her yeni hekime hatırlatın

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cerrahi girişimler, ilaçla yapılan kanser tedavisi (kemoterapi), ışın tedavisi (radyoterapi) ve bağışıklık sistemini hedefleyen tedaviler (immünoterapi) bulunur. Zar çevresinde biriken sıvıyı boşaltmak ve tekrar birikmesini azaltmaya yönelik işlemler nefes rahatlığı sağlayabilir. Ağrı, nefes darlığı, yorgunluk ve iştahsızlık gibi şikayetleri hafifletmeye yönelik destekleyici (palyatif) bakım tedavinin önemli bir parçasıdır ve yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğu, yararları ve olası yan etkileriyle birlikte uzman hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Bu yazıda ilaç adı veya doz bilgisi verilmez; böyle kararlar yalnızca sizi takip eden hekim tarafından alınır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, hastalığın yerine ve yaygınlığına, genel sağlık durumunuza ve beklentilerinize göre seçilmiş bazı hastalarda gündeme gelebilir. Amacı tümör dokusunu çıkarmak, sıvı birikimini azaltmak veya şikayetleri hafifletmek olabilir. Herkes için uygun değildir; karar, göğüs cerrahisi ve onkoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle ve sizin tercihleriniz de dikkate alınarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Mezotelyoma ile yaşamak, günlük hayatı planlamayı ve enerjinizi dikkatli kullanmayı gerektirir. Nefes darlığı veya yorgunluk varsa işleri sıraya koymak, aralarda dinlenmek ve yardım kabul etmek büyük fark yaratır. Hastalık hakkında bilgi sahibi olmak, sorularınızı yazmak ve kontrollerde yanınızda birinin bulunması kendinizi daha güvende hissetmenize yardımcı olur. Şikayetleriniz değiştiğinde bunu hekiminize iletmekten çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara dumanı, toz, boya ve kimyasal buharlar gibi solunumu zorlayan ortamlardan uzak durun
• Ev içi havalandırmaya ve temizliğe özen gösterin
• Enerjinizi korumak için ağır işleri bölerek yapın, sık sık kısa molalar verin
• Aile ve arkadaşlarınızla bağlantıda kalın; sosyal destek yükü hafifletir
• Geçmişte asbestle çalıştıysanız, bunun meslek hastalığı olarak değerlendirilmesi ve sosyal güvenlik haklarınız konusunda hekiminize ve ilgili kuruma danışın
• Seyahat veya günlük plan yapmadan önce hekiminize danışarak kendinize uygun bir düzen kurun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenmek, gücünüzü korumaya ve tedaviye daha iyi uyum sağlamaya yardımcı olur. İştah azalırsa az ve sık yemek, besleyici atıştırmalıklar tercih etmek işe yarayabilir. Hareket de önemlidir: yürüyüş ya da hafif germe egzersizleri gibi size uygun aktiviteleri hekiminizin onayıyla yapın. Nefes darlığı varsa egzersiz öncesi nefes teknikleri konusunda fizyoterapistten destek isteyebilirsiniz. Beslenme ve egzersiz planınızı kendi durumunuza göre hekiminiz veya diyetisyeninizle birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanı almak; korku, öfke, üzüntü, kaygı ve zaman zaman umutsuzluk hissettirebilir. Bu duygular son derece anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı paylaşmak, günlük tutmak, destek gruplarına katılmak ve profesyonel psikolojik destek almak belirgin şekilde rahatlatıcı olabilir. Aile bireyleri için de destek almak önemlidir. Eğer kendinizi dayanamayacak kadar umutsuz, çaresiz veya kendinize zarar verme düşünceleri içinde hissederseniz, lütfen vakit kaybetmeden acil yardım isteyin: 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Aile hekiminiz sizi psikolog veya psikiyatri desteğine yönlendirebilir.

Önleme

Mezotelyomada en önemli korunma yolu asbest maruziyetini önlemektir. İş yerlerinde asbest kullanımına ilişkin yasal düzenlemeler ve koruyucu ekipman kuralları bu nedenle büyük önem taşır. Asbest içeren eski yapılarda tadilat veya yıkım yapılacaksa mutlaka uzman desteği alınmalı, kendi başınıza kırma-dökme yapılmamalıdır. Asbestle çalışılan işlerde çalışan kişilerin iş kıyafetlerini evde değil iş yerinde çıkarması, duş alması ve ayrı yıkanması ev halkının korunmasına yardımcı olur.

Aşılar

Mezotelyomaya karşı koruyucu bir aşı yoktur. Genel sağlığınızı korumak için hekiminizin önerdiği diğer rutin aşılar (örneğin mevsimsel grip ve zatürre aşıları) hakkında aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Genel nüfus için mezotelyoma taraması önerilen bir uygulama değildir. Ancak geçmişte yoğun asbest maruziyetiniz varsa, hekiminiz düzenli kontroller ve görüntüleme tetkikleri önerebilir. Maruziyet öykünüzü her hekim ziyaretinde belirtmeniz, size uygun takip planının kurulmasını sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın ve iş sağlığı birimlerinin güncel önerileri bu konuda yol göstericidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer zarı çevresinde sıvı birikmesi (plevral efüzyon) ve buna bağlı artan nefes darlığı
• Akciğerin bir kısmının sönmesi ve solunum kapasitesinin azalması
• Şiddetli göğüs ağrısı ve hareket kısıtlılığı
• Belirgin kilo kaybı, halsizlik ve günlük aktivitelerde azalma
• Hastalığın çevre dokulara veya başka organlara yayılması
• Nadir durumlarda ciddi solunum yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Mezotelyoma ciddi bir hastalıktır ve dürüst olmak gerekirse tedavisi kolay değildir. Ancak bu, umut olmadığı anlamına gelmez. Tedavi yöntemleri her geçen yıl gelişmektedir; birçok kişi uygun tedavi ve iyi destekleyici bakımla uzun süre yaşam kalitesini koruyabilmekte, ailesiyle ve sevdiği işlerle zaman geçirebilmektedir. Süre ve seyir kişiden kişiye belirgin şekilde değişir. Sizin durumunuz için gerçekçi beklentileri ve seçenekleri en iyi, sizi takip eden uzman ekibiniz açıklayabilir. Sorularınızı sormaktan, ikinci bir görüş almaktan ve destek istemekten çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.