HER2 Negatif Meme Kanseri: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. "HER2 negatif" ifadesi ise hastalığın kendisinden çok, kanser hücrelerinin bir özelliğini anlatır. HER2 (insan epidermal büyüme faktörü reseptörü 2), hücrelerin yüzeyinde bulunan ve büyümelerine yardım eden bir proteindir. HER2 negatif sonucu, kanser hücrelerinde bu proteinin normalden fazla üretilmediği anlamına gelir. Yani tümör, HER2 proteinini hedef alan özel tedavilere uygun değildir; tedavi planı buna göre değil, tümörün diğer özelliklerine göre yapılır. Bu bir "iyi" ya da "kötü" etiketi değildir; sadece tedavinin yönünü belirleyen önemli bir bilgidir.

Evet, oldukça yaygındır. Meme kanserlerinin yaklaşık beşte dördünde HER2 negatiflik görülür. Meme kanseri ayrıca Türkiye'de kadınlarda en sık görülen kanser türüdür.

Meme kanseri ağırlıklı olarak kadınlarda görülür; erkeklerde de nadiren ortaya çıkabilir. HER2 negatif tür her yaşta görülebilse de, hormon reseptörü pozitif alt tipi ileri yaşlarda daha sık rastlanır. Aile öyküsü, bazı kalıtsal gen değişiklikleri ve uzun süreli hormon maruziyeti gibi etkenler riski etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Memede ya da koltuk altında ele gelen, genellikle sert ve sınırları belirgin olmayan kitle
• Memenin boyutunda, şeklinde veya bir tarafında belirgin asimetri
• Meme cildinde çekinti, gamzeleşme ya da portakal kabuğuna benzer görünüm
• Meme başında içe doğru çökme veya yön değişikliği
• Meme başından kendiliğinden gelen, özellikle kanlı ya da berrak akıntı
• Meme başı ve çevresinde geçmeyen yara, kabuklanma veya döküntü
• Koltuk altında ya da köprücük kemiği üstünde sert şişlik
• Memede tek taraflı, geçmeyen ağrı (tek başına nadiren tek belirtidir)

Nedenler

Ana nedenler

• Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin genetik yapısında zamanla biriken değişiklikler sonucu gelişir. Bu değişikliklerin bir kısmı yaşlanmayla birlikte kendiliğinden oluşur.
• HER2 negatiflik, tümör hücrelerinde HER2 proteininin aşırı üretilmemesi durumudur; bu da hastalığın nedenleri değil, hücrelerin davranış biçimini tanımlar.
• Hormon reseptörü pozitif HER2 negatif tümörlerde östrojen hormonu hücre büyümesini uyarabilir; üçlü negatif tümörlerde ise böyle bir hormon bağımlılığı yoktur.
• Çoğu vakada tek ve net bir neden gösterilemez; hastalık genellikle birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.

Risk faktörleri

• İleri yaş (meme kanseri riski yaşla birlikte artar)
• Birinci derece akrabada (anne, kız kardeş, kız çocuk) meme veya yumurtalık kanseri öyküsü
• BRCA1/BRCA2 gibi kalıtsal gen değişiklikleri taşımak
• Uzun süreli östrojen maruziyeti (erken adet başlangıcı, geç menopoz, hiç doğum yapmamış olmak)
• Menopoz sonrası fazla kilo ve hareketsiz yaşam
• Düzenli alkol kullanımı ve sigara
• Göğüs bölgesine geçmişte radyoterapi almış olmak
• Bazı iyi huylu meme hastalıkları ve yoğun meme dokusu (mamografide daha zor değerlendirilebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Memede yeni bir kitle fark ettiyseniz, birkaç gün içinde bir hekime görünün; erken değerlendirme her zaman en doğru adımdır.
• Meme başından kanlı akıntı geliyorsa veya meme başı yeni içe çöktüyse
• Meme cildinde hızla yayılan kızarıklık, ısı artışı veya yara varsa
• Koltuk altında sert ve büyüyen bir şişlik varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Meme kanseri tedavisi sonrası kontrollerinizi aksatmayın; hekiminizin önerdiği aralıklarla gelin.
• Aile öyküsü belirginse, risk değerlendirmesi için bir hekimle konuşun.
• Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarama programı kapsamında 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi önerilir; aile hekiminiz veya KETEM (Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi) bu konuda size yol gösterebilir.
• Menopoz sonrası ortaya çıkan yeni meme değişikliklerini de hekiminizle paylaşın.

Tanı

Tanı süreci genellikle muayene, görüntüleme ve doku örneklemesiyle ilerler. Hekim önce memeyi ve koltuk altını muayene eder, ardından mamografi ve/veya ultrasonografi ister. Şüpheli bir alan görülürse iğneyle doku örneği (biyopsi) alınır ve bu örnek patoloji laboratuvarında incelenir. Kesin tanı bu inceleme ile konur. Patoloji raporunda ayrıca tümörün hormon reseptör durumu ve HER2 durumu da belirtilir; HER2 negatifliği böylece ortaya çıkar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: memenin ve koltuk altı lenf bezlerinin elle değerlendirilmesi
• Mamografi: memenin röntgenle görüntülenmesi
• Meme ultrasonografisi: ses dalgalarıyla yapılan, özellikle yoğun meme dokusunda yardımcı görüntüleme
• Gerektiğinde manyetik rezonans (MR) görüntüleme
• Biyopsi: iğneyle alınan doku örneğinin mikroskopta incelenmesi
• Patolojide hormon reseptör testleri (östrojen ve progesteron reseptörü)
• HER2 testi: önce doku boyaması, gerekirse ek bir yöntemle doğrulama
• Evreleme tetkikleri: hastalığın yayılıp yayılmadığını anlamak için kan testleri ve görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Süreç biraz sabır isteyebilir; biyopsi sonucu genellikle bir-iki hafta içinde çıkar. Sonuçlar hazır olduğunda farklı uzmanlık dallarından hekimler (cerrahi, onkoloji, radyasyon onkolojisi, patoloji, radyoloji) bir araya gelerek durumunuzu birlikte değerlendirir ve size en uygun tedavi yolunu önerir. Bu görüşmelere bir yakınınızla gelmek ve aklınızdaki soruları not almak çoğu kişiye iyi gelir. İkinci bir görüş almak da her zaman hakkınızdır.

Tedavi

HER2 negatif meme kanserinde tedavi, tümörün evresine, hormon reseptör durumuna, boyutuna ve sizin genel sağlık durumunuza göre kişiye özel planlanır. Genellikle birden fazla yöntem birlikte kullanılır. Amaç, tümörü kontrol altına almak, hastalığın geri dönme olasılığını azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi sırasında yan etkileri azaltmak için de ayrıca destek planlanır.

Evde kişisel bakım

• Kontrollerinizi ve planlanan tedavileri aksatmayın; yan etkileri hekiminize mutlaka bildirin.
• Yorgunluk yaşadığınızda dinlenmeyi ihmal etmeyin; kısa yürüyüşler çoğu zaman iyi gelir.
• Ellerinizi sık yıkayın, kalabalık ve kapalı ortamlarda dikkatli olun; tedavi döneminde enfeksiyona karşı dikkatli olmak önemlidir.
• Ameliyat sonrası kolda lenfödem (sıvı birikimine bağlı şişme) riskine karşı o koldan ağır kaldırmaktan ve kan aldırmaktan kaçının; hekiminizin önerilerine uyun.
• Cilt bakımına özen gösterin; radyoterapi alan bölgeyi hekiminizin önerdiği şekilde koruyun.
• İyi uyku, dengeli beslenme ve bol su içmek toparlanmayı kolaylaştırır.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi (hücrelerin büyümesini durduran ilaç tedavisi) ve hormon reseptörü pozitif tümörlerde hormon tedavisi yer alır. Üçlü negatif HER2 negatif tümörlerde bağışıklık sistemini destekleyen tedaviler veya henüz standart dışı olan, araştırma kapsamındaki seçenekler de gündeme gelebilir. Hangi yöntemin hangi sırayla kullanılacağı, tümörün özelliklerine ve sizin durumunuza göre hekim ekibiniz tarafından belirlenir. Bu içerik hiçbir ilaç adı veya doz önermez; tedavinizle ilgili tüm soruları hekiminize ve eczacınıza sorun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi çoğu erken evre vakada tedavinin önemli bir parçasıdır. İki temel yaklaşım vardır: memenin bir kısmının alınması (koruyucu cerrahi) ve memenin tamamının alınması (mastektomi). Uygun olan seçenek tümörün boyutuna, memedeki yerleşimine ve meme büyüklüğüne göre belirlenir; koruyucu cerrahi sonrası genellikle radyoterapi eklenir. Koltuk altındaki lenf bezlerinin durumu da değerlendirilir. Gerektiğinde meme onarımı (rekonstrüksiyon) seçenekleri cerrahi ile birlikte veya sonrasında planlanabilir. Bazı durumlarda tümörü küçültmek için önce ilaç tedavisi uygulanıp ardından ameliyat yapılır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi dönemi inişli çıkışlı olabilir; iyi günler kadar yorgun günler de normaldir. Kendinize küçük, ulaşılabilir hedefler koyun ve enerjinizi önceliklerinize göre kullanın. İş yaşamı, aile sorumlulukları ve tedavi arasında denge kurmak için yardım istemekten çekinmeyin. Randevularınızı, ilaçlarınızı ve yan etkileri not ettiğiniz basit bir defter, hekim görüşmelerini kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada birkaç gün, kendi temponuza uygun yürüyüşler yapın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Alkolden mümkün olduğunca uzak durun
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın
• Stresi azaltmak için size iyi gelen bir uğraş edinin: müzik, hafif egzersiz, nefes çalışmaları, bahçe işleri
• Kemik sağlığı için D vitamini ve kalsiyum durumunuzu hekiminizle konuşun

Diyet ve egzersiz

Özel bir "mucize besin" yoktur; önemli olan dengeli ve düzenli beslenmektir. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve protein kaynaklarına ağırlık verin; işlenmiş gıdaları ve şekerli içecekleri sınırlayın. Menopoz sonrası dönemde fazla kiloyu korumak risk açısından da faydalıdır. Egzersiz konusunda, özellikle ameliyat sonrası kol hareketleriniz için hekiminize veya bir fizyoterapiste danışarak başlayın. Hafif-orta tempolu hareket çoğu kişi için güvenlidir ve hem yorgunluğu hem de ruh halini iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak, tedavi süreci ve kontroller kaygı, öfke, üzüntü ve "acaba tekrarlar mı" korkusunu beraberinde getirebilir. Bu duygular çok normaldir ve konuşulmayı hak eder. Uzun süren uykusuzluk, isteksizlik veya günlük işleri sürdürememe hali varsa bir hekimden destek isteyin; psikolojik destek tedavinin bir parçasıdır, eksiklik değildir. Eğer kendinize zarar verme düşünceleri gelirse ya da kendinizi tamamen umutsuz hissediyorsanız lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Yalnız değilsiniz.

Önleme

Meme kanserini tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur; ancak riski azaltmak ve erken yakalamak mümkündür. Düzenli tarama, farkındalık ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları en önemli adımlardır.

Aşılar

Meme kanserine karşı koruyucu bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak ve tedavi sırasında enfeksiyonlardan korunmak için hekiminizin önerdiği rutin aşılarınızı (örneğin grip ve zatürre aşıları) güncel tutmanız faydalıdır.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarama programı kapsamında 40-69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi önerilir. Aile öyküsü veya kalıtsal risk taşıyorsanız, taramanın daha erken yaşta ve farklı aralıklarla planlanması gerekebilir; bunu hekiminizle konuşun. Ayrıca her ay kendi memenizi tanımak ve değişiklikleri fark etmek de değerli bir alışkanlıktır. Tarama için aile hekiminize veya bir KETEM merkezine başvurabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümör büyüyerek memede ve çevre dokularda hasara yol açabilir
• Koltuk altı lenf bezlerine, ardından lenf yoluyla diğer bölgelere yayılabilir
• Kemik, karaciğer, akciğer ve nadiren beyin gibi uzak organlara ulaşabilir
• Yayıldığı bölgeye göre kemik ağrısı, nefes darlığı, halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkabilir
• Genel sağlık durumu ve yaşam kalitesi olumsuz etkilenebilir

Uzun vadeli görünüm

HER2 negatif meme kanseri, özellikle erken evrede yakalandığında tedaviye iyi yanıt veren bir hastalıktır ve pek çok kişi uzun yıllar sağlıklı bir yaşam sürdürür. Tedavi seçenekleri son yıllarda belirgin biçimde gelişti; hormon reseptörü pozitif ve üçlü negatif alt tipler için ayrı ayrı yol haritaları var. Her kişinin seyri farklıdır, bu yüzden genel istatistikler yerine kendi durumunuzu hekiminizle konuşmanız en doğrusudur. Umut var ve bu süreçte yanınızda bir ekip var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.