Hepatit D

Genel Bakış

Hepatit D, karaciğerde iltihap (yangı) yapan bir virüsün yol açtığı bir karaciğer hastalığıdır. Bu virüsün önemli bir özelliği vardır: Yalnızca hepatit B virüsü taşıyan kişilerde hastalık yapabilir. Yani hepatit D, hepatit B'nin üzerine eklenen bir hastalık gibi düşünülebilir. Hepatit B'si olmayan bir kişi hepatit D'ye yakalanmaz. Hepatit D, hepatit B'ye göre karaciğeri daha hızlı ve daha belirgin şekilde etkileyebilir; bu yüzden erken fark edilmesi ve düzenli takip edilmesi önemlidir.

Hepatit D dünyanın her yerinde aynı sıklıkta görülmez. Türkiye'de hepatit B sıklığı yıllar içinde aşılamayla belirgin şekilde azalmıştır ve hepatit D de buna paralel olarak daha az görülür hale gelmiştir. Yine de hepatit B taşıyan kişiler arasında, bazı bölgelerde ve belirli risk gruplarında hâlâ görülebilir. Sıklık, ülkeden ülkeye ve toplumdan topluma değişir.

Hepatit D, yalnızca hepatit B virüsünü taşıyan kişileri etkiler. Bu kişiler hepatit B'yi yeni geçiriyor olabilir ya da yıllardır kronik (uzun süreli) hepatit B ile yaşıyor olabilir. Kan yoluyla bulaşan virüsler açısından risk taşıyan kişiler, örneğin ortak enjektör kullananlar, korunmasız cinsel ilişki yoluyla risk alanlar ve steril olmayan koşullarda tıbbi işlem ya da dövme yaptıranlar daha fazla risk altındadır. Sağlık çalışanları da kanla temas nedeniyle dikkatli olmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide başlangıçta hiçbir belirti olmayabilir; hastalık sessiz seyredebilir.
• Belirgin yorgunluk, halsizlik ve isteksizlik
• Bulantı, kusma ve iştah kaybı
• Karnın sağ üst kısmında (karaciğer bölgesinde) ağrı veya dolgunluk hissi
• Hafif ateş ve kas-eklem ağrıları
• İdrarın koyulaşması (çay rengi gibi)
• Ciltte ve göz akında sararma (sarılık)
• Kaşıntı ve bazı kişilerde deri döküntüleri

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hastalık genellikle daha hafif geçer ve belirti görülmeyebilir.
• Hafif yorgunluk, iştahsızlık veya karın ağrısı tek belirti olabilir.
• Sarılık çocuklarda daha nadir görülür; bu nedenle hastalık fark edilmeyebilir.
• Hepatit B taşıyan bir çocukta davranış değişikliği, halsizlik ya da büyüme yavaşlığı varsa doktora danışmak önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta hastalık daha ağır seyredebilir ve iyileşme daha uzun sürebilir.
• Yorgunluk ve güçsüzlük daha belirgin hissedilebilir.
• Karaciğerde önceden var olan başka bir sorun varsa belirtiler daha hızlı kötüleşebilir.
• Yaşlılarda susuz kalma (dehidratasyon) riski daha yüksektir; bol sıvı almak ve doktor takibi önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hepatit D virüsü (HDV) ile enfeksiyon; bu virüs yalnızca hepatit B virüsü bulunan kişilerde çoğalabilir.
• Virüs, kan ve vücut sıvıları yoluyla bulaşır: ortak enjektör kullanımı, steril olmayan tıbbi malzemeler, dövme ve piercing aletleri gibi.
• Korunmasız cinsel ilişki yoluyla bulaşabilir.
• Nadiren anneden bebeğe doğum sırasında bulaşabilir.
• Hepatit B'si olmayan bir kişiye hepatit D bulaşsa bile hastalık gelişmez; çünkü virüsün çoğalmak için hepatit B'ye ihtiyacı vardır.

Risk faktörleri

• Kronik (uzun süreli) hepatit B taşıyıcısı olmak
• Damar yoluyla ilaç kullanmak ve enjektör paylaşmak
• Hepatit B taşıyan bir kişiyle korunmasız cinsel ilişki
• Aynı evde hepatit B taşıyan biriyle yaşamak ve kişisel bakım eşyalarını (tıraş bıçağı, diş fırçası, tırnak makası) paylaşmak
• Steril olmayan koşullarda dövme, piercing ya da tıbbi girişim yapılması
• Hepatit B aşısı yaptırmamış olmak
• Diyaliz tedavisi görmek veya sık kan nakli almak
• Kanla temas ederek çalışan sağlık personeli olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte veya göz akında sararma fark ettiyseniz
• Yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı veya durmayan kusma varsa
• İdrar rengi belirgin şekilde koyulaştıysa
• Hepatit B taşıyıcısıysanız ve birkaç gündür belirgin halsizlik, bulantı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hepatit B taşıyıcısıysanız düzenli karaciğer kontrollerinizi aksatmayın
• Hepatit B'li bir kişiyle aynı evde yaşıyorsanız veya riskli temasınız olduysa aşı ve tetkik için başvurun
• Hiç belirtiniz olmasa da aşı durumunuzu öğrenmek için aile hekiminize danışın
• Gebelik planlıyorsanız hepatit B ve D açısından değerlendirilmek üzere doktorunuzla görüşün

Tanı

Hepatit D tanısı, doktorunuzun sizi dinlemesi ve kan testleriyle konur. Önce hepatit B olup olmadığına bakılır; çünkü hepatit D yalnızca hepatit B varlığında görülür. Ardından hepatit D virüsüne özgü testler istenir. Karaciğerin ne kadar etkilendiğini anlamak için kan tetkikleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Tanıyı koymak ve hastalığın seyrini izlemek için genellikle bir iç hastalıkları veya gastroenteroloji (sindirim sistemi) uzmanıyla birlikte çalışılır.

Yapılabilecek testler

• Hepatit B testleri (yüzey antijeni gibi): hepatit B taşıyıcısı olup olmadığınızı gösterir
• Hepatit D antikoru ve hepatit D virüs RNA testleri: virüsün varlığını ve çoğalma durumunu gösterir
• Karaciğer enzimleri (AST, ALT gibi): karaciğer iltihabının düzeyini gösterir
• Tam kan sayımı ve pıhtılaşma testleri: karaciğer işlevleri hakkında bilgi verir
• Karın ultrasonu: karaciğerin görünümünü değerlendirir
• Karaciğer sertlik ölçümü (elastografi): karaciğerde sertleşme (siroz) başlayıp başlamadığını anlamaya yardımcı olur
• Gerekli görülürse karaciğer biyopsisi: karaciğerden küçük bir doku örneği alınarak ayrıntılı değerlendirme yapılır

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç basamakta ilerler. İlk kan testleri sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle birlikte değerlendirir, gerekirse ek testler ister ve karaciğer sağlığınızı izlemek için bir takip planı oluşturur. Bazı testlerin sonucu birkaç kez tekrarlanabilir. Bu süreç sizi korkutmasın; amaç karaciğerinizi en iyi şekilde koruyacak yolu birlikte belirlemektir.

Tedavi

Hepatit D tedavisi kişiye göre planlanır ve genellikle bir uzman hekim tarafından yürütülür. Amaç; virüsün karaciğere verdiği zararı azaltmak, karaciğer sağlığını korumak ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatmaktır. Tedavi planı; karaciğerin durumu, belirtilerin şiddeti ve eşlik eden başka hastalıklarınız olup olmadığına göre değişir. Bu nedenle herkes için tek bir standart yol yoktur; doktorunuz size en uygun yaklaşımı belirler.

Evde kişisel bakım

• Alkol kullanmayın; alkol karaciğeri fazladan yorar.
• Doktorunuza danışmadan bitkisel ürün, takviye veya reçetesiz ilaç kullanmayın; bazıları karaciğere zarar verebilir.
• Dinlenmeye özen gösterin, yorgunluğu zorlamayın ve uykunuzu ihmal etmeyin.
• Yeterli sıvı alın; kusma ve ishal varsa kaybettiğiniz sıvıyı yerine koyun.
• Dengeli ve düzenli beslenin; aşırı yağlı ve işlenmiş gıdalardan mümkün olduğunca uzak durun.
• Kontrollerinizi aksatmayın; karaciğer durumunuzun düzenli izlenmesi tedavinin önemli bir parçasıdır.
• Hepatit B taşıyan yakınlarınızın ve partnerinizin aşı durumunu doktorla birlikte gözden geçirin.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle karaciğerin durumunu değerlendirir ve buna göre bir izlem ya da tedavi planı çizer. Bazı hastalarda bağışıklık sistemini destekleyen, virüsün etkisini azaltmaya yönelik ilaç tedavileri gündeme gelebilir; bu kararlar uzman hekim tarafından, kişinin durumuna göre verilir. Tedavi süresince karaciğer enzimleri, virüs düzeyi ve karaciğer görüntülemesi belirli aralıklarla kontrol edilir. Karaciğerde ileri derecede hasar gelişen bazı hastalarda karaciğer nakli değerlendirilebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğu yalnızca sizi takip eden hekim tarafından belirlenebilir; lütfen ilaçlar konusunda kendi başınıza karar vermeyin ve doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle hepatit D'nin kendisi için değil, karaciğerde ileri derecede hasar (siroz veya karaciğer yetmezliği) gelişen durumlarda gündeme gelir. Bu gibi durumlarda karaciğer nakli bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Nakil kararı; genel sağlık durumu, hastalığın evresi ve uygun verici bulunup bulunmaması gibi pek çok etkene bağlıdır ve uzman bir ekibin değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Hepatit D ile yaşamak, çoğu kişi için düzenli takip ve günlük alışkanlıklara dikkat etmek anlamına gelir. Yorgunluk dönem dönem artabilir; bu günlerde kendinize dinlenme alanı tanıyın. Belirtilerinizi ve kendinizi nasıl hissettiğinizi kısa notlar halinde tutmak, doktorunuzla görüşmelerinizde işinizi kolaylaştırır. Hepatit B taşıyan biri olarak çevrenizdekilerin aşılanması hem onların hem sizin için koruyucudur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolden tamamen uzak durun.
• Kişisel bakım eşyalarınızı (tıraş bıçağı, diş fırçası, tırnak makası) başkalarıyla paylaşmayın.
• Cinsel ilişkide korunma yöntemlerini kullanın ve partnerinizin aşı durumunu doktorla birlikte değerlendirin.
• Kilo kontrolünü sağlayın; fazla kilo karaciğerde yağlanmayı artırabilir.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Uyku düzeninizi koruyun ve düzenli hareket edin.
• Dövme, piercing gibi işlemlerde steril malzeme kullanıldığından emin olun.

Diyet ve egzersiz

Karaciğer dostu bir beslenme düzeni; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, yağsız protein ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağları içeren dengeli bir düzendir. Aşırı tuz, şeker, kızartma ve işlenmiş gıdaları sınırlamak iyi bir başlangıçtır. Egzersiz konusunda hafif tempolu, keyif aldığınız aktivitelerle başlayın; yürüyüş, yüzme veya hafif bisiklet iyi seçeneklerdir. Yorgun olduğunuz günlerde kendinizi zorlamayın. Beslenme ve egzersiz planınızı, özellikle karaciğerle ilgili başka bir sorun varsa, doktorunuz ve gerekirse bir beslenme uzmanıyla birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli bir karaciğer hastalığıyla yaşamak kaygı, üzüntü veya öfke gibi duyguları beraberinde getirebilir; bu çok insani bir durumdur ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı güvendiğiniz biriyle veya bir sağlık uzmanıyla paylaşmak iyi gelir. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz ya da kaygılı hissediyorsanız, yaşamınızı zorlaştıran duygular varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun. Ruhsal desteğe ihtiyaç duyduğunuzda yardım istemek güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir yoludur. Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen beklemeyin ve hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Evet, hepatit D büyük ölçüde önlenebilir; çünkü hastalık yalnızca hepatit B varlığında ortaya çıkar. Hepatit B'den korunmak, hepatit D'den de korunmak anlamına gelir. Bu nedenle aşı en güçlü koruma aracıdır. Ayrıca kan ve vücut sıvılarıyla temasta güvenli davranmak, steril olmayan malzemelerle yapılan işlemlerden kaçınmak da koruyucudur.

Aşılar

Hepatit B aşısı, hepatit B'ye olduğu gibi hepatit D'ye karşı da koruma sağlar; hepatit D için ayrı bir aşı bulunmamaktadır. Türkiye'de hepatit B aşısı bebeklik döneminde rutin aşılama programı içinde uygulanır. Aşılanmamış yetişkinler, risk grubundaki kişiler ve hepatit B taşıyan kişilerin yakınları aşı için aile hekimine veya bir sağlık kuruluşuna başvurabilir. Aşı durumunuzu bilmiyorsanız, basit bir kan testiyle öğrenmek mümkündür.

Tarama programları

Hepatit B taşıyıcısı olduğunuzu biliyorsanız, hepatit D açısından değerlendirilmek üzere doktorunuzla görüşmeniz önerilir. Kan bağışı ve organ nakli süreçlerinde bulaşıcı hastalık taramaları yapılır. Gebelik takibinde hepatit B taraması rutin olarak yapılır. Türkiye'de aile hekimliği sistemi üzerinden aşı ve tarama konusunda bilgi alabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerileri için aile hekiminize veya en yakın sağlık kuruluşuna danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğerde kalıcı hasar ve sertleşme (siroz) gelişebilir
• Karaciğer yetmezliği: karaciğerin görevlerini yeterince yapamaması
• Karaciğer kanseri riskinde artış
• Karında sıvı birikmesi, bacaklarda şişme
• Sarılık ve kanama eğiliminde artış
• Hepatit B'ye kıyasla karaciğer hastalığının daha hızlı ilerlemesi

Uzun vadeli görünüm

Hepatit D ciddiye alınması gereken bir hastalıktır, ancak bu umutsuz olmak anlamına gelmez. Herkesin hastalığı aynı hızda ilerlemez; birçok kişi düzenli takip, alkolden uzak durma ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla karaciğer sağlığını uzun yıllar koruyabilir. Tıp her geçen gün ilerliyor ve karaciğer hastalıkları konusunda takip ve tedavi olanakları gelişmeye devam ediyor. Önemli olan, kontrollerinizi aksatmamak ve doktorunuzla açık bir iletişim kurmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.