Hemoroid (Basur) İçin Yardım: Belirtiler, Tedavi ve Günlük Yaşam

Genel Bakış

Hemoroid, halk arasında 'basur' olarak bilinen, makat (anüs) bölgesindeki damarların genişleyip şişmesidir. Bu damarlar normalde herkeste vardır; ancak baskı arttığında genişleyerek kaşıntı, ağrı veya kanama yapabilir. Hemoroidler makatın içinde (iç hemoroid) ya da dışında (dış hemoroid) olabilir. Genellikle tehlikeli değildir ve çoğu kişi basit önlemlerle rahatlar.

Evet, hemoroid oldukça yaygın bir sağlık sorunudur. Pek çok kişi utanıp söylemediği için gerçek sayı tahminlerden fazladır. Aile hekimleri ve genel cerrahlar bu şikâyetle çok sık karşılaşır; yani doktorunuz için bu tanıdık ve sıradan bir konudur.

Hemoroid her yaşta görülebilir ama en çok 30-60 yaş arasında ve hamilelik döneminde sıklaşır. Kabızlık çekenler, uzun süre oturarak çalışanlar, ağır yük kaldıranlar ve kilolu kişilerde daha sık görülür. Çocuklarda seyrek görülür; çocukta makat kanaması olursa mutlaka doktora danışılmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tuvalet kâğıdında veya klozet içinde parlak kırmızı kan görülmesi (genellikle ağrısız)
• Makat bölgesinde kaşıntı, yanma veya nem hissi
• Otururken rahatsızlık veya dolgunluk hissi
• Makat çevresinde ele gelen yumuşak bir şişlik ya da meme (dış hemoroid)
• Tuvaletten sonra tam boşalmamış hissi
• Şişlik pıhtılaşınca (tromboz) ani ve belirgin ağrı, sert bir yumru

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hemoroid seyrektir; genellikle uzun süren kabızlıkla ilişkilidir.
• Tuvalette ağlama, ıkınma ve sert dışkı sık görülen eşlik eden durumlardır.
• Çocukta makat kanaması görülürse nedeni mutlaka doktor tarafından araştırılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe dokuların esnekliği azaldığı için hemoroidler daha kolay dışarı sarkabilir (prolapsus).
• Kullanılan bazı ilaçlar (örneğin kabızlık yapabilenler) şikâyetleri artırabilir; doktorunuza danışın.
• İleri yaşta görülen makat kanaması başka hastalıklarla karışabileceği için değerlendirilmesi önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kabızlık nedeniyle sürekli ıkınma ve zorlanma
• Uzun süre tuvalette oturma veya telefona bakma
• Düşük lifli beslenme ve yeterince su içmemek
• Hamilelikte rahim büyümesi ve doğum sırasında artan basınç
• Ağır yük kaldırma veya sürekli ıkınmaya yol açan aktiviteler
• Uzun süre hareketsiz oturmak
• Kronik ishal de makat bölgesini tahriş ederek şikâyetleri artırabilir

Risk faktörleri

• İleri yaş ve aile öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Sürekli kabızlık ya da sürekli ishal
• Masa başı iş nedeniyle uzun süre oturmak
• Az lifli, işlenmiş gıdalardan zengin beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yoğun ya da durmayan makat kanaması
• Siyah veya katran renkli dışkı
• Ateş, titreme ve makat çevresinde şiddetli ağrı
• Dışarı sarkan ve geri itilemeyen, morarmış şişlik
• Baş dönmesi veya halsizlikle birlikte kanama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir haftadan uzun süren kaşıntı, ağrı veya rahatsızlık
• Tekrarlayan makat kanaması
• Tuvalet sonrası temizlenmede zorluk veya sürekli nem hissi
• Dışkılama alışkanlıklarınızda açıklanamayan değişiklik
• Şikâyetlerin evdeki önlemlere rağmen düzelmemesi

Tanı

Tanı genellikle öykü ve muayene ile konur. Doktorunuz şikâyetlerinizi, dışkılama alışkanlıklarınızı ve beslenmenizi sorar; ardından makat bölgesini kısa bir muayeneyle değerlendirir. Gerekirse makatın içini görmek için kısa bir aletli muayene yapılabilir. Bu işlemler birkaç dakika sürer ve tanı çoğu zaman hemen konur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: makat çevresinin gözle ve elle değerlendirilmesi
• Makattan yapılan kısa parmak muayenesi
• Anoskopi: makatın iç kısmının ince bir aletle görüntülenmesi
• Gerekirse sigmoidoskopi veya kolonoskopi ile daha yukarıdaki bağırsağın incelenmesi
• Kanamanın miktarını değerlendirmek için kan sayımı
• Dışkıda kan veya enfeksiyon araştırması

Randevunuzda neler beklenir

Muayene kısa ve genellikle rahatsız edici değildir; biraz baskı hissedebilirsiniz. Utandığınızı düşünüyorsanız bunu doktorunuza söylemekten çekinmeyin, size anlayışla yaklaşacaktır. İsterseniz yanınızda bir yakınınız bulunabilir. Muayene sonrası çoğu kişi günlük hayatına hemen döner.

Tedavi

Hemoroid şikâyetlerinin büyük bölümü ilaç dışı önlemlerle ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Amaç kabızlığı azaltmak, makat bölgesindeki tahrişi dindirmek ve damarlar üzerindeki baskıyı hafifletmektir. Şikâyetler sürerse doktorunuz daha ileri seçenekleri konuşabilir.

Evde kişisel bakım

• Lifli beslenin: sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl tüketimini artırın.
• Günde yeterince su için; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir.
• Tuvalette ıkınmayın ve uzun süre oturmayın; telefonla oyalanmayın.
• Dışkılama isteği geldiğinde ertelemeyin.
• Ilık oturma banyosu (makası ılık suya oturtmak) 10-15 dakika rahatlatıcı olabilir.
• Bölgeyi ıslak mendil veya yumuşak tuvalet kâğıdıyla nazikçe temizleyin, ovmayın.
• Dar ve sentetik iç çamaşır yerine pamuklu, rahat iç çamaşır tercih edin.
• Kaşıntıyı gidermek için eczacınıza danışabileceğiniz yatıştırıcı ürünler olabilir; kendi başınıza uzun süreli kullanımdan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz şikâyetin türüne göre krem, merhem veya fitil gibi bölgesel rahatlatıcı ürünler önerebilir; bunlar genelde ağrıyı ve kaşıntıyı azaltmaya yöneliktir. Kabızlık varsa dışkıyı yumuşatan ürünler gündeme gelebilir. Daha kalıcı şikâyetlerde lastik bantla bağlama, skleroterapi (damarın küçültülmesi) veya ısıyla damar kapatma gibi küçük girişimsel işlemler poliklinik koşullarında uygulanabilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir; ilaç veya işlem önerilerini yalnızca hekiminizin yönlendirmesiyle kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, diğer yöntemlere yanıt vermeyen, sık tekrarlayan ya da günlük yaşamı belirgin etkileyen hemoroidlerde düşünülebilir. Cerrahi seçenekler arasında hemoroid dokusunun çıkarılması veya damar akımının azaltılmasına yönelik yöntemler bulunur. Ameliyat gerekip gerekmediğine, hangi yöntemin uygun olduğuna ve iyileşme sürecine doktorunuz sizin durumunuza göre karar verir.

Bu durumla yaşamak

Hemoroid ile yaşamak çoğu zaman mümkündür ve günlük küçük alışkanlıklar fark yaratır. Tuvalet alışkanlığınızı düzenlemek, yeterince su içmek ve uzun süre hareketsiz kalmamak şikâyetlerin sıklığını azaltabilir. Alevlenme dönemlerinde kısa süreli rahatsızlık olsa da çoğu kişi birkaç gün içinde kendini daha iyi hisseder.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli hareket edin: tempolu yürüyüş bağırsak hareketlerini destekler.
• Uzun süre oturuyorsanız saat başı kısa molalar verip ayağa kalkın.
• Ağır yük kaldırırken nefesinizi tutup ıkınmak yerine doğru kaldırma tekniği kullanın.
• Tuvalete girerken acele etmeyin ama orada da uzun süre kalmayın.
• Sigara kullanımı damar sağlığını etkiler; bırakmayı düşünüyorsanız destek isteyin.
• Kiloyu sağlıklı aralıkta tutmak karın içi basıncı azaltır.

Diyet ve egzersiz

Lif ve su ikilisi bu konuda en güçlü yardımcınızdır. Yavaş yavaş lif artırın ki şişkinlik olmasın; aynı zamanda su içmeyi de artırın. Kızartma, aşırı baharat ve alkol bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir; size dokunanları fark edip ölçülü tüketin. Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş, yüzme veya hafif bisiklet gibi aktiviteler bağırsakları düzenler ve kilo kontrolüne yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür şikâyetler utangaçlık, kaygı ve sosyal ortamlarda rahatsızlık hissi yaratabilir; bu duygular çok anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Şikâyetlerin konuşulması zor geliyorsa, güvendiğiniz bir yakınınızdan destek isteyebilirsiniz. Kaygı veya utanç günlük yaşamınızı belirgin etkiliyorsa bir sağlık uzmanından ya da ruh sağlığı desteğinden yardım almak iyi bir adımdır. Kendinize zarar verme düşüncesi gibi acil bir durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Hemoroid her zaman tamamen önlenemese de şikâyetlerin sıklığı ve şiddeti büyük ölçüde azaltılabilir. En etkili adımlar kabızlığı önlemek, ıkınmamak ve uzun süre hareketsiz kalmamaktır. Bu alışkanlıkları günlük hayatın parçası yapmak uzun vadede belirgin fark yaratır.

Tarama programları

Hemoroid için özel bir tarama programı yoktur. Ancak makat kanaması olan kişilerde altta yatan başka nedenlerin dışlanması önemlidir. Kalın bağırsak kanseri taraması yaşa ve risk durumuna göre Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği programlar çerçevesinde yapılır; hangi taramanın size uygun olduğunu aile hekiminize sorabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid şişliği içinde pıhtı oluşması (tromboz) ile ani ve şiddetli ağrı
• Dışarı sarkan hemoroidin sıkışıp morarması
• Uzun süreli hafif kanamalara bağlı kansızlık (anemi) gelişebilmesi
• Makat çevresinde tahriş, egzama benzeri kaşıntı ve cilt sorunları
• Nadir durumlarda makat çevresinde enfeksiyon veya apse

Uzun vadeli görünüm

Haber iyi: hemoroid şikâyetleri olan kişilerin büyük çoğunluğu yaşam tarzı değişiklikleri ve basit tedbirlerle belirgin rahatlama yaşar. Şikâyetler tekrarlayabilir ama yönetilebilir. Önemli olan, makat kanamasını hafife almadan bir sağlık uzmanına göstermek ve size uygun planı birlikte oluşturmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.