Fıtık: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri

Genel Bakış

Fıtık, bir organın ya da yağ dokusunun, onu yerinde tutan kas veya bağ dokusundaki zayıf bir noktadan dışarı doğru çıkmasıdır. Genellikle cilt altında bir şişlik olarak fark edilir. En sık kasık bölgesinde (kasık fıtığı) ve göbek çevresinde (göbek fıtığı) görülür. Bazı fıtıklar ağrı yapmaz, bazıları ise öksürünce, eğilince ya da ağır kaldırınca belirginleşen bir rahatsızlık hissi verir.

Evet, fıtık çok yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle kasık fıtığı, erkeklerde en sık görülen fıtık türüdür ve hayat boyu görülme olasılığı belirgin şekilde yüksektir. Aile hekimlerine başvurulan yaygın nedenlerden biridir.

Fıtık her yaştan insanda görülebilir. Kasık fıtığı erkeklerde, göbek fıtığı ise kadınlarda ve bebeklerde daha sık görülür. Kasların zayıfladığı ileri yaşlarda, ağır iş yapan kişilerde, uzun süreli öksürük veya kabızlık yaşayanlarda ve karın içi basıncı artıran durumlarda risk artar. Bebeklerde doğuştan gelen fıtıklar da sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kasıkta, göbek çevresinde veya eski bir ameliyat izinde yumuşak bir şişlik ya da kabarıklık
• Öksürünce, eğilince, ağır kaldırınca ya da ıkınca belirginleşen, dinlenince kaybolabilen şişlik
• Şişlik bölgesinde ağrı, ağırlık hissi veya hafif yanma
• Uzun süre ayakta kalınca ya da gün sonunda artan rahatsızlık
• Bazı kişilerde hiç belirti olmaması; fıtığın tesadüfen muayenede fark edilmesi
• Mide fıtığında (mide üst kısmının diyafram açıklığından yukarı kayması) mide yanması, ekşime ve reflü hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bebek ağlarken veya ıkınırken belirginleşen, sakinleşince küçülen göbek şişliği
• Kasık bölgesinde, bazen torbaya kadar inen şişlik
• Huzursuzluk, beslenme sırasında ağlama veya şişlik bölgesine dokununca rahatsız olma
• Bebeklerde fıtık genellikle ağrısızdır; yine de hekim değerlendirmesi önemlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kaslar zayıfladıkça ortaya çıkan ya da büyüyen şişlikler
• Kabızlık, kronik öksürük veya idrar yapmada zorlanma nedeniyle artan ıkınma ve buna bağlı fıtık
• Daha önce geçirilmiş ameliyat izlerinde (kesi fıtığı) şişlik
• Şişliğin geri itilmesinin zorlaşması ve günlük hareketlerin kısıtlanması
• İleri yaşta fıtıkla birlikte kullanılan diğer ilaçlar nedeniyle belirtilerin farklı algılanması

Nedenler

Ana nedenler

• Karın duvarındaki kas ve bağ dokusunda doğuştan gelen ya da sonradan oluşan zayıflık
• Karın içi basıncını artıran durumlar: ağır yük kaldırma, uzun süreli öksürük, kabızlıkta ıkınma
• Yaşla birlikte kas dokusunun zayıflaması ve esnekliğini kaybetmesi
• Geçirilmiş karın ameliyatları sonrası kesi yerinde oluşan zayıflık (kesi fıtığı)
• Bebeklerde karın duvarının tam kapanmaması

Risk faktörleri

• İleri yaş ve kas kütlesinin azalması
• Ağır fiziksel iş veya düzenli olarak ağır yük kaldırma
• Kronik kabızlık veya sürekli ıkınma
• Sigara içmek (dokuların iyileşmesini ve bağ dokusunu olumsuz etkiler)
• Kronik öksürük (örneğin uzun süreli akciğer hastalıkları)
• Erkeklerde idrar yapmayı zorlaştıran prostat büyümesi
• Ailede fıtık öyküsü olması
• Fazla kilo veya obezite
• Birden fazla gebelik geçirmiş olmak
• Daha önce karın bölgesinden ameliyat olmak
• Karın içinde sıvı birikmesi gibi basıncı artıran durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şişlik aniden sertleştiyse, çok ağrıyorsa ve geri itilemiyorsa
• Şişlikle birlikte bulantı, kusma veya karın ağrısı varsa
• Fıtık bölgesinde kızarıklık, morarma veya ısı artışı geliştiyse
• Gaz veya dışkı çıkaramama ile birlikte şiddetli karın ağrısı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kasıkta, göbekte veya ameliyat izinde yeni bir şişlik fark ettiyseniz
• Şişlik ağrı yapıyor, günlük işleri zorlaştırıyor veya giderek büyüyorsa
• Fıtığı ne zaman fark ettiğinizi ve nelerin şikâyeti artırdığını not ederek bir hekimle görüşün
• Çocuğunuzda göbek veya kasık şişliği varsa çocuk hekimine başvurun
• Mide yanması ve reflü şikâyetleri sürekli hale geldiyse

Tanı

Fıtı tanısı çoğu zaman ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile konur. Hekiminiz şişliğin yerine, büyüklüğüne ve ne zaman ortaya çıktığına bakar. Ayakta dururken ve öksürürken muayene etmek fıtığın daha iyi görülmesini sağlar. Şişliğin geri itilip itilemediği ve ağrı olup olmadığı da değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: şişliğin yeri, büyüklüğü ve geri itilebilirliğinin değerlendirilmesi
• Ultrason: şişliğin fıtık olup olmadığını ve içeriğini göstermeye yardımcı olabilir
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR): genellikle tanı net değilse ya da komplikasyon şüphesi varsa istenebilir
• Kan tetkikleri: genel sağlık durumunun ve ameliyat öncesi hazırlığın değerlendirilmesinde kullanılabilir
• Mide fıtığı şüphesinde endoskopi (kamera ile mide ve yemek borusunun görüntülenmesi) düşünülebilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrı vermez. Hekiminiz sizden ayakta durmanızı, öksürmenizi veya hafifçe ıkınmanızı isteyebilir. Çoğu kişide ek görüntüleme gerekmez. Tanı netleştikten sonra hekiminiz izleme mi yoksa cerrahi değerlendirme mi uygun olduğunu sizinle birlikte planlar.

Tedavi

Fıtık tedavisi, fıtığın türüne, büyüklüğüne, şikâyetlerin şiddetine ve genel sağlık durumunuza göre planlanır. Ağrısız ve küçük fıtıklarda bazen düzenli takip yeterli olabilir. Şikâyet yaratan veya büyüyen fıtıklarda ise kalıcı çözüm genellikle cerrahi onarımdır.

Evde kişisel bakım

• Ağır yük kaldırmaktan kaçının; kaldırmanız gerekiyorsa dizlerinizi bükerek ve karın kaslarınızı sıkmadan hareket edin
• Kabızlığı önlemek için lifli besinler tüketin ve yeterince su için
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; bu hem fıtık riskini hem iyileşmeyi olumlu etkiler
• Uzun süre ayakta kalmak şikâyeti artırıyorsa aralarda dinlenin
• Fıtığı zorla geri itmeye çalışmayın
• Şikâyetlerinizi ve nelerin arttırdığını not edin, kontrollerde hekiminize anlatın

Tıbbi tedaviler

Fıtığı kendi kendine kapatacak bir ilaç ya da krem yoktur. Hekiminiz şikâyetleri azaltmaya yönelik genel önerilerde bulunabilir; örneğin kabızlık veya öksürük gibi karın içi basıncını artıran durumların yönetilmesi önerilir. Bu tür durumlar için kullanılacak yöntemler mutlaka bir hekim veya eczacı ile görüşülerek belirlenmelidir. Bazı hastalarda destek amaçlı korse benzeri ürünler konuşulsa da bunlar fıtığı iyileştirmez; uygun olup olmadığını hekiminize sorun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi onarım; fıtık ağrı veriyorsa, büyüyorsa, günlük yaşamı kısıtlıyorsa veya sıkışma riski taşıyorsa genellikle önerilir. Ameliyatta zayıf bölge onarılır; çoğu zaman bir yama (dokusu güçlendiren ince bir ağ) kullanılır. Ameliyat açık ya da kapalı (kamera yardımlı) yöntemle yapılabilir. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu genel sağlık durumunuza ve fıtığın özelliklerine göre cerrahınızla birlikte kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Fıtıkla yaşıyorsanız günlük hayatı kolaylaştırmak mümkündür. Ağır kaldırmayı azaltmak, tuvalette uzun süre ıkınmamak ve gün içinde kısa dinlenmeler vermek şikâyetleri hafifletebilir. Şişliğin boyutunu ve ne zaman rahatsızlık verdiğini arada bir kontrol etmek, değişiklikleri hekiminize anlatmayı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif ve orta şiddette hareket etmek; ağırlık kaldırmaktan kaçınmak
• Sigara bırakma konusunda destek almak
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışmak
• Uzun süreli öksürük varsa değerlendirmek üzere hekiminize başvurmak
• Ağır iş gerektiren görevlerde yardım istemek veya iş düzenini uyarlamak

Diyet ve egzersiz

Lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve yeterli su tüketimi kabızlığı önlemeye yardımcı olur; bu da ıkınmayı ve karın içi basıncını azaltır. Yürüyüş gibi hafif tempolu hareketler genel sağlığa iyi gelir. Karın kaslarını aşırı zorlayan ağır egzersizler veya ani zorlamalar konusunda hekiminize danışın; ameliyat sonrası dönemde ise iyileşme sürecine uygun bir hareket planı izleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Fıtık çoğu kişide ciddi bir ruhsal yük oluşturmaz; ancak ağrı, hareket kısıtlılığı veya ameliyat düşüncesi kaygıya yol açabilir. Bu duygular çok normaldir. Endişelerinizi hekiminizle açıkça konuşmak, süreci anlamak ve plan yapmak rahatlatıcı olur. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa destek istemekten çekinmeyin; ruh sağlığı desteği de sağlığınızın bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Tüm fıtıkları önlemek mümkün değildir; özellikle doğuştan gelen fıtıklar engellenemez. Yine de karın içi basıncını artıran durumları azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir: ağır yük kaldırırken doğru teknik kullanmak, kabızlığı önlemek, kronik öksürüğü tedavi ettirmek ve sağlıklı kiloda kalmak bunların başında gelir.

Tarama programları

Fıtık için rutin bir tarama programı yoktur. Ancak kasıkta veya göbekte şişlik fark ederseniz ya da fıtıkla ilgili şikâyetleriniz varsa, beklemeden bir hekime muayene olmanız en doğrusudur. Aile hekiminiz gerekirse sizi ilgili uzmana yönlendirir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Fıtığın zamanla büyümesi ve günlük hareketlerin kısıtlanması
• Ağrının artması, öksürük ve eğilme sırasında belirgin rahatsızlık
• Fıtığın sıkışması (boğulması): içeri giren dokunun kan akımının bozulması, bu acil bir durumdur
• Sıkışma sonucu bağırsak tıkanıklığı belirtileri: şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
• Nadir durumlarda acil ameliyat ihtiyacı

Uzun vadeli görünüm

Fıtığın gidişatı çoğu kişide iyi yönetilebilir. Küçük ve şikâyet yaratmayan fıtıklar uzun süre sorun çıkarmadan izlenebilir; şikâyet veren fıtıklar ise cerrahi onarımla büyük ölçüde düzeltilebilir. Ameliyat sonrası iyileşme genellikle birkaç hafta içinde belirginleşir ve çoğu kişi normal yaşamına döner. Düzenli kontrol ve hekiminizin önerilerine uymak, süreci daha rahat geçirmenize yardımcı olur. Endişelerinizi paylaşmaktan çekinmeyin; doğru bilgi ve uygun takip en güçlü destekçinizdir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.