Fıtık Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Günlük Yaşam Önerileri

Genel Bakış

Fıtık, karın duvarını oluşturan kas ve bağ dokusunun bir noktada zayıflaması ve buradan içerideki organların ya da yağ dokusunun dışarı doğru çıkmasıdır. En sık kasıkta, göbek çevresinde veya eski bir ameliyat izinde görülür. Dışarı çıkan kısım genellikle cilt altında yumuşak bir şişlik olarak fark edilir; öksürünce, ıkınınca ya da ayakta durunca belirginleşir, uzanınca kaybolabilir. Mide fıtığı denilen tür ise dışarıdan görünmez; midenin bir bölümünün diyafram adı verilen kasın üzerinden göğüs boşluğuna doğru kaymasıyla oluşur ve daha çok mide yanması, ekşime gibi yakınmalarla kendini gösterir.

Evet, fıtık çok yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle kasık fıtığı, genel cerrahi polikliniklerine en sık başvuru nedenlerinden biridir. Yaşam boyu bir fıtık geliştirme olasılığı, özellikle erkeklerde oldukça yüksektir.

Fıtık her yaşta görülebilir. Kasık fıtığı erkeklerde, göbek fıtığı kilo alıp veren kadınlarda ve orta yaş üstü kişilerde daha sık görülür. Bebeklerde ve çocuklarda da görülür; özellikle erken doğan bebeklerde kasık fıtığına daha sık rastlanır. Ağır yük kaldıran işlerde çalışanlar, uzun süreli öksürüğü veya kabızlığı olanlar ve karın içi basıncı artıran durumları olan kişiler risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kasıkta, göbek çevresinde veya eski ameliyat izinde ele gelen yumuşak şişlik
• Şişliğin öksürünce, ıkınınca, ağır kaldırınca ya da uzun süre ayakta kalınca belirginleşmesi, uzanınca küçülmesi veya kaybolması
• Şişlik bölgesinde ağrı, sızı, ağırlık veya dolgunluk hissi
• Gün sonunda artan, dinlenince azalan rahatsızlık
• Mide fıtığında mide yanması, ekşime, ağıza acı su gelmesi ve geğirme
• Bazen yalnızca hafif bir çekilme hissi; hiç ağrı olmaması da mümkündür

Çocuklarda belirtiler

• Bebek ağlarken veya ıkınırken kasık ya da göbek çevresinde ortaya çıkan, sakinleşince kaybolan şişlik
• Huzursuzluk, emerken zorlanma veya şişlik bölgesine dokununca ağlama
• Göbek fıtığı bebeklerde sık görülür ve genellikle ağrısızdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yıllar içinde yavaş yavaş büyüyen, başlangıçta fark edilmeyen şişlik
• Ağrıdan çok ağırlık ve dolgunluk hissi, hareket ederken zorlanma
• Kas zayıflığı ve eşlik eden hastalıklar nedeniyle fıtığın daha kolay sıkışabilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Karın duvarındaki kas ve bağ dokusunun doğuştan veya sonradan zayıf olması
• Karın içi basıncını artıran durumlar: ağır yük kaldırma, uzun süreli öksürük, kabızlık nedeniyle sürekli ıkınma
• Karın duvarında eski bir ameliyat izi olması (kesi fıtığı)
• Bazı kişilerde bağ dokusunun yapısal olarak daha esnek ve dayanıksız olması
• Mide fıtığında diyafram kasındaki doğal geçişin genişlemesi ve midenin yukarı kayması

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş ve kasların zayıflaması
• Ağır yük kaldırmayı gerektiren işlerde çalışmak
• Kronik öksürük (örneğin uzun süreli sigara içiciliği veya akciğer hastalıkları)
• Uzun süreli kabızlık
• Fazla kilo veya obezite
• Gebelik ve doğum sonrası dönem
• Ailede fıtık öyküsü bulunması
• Karın içinde sıvı birikmesi gibi basıncı artıran başka sağlık sorunları
• Sigara içmek (dokuların iyileşmesini ve dayanıklılığını olumsuz etkiler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Fıtık sertleştiyse, çok ağrıyorsa ve elle içeri itilemiyorsa hemen en yakın acil servise başvurun
• Fıtık bölgesinde renk değişikliği, morarma ya da kızarıklık varsa vakit kaybetmeyin
• Bulantı, kusma ve gaz çıkaramama eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir
• Bebeklerde fıtık sürekli sert kalıyor ve bebek ağlıyorsa hemen bir sağlık kuruluşuna götürün

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kasık, göbek veya karın duvarında yeni bir şişlik fark ettiyseniz
• Şişlik ağrısız olsa bile zamanla büyüyorsa
• Öksürünce veya ağır kaldırınca artan bir ağrı ya da çekilme hissediyorsanız
• Mide yanması, ekşime şikâyetleri düzenli hale geldiyse ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Bebeğinizin göbek veya kasık bölgesinde şişlik gördüyseniz (çocuk sağlığı hekimine danışın)

Tanı

Fıtık tanısı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekiminiz şişliği gözle inceler, eliyle yoklar ve öksürtür ya da ıkındırarak fıtığın nasıl davrandığını değerlendirir. Bu basit muayene çoğu zaman tanı için yeterlidir. Gerektiğinde görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: şişliğin yeri, büyüklüğü ve içeri itilip itilemediğinin değerlendirilmesi
• Ultrason: kasık veya göbek bölgesindeki şişliğin fıtık olup olmadığının netleştirilmesi
• Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans: daha karmaşık, tekrarlayan ya da tanısı zor durumlarda
• Mide fıtığı şüphesinde endoskopi (kamera ile mide ve yemek borusunun görüntülenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrılı değildir; sadece biraz rahatsızlık hissedebilirsiniz. Hekiminiz size fıtığın türünü, büyüklüğünü ve takip seçeneklerini anlatacaktır. Bazı durumlarda bir süre izlemek, bazı durumlarda ise ameliyat seçeneğini konuşmak gerekebilir. Sorularınızı not alıp muayeneye öyle gitmeniz, kafanızdaki belirsizlikleri azaltır.

Tedavi

Fıtık tedavisi kişiye göre planlanır. Şikâyet yaratmayan, küçük ve günlük yaşamı etkilemeyen fıtıklarda genellikle düzenli takip yeterli olabilir. Ağrı, büyüme ya da günlük yaşamda zorlanma varsa cerrahi seçenek gündeme gelir. Mide fıtığında ise önce yaşam düzenlemeleri ve mide asidini azaltmaya yönelik yaklaşımlar denenir; şikâyetler sürerse ileri değerlendirme yapılır. Hangi yaklaşımın size uygun olduğuna, durumunuzu değerlendiren hekim ile birlikte karar verilir.

Evde kişisel bakım

• Ağır kaldırmaktan kaçının; eşya kaldırırken dizlerinizi büküp sırtınızı düz tutun ve karnınızı sıkmak yerine nefes vererek hareket edin
• Uzun süre ayakta kalmak ya da ıkınmak zorundaysanız ara verin, dinlenin
• Kabızlığı önlemek için lifli besinler tüketin ve yeterli su için
• Varsa kronik öksürüğü değerlendirtin; sigara içiyorsanız bırakma konusunda destek alın
• Fıtığı kendi kendinize bastırarak yerine sokmaya çalışmayın
• Sağlıklı kilonuzu korumak için düzenli ve ölçülü hareket edin

Tıbbi tedaviler

Fıtığı ilaçla tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur. Hekimler bazı durumlarda fıtığı destekleyen kemer/kuşak benzeri malzemeler önerebilir, ancak bunlar fıtığı iyileştirmez; yalnızca belirli hastalarda geçici rahatlama sağlar ve mutlaka bir sağlık profesyonelinin önerisiyle kullanılmalıdır. Eşlik eden ağrı ya da mide şikâyetleri için hekiminizin uygun gördüğü yaklaşımlar değerlendirilir; ilaç ve doz kararları yalnızca sizin hekiminize aittir. Günümüzde fıtığın kalıcı çözümü çoğunlukla cerrahidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat; fıtık büyüyorsa, günlük işlerinizi yaparken ağrı ya da zorlanma yaratıyorsa, işiniz ağır yük kaldırmayı gerektiriyorsa ya da sıkışma riski taşıyorsa gündeme gelir. Ameliyat genellikle açık ya da kapalı (kamera ile) yöntemlerle yapılır; hangi yöntemin size uygun olduğu, fıtığın türüne ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Çoğu hasta aynı gün veya kısa bir yatışın ardından taburcu olur ve birkaç hafta içinde günlük yaşamına döner. Bebeklerdeki kasık fıtıkları, sıkışma riski nedeniyle genellikle daha erken dönemde değerlendirilir; göbek fıtıkları ise çoğu zaman kendiliğinden kapanabilir.

Bu durumla yaşamak

Fıtığı olan çoğu kişi, birkaç basit alışkanlık değişikliğiyle günlük yaşamını rahatça sürdürür. Şişliğin ne zaman büyüdüğünü, ne zaman rahatsızlık verdiğini fark etmek size yardımcı olur. Gün içinde ağır işleri bölerek yapmak, sık sık kısa molalar vermek ve akşamları dinlenmek genellikle iyi gelir. Şişliği düzenli olarak kontrol etmek ve sertleşme, ağrı gibi değişiklikleri not etmek de faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ağır yük kaldırmayı gerektiren işleri mümkünse başkasıyla paylaşın veya yardımcı ekipman kullanın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu hem öksürüğü hem iyileşmeyi olumlu etkiler
• Uzun süreli kabızlık varsa beslenme ve tuvalet alışkanlıklarınızı gözden geçirin
• Karın kaslarını güçlendiren hafif ve düzenli egzersizleri, doğru nefes tekniğiyle yapın
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın; ani kilo alıp vermekten kaçının

Diyet ve egzersiz

Lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve yeterli su tüketimi, kabızlığı önleyerek ıkınmayı azaltır. Gaz yapıcı yiyecekler bazı kişilerde şişkinliği artırabilir; hangi besinlerin size iyi gelmediğini gözlemleyebilirsiniz. Egzersiz konusunda temel kural şudur: karın içi basıncını çok artıran ağır ağırlık çalışmaları ve ani zorlamalar yerine yürüyüş, yüzme ve hafif core (karın-beldeki derin kasları çalıştıran) hareketler tercih edilir. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize ya da bir fizyoterapiste danışmanız en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Şişlik hissi ve 'ya sıkışırsa' endişesi zaman zaman kaygı yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur ve yalnız değilsiniz. Kaygı, dikkat edilmesi gereken bir uyarı sinyali olarak işe yarayabilir ama günlük yaşamınızı kısıtlamaya başladıysa bunu bir sağlık profesyoneliyle konuşmak önemlidir. Endişe verici düşünceler yoğunlaşırsa veya kendinizi çaresiz hissederseniz, bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Türkiye'de acil bir ruhsal kriz durumunda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilirsiniz.

Önleme

Her fıtık tamamen önlenemez; çünkü bazı kişilerde kas ve bağ dokusu yapısal olarak daha zayıftır. Ancak karın içi basıncını artıran durumları azaltmak, fıtık gelişme riskini ve var olan fıtığın büyümesini sınırlamaya yardımcı olabilir. Doğru kaldırma tekniği kullanmak, kabızlığı önlemek, kronik öksürüğü tedavi ettirmek ve sağlıklı kiloyu korumak bu açıdan en çok işe yarayan adımlardır.

Aşılar

Fıtık için koruyucu bir aşı yoktur. Bununla birlikte, öksürüğe yol açan bazı solunum yolu enfeksiyonlarına karşı önerilen aşılar (örneğin hekiminizin yaşınıza ve sağlık durumunuza göre önereceği aşılar) dolaylı olarak fayda sağlayabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Fıtık için rutin bir tarama testi yoktur. Tanı genellikle kişinin kendi fark ettiği şişlik ya da muayene sırasında konur. Bu nedenle vücudunuzda yeni bir şişlik fark ettiğinizde bunu bir sonraki muayenenizde dile getirmeniz yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Fıtığın zamanla büyümesi ve günlük hareketleri kısıtlaması
• Sıkışma (inkarserasyon): fıtık içeriğinin boşlukta sıkışıp yerine dönememesi
• Boğulma (strangülasyon): sıkışan dokunun kan akışının bozulması; bu acil bir durumdur
• Bağırsak tıkanıklığı: bulantı, kusma ve gaz çıkaramama ile seyredebilir
• Nadir durumlarda bağırsak dokusunun zarar görmesi ve daha kapsamlı cerrahi gerekmesi

Uzun vadeli görünüm

Fıtık, doğru takip ve gerektiğinde uygun tedaviyle çok iyi yönetilebilen bir durumdur. Ameliyat sonrası hastaların büyük çoğunluğu kısa sürede günlük yaşamına ve işine döner; nüks (fıtığın tekrar etmesi) mümkün olsa da oranı düşüktür. Şişliğinizi tanımanız, değişiklikleri fark etmeniz ve düzenli kontrol yaptırmanız, süreci çok daha rahat geçirmenizi sağlar. Aklınıza takılan her şeyi hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.