Hib Enfeksiyonu (Haemophilus influenzae tip b)

Genel Bakış

Hib, Haemophilus influenzae tip b adlı bir bakterinin kısaltılmış adıdır. Adında 'influenza' (grip) kelimesi geçse de bu bakteri grip virüsü değildir ve grip hastalığına yol açmaz. Hib, özellikle 5 yaşın altındaki çocuklarda beyin zarı iltihabı (menenjit), zatürre (akciğer iltihabı) ve nefes yolunu tıkayabilen ciddi enfeksiyonlar yapabilir. Bakteri, sağlıklı çocukların burun ve boğazında zarar vermeden sessizce yaşayabilir; bazı durumlarda kana veya organlara yayılarak hastalığa neden olur. Kısacası Hib bir virüs değil, aşısı olan ve önlenebilen bir bakteridir.

Aşı yaygınlaşmadan önce Hib, çocuklarda menenjitin en sık nedenlerinden biriydi. Bugün Türkiye'de bebeklik döneminde rutin aşılama yapıldığı için Hib hastalığı çok daha az görülüyor. Yine de aşısı eksik kalan çocuklarda ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde hâlâ ortaya çıkabilir.

Hib en çok 5 yaş altı çocuklarda, özellikle de bebeklerde görülür. Aşılanmamış çocuklar, kalabalık ortamda yaşayanlar (kreş, kalabalık ev gibi), orak hücre hastalığı olanlar, dalağı alınmış kişiler ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar daha yüksek risk altındadır. Yetişkinlerde oldukça nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş
• Halsizlik ve normalden fazla uyuma isteği
• İştahsızlık, bebeklerde emmek istememe
• Huzursuzluk ve sakinleşmeyen ağlama
• Belirtiler, bakterinin hangi organı etkilediğine göre değişir

Çocuklarda belirtiler

• Menenjitte (beyin zarı iltihabı): ense sertliği, ışığa hassasiyet, kusma, havale, bebeğin başındaki yumuşak noktanın (bıngıldak) şişkinleşmesi
• Zatürrede: hızlı nefes alma, öksürük, nefes alırken zorlanma, kaburgaların arasının çekilmesi
• Epiglotitte (gırtlak kapağı iltihabı): boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, salya akıtma, boğuk ses, nefes alırken hırıltı
• Kulak enfeksiyonunda: kulak ağrısı, kulağa dokunulunca ağlama
• Bebeklerde emmeme, bezinin kuru kalması (az idrar yapma)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde Hib çok nadirdir; genellikle bağışıklığı zayıf, dalağı alınmış veya kronik akciğer hastalığı olan kişilerde görülür
• Ateş, titreme
• Nefes darlığı, öksürük, göğüs ağrısı
• Bilinç bulanıklığı veya aşırı yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Haemophilus influenzae tip b adlı bakterinin burun ve boğaza yerleşmesi
• Bakterinin öksürük, hapşırık ve tükürük yoluyla (damlacık yoluyla) başka kişilere geçmesi
• Bakterinin boğazdan kana veya beyin zarı, akciğer, gırtlak gibi organlara yayılması

Risk faktörleri

• Aşılanmamış olmak veya aşı serisinin tamamlanmamış olması
• 5 yaşın altında olmak, özellikle bebeklik dönemi
• Kreş, yatılı okul gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Evde kalabalık yaşam koşulları
• Orak hücre hastalığı, dalağın alınmış olması gibi durumlar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler
• Hib hastası biriyle yakın temasta bulunmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin
• Çocuğunuz ateşle birlikte durgunlaştıysa, beslenmiyorsa veya nefes almakta zorlanıyorsa beklemeyin
• Bebeklerde belirtiler hızla kötüleşebilir; aynı gün içinde mutlaka bir hekime başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun aşı takviminin eksik olduğunu düşünüyorsanız
• Hib geçiren biriyle yakın temasta bulunduysanız ve çocuğunuz aşılanmamışsa
• Bağışıklık sistemi zayıf bir yakınınızla aynı evde yaşıyorsanız
• Aile hekiminizle çocukluk çağı aşılarını gözden geçirmek istiyorsanız

Tanı

Hekim önce hastalığın öyküsünü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından, bakterinin varlığını göstermek için kan veya beyin omurilik sıvısı gibi örnekler alınabilir. Menenjitten şüphelenilirse, beyin omurilik sıvısını incelemek için belden ince bir iğneyle sıvı örneği alınır; buna lomber ponksiyon (bel ponksiyonu) denir. Bu işlem kulağa zor gelse de doğru tanı için çok değerlidir ve hekim gerekli gördüğünde yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan kültürü (bakterinin kanda üretilmeye çalışılması)
• Beyin omurilik sıvısı incelemesi ve kültürü
• PCR testi (bakterinin genetik izini arayan hızlı test)
• Tam kan sayımı ve iltihap belirteçleri
• Zatürre şüphesinde akciğer grafisi
• Kulak enfeksiyonunda kulak muayenesi

Randevunuzda neler beklenir

Hib şüphesi olan çocuklar genellikle hastanede takip edilir. Bazı testlerin sonucu birkaç saat içinde, kültür sonuçları ise birkaç gün içinde çıkar. Bu sürede hekim, çocuğun durumuna göre tedaviye başlayabilir; sonuçlar gelince tedavi buna göre düzenlenir.

Tedavi

Hib enfeksiyonu ciddi seyredebileceği için genellikle hastanede tedavi edilir. Tedavinin temelini bakteriyi hedefleyen antibiyotikler (bakteri öldürücü ilaçlar) ve destekleyici bakım oluşturur. Hangi ilacın, hangi süreyle ve hangi yolla verileceğine mutlaka hekim karar verir; bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz.

Evde kişisel bakım

• Hekimin önerdiği tedaviyi aksatmadan, önerilen süre boyunca tamamlayın
• Bol sıvı vermeye ve dinlenmesine özen gösterin
• Ateşi evde takip edin; ateş ölçüm yöntemini hekiminize veya eczacınıza danışabilirsiniz
• Hastalık döneminde kalabalık ortamlardan uzak durun, ev içinde el hijyenine dikkat edin
• Havlu, bardak gibi kişisel eşyaları paylaşmayın
• Taburcu olduktan sonra kontrol randevularını kaçırmayın

Tıbbi tedaviler

Tedavi, bakteriyi hedefleyen antibiyotiklerle yapılır; ilacın seçimi, dozu ve süresi hekim tarafından belirlenir. Bunun yanında oksijen desteği, damardan sıvı verilmesi, ateşin kontrol altına alınması ve nefesin yakından izlenmesi gibi destekleyici bakım uygulanır. Ağır vakalarda yoğun bakım takibi gerekebilir. Hastayla yakın temasta bulunan kişilerin korunması için de hekim ek önlemler önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi süreci çoğu aile için yorucudur; hastanede geçen günler, uykusuz geceler ve belirsizlik duygusu normaldir. İyileşme döneminde çocuğun dinlenmesi, yeterince sıvı alması ve kontrollerine düzenli gitmesi en önemli adımlardır. Taburcu olduktan sonra da hekimin önerdiği takip planına uymak, olası geç etkilerin erken fark edilmesini sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• El yıkamayı ailece alışkanlık haline getirin
• Öksürük ve hapşırık sırasında ağız ve burnu kapatın
• Kalabalık ve havasız ortamlarda geçirilen süreyi sınırlayın
• Çocuğunuzun aşı kayıtlarını düzenli olarak kontrol edin
• Hasta olan biriyle teması, mümkünse, azaltın

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde özel bir diyet gerekmez; dengeli beslenme ve bol sıvı alımı yeterlidir. Çocuk iştahsızsa küçük ve sık öğünler daha kolay olabilir. Ateşli dönemde istirahat, kendini iyi hissetmeye başlayınca yaşına uygun hafif hareketler uygundur. Beslenme veya egzersizle ilgili özel bir durumunuz varsa hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuğunuzun ciddi bir enfeksiyon geçirmesi hem sizin hem de ailenizin üzerinde büyük bir yük oluşturabilir. Kaygı, suçluluk, uykusuzluk ve tükenmişlik bu dönemde çok yaygındır ve anlaşılabilir. Bu duygularla baş etmekte zorlanıyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi veya çevrenizi güvende hissetmediğiniz bir anda hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Evet. Hib hastalığından korunmanın en güçlü yolu aşıdır. Aşı, çocuğunuzu koruduğu gibi bakterinin toplumda yayılmasını da azaltır. Bunun yanında el hijyeni, kalabalık ortamlarda dikkat ve hasta kişilerle temasın sınırlanması da yardımcı olur.

Aşılar

Hib aşısı, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı çocukluk çağı aşı takviminde yer alır ve genellikle bebeklik döneminde birden fazla doz ile bir hatırlatma dozu şeklinde uygulanır; çoğu zaman karma aşıların içinde verilir. Aşının zamanlaması, eksik dozların tamamlanması ve hangi durumlarda yapılamayacağı konusunda mutlaka aile hekiminize veya çocuk sağlığı biriminize danışın.

Tarama programları

Hib için özel bir tarama testi yoktur. Korunmada en önemli adım, aşı kayıtlarının düzenli kontrol edilmesi ve eksik dozların tamamlanmasıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Menenjitte işitme kaybı, öğrenme güçlüğü, havale ve gelişimsel gecikme
• Epiglotitte nefes yolunun tıkanması ve hayatı tehdit eden solunum yetmezliği
• Zatürre, akciğerde sıvı birikmesi
• Kanda bakteri dolaşması (sepsis) ve organ yetmezliği
• Eklem iltihabı (septik artrit)
• Nadiren ölüm

Uzun vadeli görünüm

Hib ciddi bir hastalık olsa da iyi haber şu: aşılama sayesinde artık çok nadir görülüyor ve erken tedaviyle çoğu çocuk iyileşiyor. Bazı çocuklarda işitme veya gelişim açısından takip gerekebilir; bu nedenle kontrolleri aksatmamak önemli. Aşıları tamamlamak, bu hastalığa karşı en güçlü korumadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.