Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)

Genel Bakış

Tansiyon (kan basıncı), kanın damarlarınızın iç yüzeyine yaptığı basınçtır. Kalbiniz her attığında kanı damarlara pompalar ve bu basınç oluşur. Yüksek tansiyon (hipertansiyon), bu basıncın uzun süre normalden yüksek seyretmesi demektir. Tansiyon iki sayıyla ölçülür: büyük tansiyon (kalbin kan pompalarken oluşan basınç) ve küçük tansiyon (kalbin iki atış arasında dinlenirken oluşan basınç). Genel olarak 140/90 mmHg ve üzerindeki ölçümler yüksek kabul edilir; ancak tanı tek bir ölçümle konmaz. Doktorunuz farklı günlerdeki ölçümleri birlikte değerlendirir.

Evet, çok yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de yetişkinlerin önemli bir bölümünde yüksek tansiyon görülür ve yaş ilerledikçe sıklığı artar. Pek çok kişi tansiyonunun yüksek olduğunu bilmeden yaşar; bu nedenle düzenli ölçüm çok önemlidir. Sağlık Bakanlığı da yetişkinlerin tansiyonlarını düzenli olarak ölçtürmesini önermektedir.

Yüksek tansiyon her yaştan insanı etkileyebilir, ancak 40 yaşından sonra daha sık görülür. Ailesinde yüksek tansiyon öyküsü olanlarda, fazla kilolu kişilerde, tuzlu beslenenlerde, hareketsiz bir yaşam sürenlerde, sigara kullananlarda ve şeker hastalığı ya da böbrek hastalığı olanlarda daha yaygındır. Çocuklarda ve gençlerde de görülebilir; bu durumda genellikle altta yatan başka bir neden araştırılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; tansiyon genellikle tesadüfen yapılan bir ölçümde fark edilir.
• Bazı kişilerde baş ağrısı, baş dönmesi veya kulak çınlaması olabilir; ancak bu şikayetler güvenilir bir gösterge değildir, çünkü tansiyonu normal olan kişilerde de görülür.
• Yorgunluk, çarpıntı hissi veya eforla (merdiven çıkmak gibi) nefes darlığı görülebilir.
• Tansiyon çok yükseldiğinde nadiren bulanık görme veya burun kanaması olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle belirti vermez; rutin muayenede ölçülen tansiyonla fark edilir.
• Baş ağrısı, halsizlik, çarpıntı ya da kilo alamama gibi silik şikayetler olabilir.
• Çocuklarda yüksek tansiyon sıklıkla altta yatan başka bir nedene bağlıdır; bu nedenle mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ayağa kalkınca baş dönmesi veya sendeleme olabilir; buna 'ortostatik hipotansiyon' (ayağa kalkınca tansiyonun düşmesi) denir.
• Halsizlik, isteksizlik veya bellek bulanıklığı gibi silik belirtiler görülebilir.
• Baş dönmesi nedeniyle düşme riski artabilir; bu nedenle dikkatli olmak gerekir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vakaların büyük bölümünde tek bir nedeni yoktur; buna 'esansiyel' ya da 'primer' hipertansiyon denir. Yaşla birlikte damarların esnekliğini kaybetmesi, kalıtsal yatkınlık ve yaşam alışkanlıkları birlikte rol oynar.
• Daha az sayıda kişide altta yatan başka bir hastalık vardır; buna 'ikincil hipertansiyon' denir. Böbrek hastalıkları, böbrek atardamarında darlık, bazı hormon hastalıkları (örneğin tiroid ya da böbrek üstü bezi ile ilgili sorunlar) ve uyku apnesi (uykuda nefesin kısa süreli durması) bunlar arasındadır.
• Bazı ilaçlar tansiyonu yükseltebilir: ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları ve bazı soğuk algınlığı ilaçları gibi. Kullandığınız ilaçları doktorunuza ve eczacınıza mutlaka söyleyin.
• Gebelikte ortaya çıkan tansiyon yüksekliği ayrı bir durumdur ve mutlaka doktor takibi gerektirir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Fazla kilo veya obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Aşırı tuz tüketimi ve işlenmiş gıdalarla beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve diğer tütün ürünlerini kullanmak
• Aşırı alkol tüketimi
• Yoğun stres ve uyku bozuklukları, uyku apnesi
• Şeker hastalığı (diyabet), yüksek kolesterol veya böbrek hastalığı
• Gebelik dönemi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz yüksek çıkıyorsa ve baş ağrısı, görme bozukluğu, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Ev ölçümleriniz birkaç hafta boyunca sürekli yüksekse vakit kaybetmeden aile hekiminize başvurun.
• Tansiyon ilacı kullanırken tansiyonunuz yükseliyorsa doktorunuzla görüşün.
• İlacınızdan kaynaklandığını düşündüğünüz kuru öksürük, aşırı yorgunluk, baş dönmesi veya bacaklarda şişme gibi şikayetleriniz varsa doktorunuza ya da eczacınıza danışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra yılda en az bir kez tansiyon ölçtürün.
• Ailenizde yüksek tansiyon varsa, fazla kiloluysanız veya şeker hastalığınız varsa daha erken yaşta ve daha sık ölçüm yaptırın.
• Herhangi bir nedenle doktora gittiğinizde tansiyonunuzun da ölçülmesini isteyin.
• Evde ölçüm yapıyorsanız sonuçlarınızı not edin ve kontrollerinizde doktorunuza gösterin.

Tanı

Doktorunuz kolunuza bir manşon takarak tansiyonunuzu ölçer. Doğru sonuç için ölçümden önce birkaç dakika oturup dinlenmeniz, kolunuzun kalp hizasında olması ve konuşmamanız önemlidir. Tanı tek bir ölçümle konmaz; farklı günlerde yapılan ölçümler, evde yaptığınız ölçümler ve bazen 24 saat boyunca takılan bir cihazla yapılan ölçümler birlikte değerlendirilir. Doktorunuz ayrıca altta yatan bir neden olup olmadığını ve organlarınızın etkilenip etkilenmediğini anlamak için bazı tetkikler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Muayenede ve evde yapılan kan basıncı ölçümleri
• 24 saatlik tansiyon ölçümü (tansiyon holteri)
• Kan tahlilleri: böbrek fonksiyonları, kan şekeri, kolesterol ve elektrolitler
• İdrar tahlili
• Kalp elektrosu (EKG)
• Gerekirse böbrek ultrasonu, kalp ultrasonu (ekokardiyografi) veya hormon testleri
• Göz dibi muayenesi

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşmede doktorunuz size sağlık geçmişinizi, kullandığınız ilaçları ve yaşam alışkanlıklarınızı soracaktır. Ardından birkaç dakika dinlenip tansiyonunuz ölçülür; bazen iki koldan ölçüm yapılır. Tetkik sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle birlikte değerlendirir ve size uygun bir takip planı oluşturur. Bu süreçte sorularınızı sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavinin amacı tansiyonunuzu güvenli bir aralıkta tutmak ve kalp, beyin, böbrek ve gözler gibi organları korumaktır. Tedavi iki ayaklıdır: yaşam alışkanlıklarını düzenlemek ve gerektiğinde doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanmak. Birçok kişi bu iki yaklaşımı birlikte uygular.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu evde düzenli ölçün ve sonuçları bir deftere ya da telefonunuza not edin.
• Tuzu azaltın; yemeklere sonradan tuz eklemeyin, hazır ve işlenmiş gıdalardan uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları her gün aynı saatte alın; kendinizi iyi hissettiğinizde bile bırakmayın.
• Sigara içiyorsanız bırakın; bırakmak için aile hekiminizden ve eczacınızdan destek isteyin.
• Alkol kullanıyorsanız miktarını azaltın veya bırakın.
• Düzenli uyuyun ve stresi yönetmek için nefes egzersizleri gibi yöntemler deneyin.
• Kontrollerinizi aksatmayın; ilaçlarınızla ilgili bir sorun olduğunda kendi başınıza değişiklik yapmayın, doktorunuza ya da eczacınıza danışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyonu düşürmek için farklı türde ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların birden fazla çeşidi vardır ve hangisinin sizin için uygun olduğuna; yaşınız, böbrek ve kalp sağlığınız, diğer hastalıklarınız ve kullandığınız diğer ilaçlar dikkate alınarak doktorunuz karar verir. Bu ilaçlar genellikle uzun süreli, düzenli kullanım için reçete edilir ve tansiyonunuzu kontrol altında tutmak için düzenli aralıklarla gözden geçirilir. Doz ayarlaması veya ilaç değişikliği mutlaka doktorunuzla birlikte yapılmalıdır. İlaçlarınızı nasıl kullanacağınız ve olası yan etkiler konusunda eczacınızdan da bilgi alabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyon çoğu zaman ameliyatla tedavi edilmez. Ancak tansiyonun altında yatan belirli bir neden varsa — örneğin böbrek atardamarında darlık ya da böbrek üstü bezinde bir tümör gibi — nadiren girişimsel ya da cerrahi bir tedavi gerekebilir. Bu durumlar oldukça nadirdir ve değerlendirmeyi doktorunuz yapar.

Bu durumla yaşamak

Tansiyonla yaşamak, günlük rutininize birkaç küçük alışkanlık eklemek anlamına gelir: ilacınızı aynı saatte almak, ölçümlerinizi not etmek, tuzu azaltmak ve kontrollerinizi aksatmamak. Bu küçük adımlar zamanla alışkanlığa dönüşür ve tansiyonunuzun kontrol altında kalmasına yardımcı olur. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile takibi bırakmamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel hareket: haftada çoğu gün en az 30 dakika yürüyüş gibi orta şiddette aktivite
• Tuz tüketimini azaltmak; günlük tuz miktarını doktorunuzun önerdiği düzeyde tutmak
• Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek
• İşlenmiş gıdalar, hazır çorbalar, salamura ürünler ve fast food tüketimini sınırlamak
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Alkol tüketimini azaltmak veya bırakmak
• Sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve korumak
• Yeterli ve düzenli uyumak
• Stresi yönetmek için gevşeme, nefes ve hareket yöntemlerinden yararlanmak

Diyet ve egzersiz

Beslenmede Akdeniz tipi bir düzen çoğu kişiye iyi gelir: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı ve az yağlı süt ürünleri. Tuzu azaltmak en etkili adımlardan biridir; yemeklere sonradan tuz eklememek ve etiketleri okumak işe yarar. Hareket konusunda ise haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite (örneğin günde 30 dakika tempolu yürüyüş) hedeflenir. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmanız, özellikle kalp veya eklem sorunlarınız varsa önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon tanısı almak kaygıya, endişeye ya da 'acaba bir şey olur mu' düşüncesine yol açabilir. Bu duygular çok normaldir ve birçok kişi benzer şeyler yaşar. Stres ve kaygı tansiyonu daha da yükseltebildiği için bu duyguları konuşmak ve destek almak önemlidir. Güvendiğiniz birine anlatmak, düzenli nefes egzersizleri yapmak ve uyku düzenine dikkat etmek yardımcı olabilir. Uzun süren kaygı, isteksizlik, umutsuzluk veya depresyon belirtileri yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Bazı risk faktörleri (yaş ve kalıtsal yatkınlık gibi) değiştirilemez. Ancak yaşam alışkanlıklarını düzenleyerek yüksek tansiyon riskini önemli ölçüde azaltmak ve tansiyonun yükselmesini geciktirmek mümkündür. Tuzu azaltmak, hareket etmek, sağlıklı kiloda kalmak, sigarayı bırakmak ve stresi yönetmek bu konuda en etkili adımlardır.

Aşılar

Yüksek tansiyonu olan kişilere grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları önerilebilir; çünkü bu enfeksiyonlar kalbi ve damarları zorlayabilir. Aşı takviminiz konusunda aile hekiminize veya eczacınıza danışabilirsiniz.

Tarama programları

18 yaşından itibaren her sağlık muayenesinde tansiyonun ölçülmesi önerilir. 40 yaşından sonra yılda en az bir kez ölçüm yaptırmak, aile öyküsü veya diğer risk faktörleri varsa daha sık kontrol ettirmek önemlidir. Evde tansiyon ölçüm cihazı kullanmak da takibi kolaylaştırır; cihazın doğru çalıştığından emin olmak için eczacınıza danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve kalp damar hastalıkları
• İnme (felç)
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hasarı ve ilerleyen dönemde böbrek yetmezliği
• Gözde retina hasarı ve görme kaybı
• Damarlarda sertleşme ve daralma, bacak damarlarında sorunlar
• Bellek ve düşünme sorunları
• Cinsel işlev bozukluğu

Uzun vadeli görünüm

Bu riskler kulağa ağır gelebilir, ancak iyi haber şu: tansiyon kontrol altına alındığında bu sorunların görülme olasılığı belirgin şekilde azalır. Düzenli takip, ilaçların doktorunuzun önerdiği şekilde kullanılması ve yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesiyle birçok kişi tansiyonunu kontrol altında tutar ve uzun, aktif bir yaşam sürer. Küçük adımlar bile zamanla büyük fark yaratır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.