Kadınlarda Aşırı Kıllanma (Hirsutizm)

Genel Bakış

Hirsutizm (aşırı kıllanma), bir kadının yüzünde, göğsünde, karnında veya sırtında erkeklerde görülene benzer şekilde koyu, kalın ve sert kılların çıkmasıdır. Her kadının vücudunda kıl vardır; hirsutizmde kıllar daha koyu, daha kalın ve daha yoğun hale gelir. Hirsutizm tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman vücuttaki hormon dengesiyle ilgili bir işarettir. Bazen de kıl köklerinin hormonlara karşı daha duyarlı olmasından kaynaklanır ve altında başka bir sorun bulunmaz.

Evet, hirsutizm toplumda sık görülen bir durumdur. Sıklığı topluma ve kökene göre değişmekle birlikte, kadınların önemli bir bölümü hayatlarının bir döneminde fazla kıllanmadan yakınır. Yani yalnız değilsiniz; bu konuda yardım isteyen çok sayıda kadın var.

Hirsutizm en çok üreme çağındaki kadınlarda görülür. Ergenlik döneminde de başlayabilir. Menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan veya hızla artan kıllanma ise mutlaka değerlendirilmelidir. Kıllanma miktarı genetik yapıya, yaşa ve vücut ağırlığına göre de değişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüzde, özellikle üst dudak, çene ve yanaklarda koyu ve kalın kıllar
• Göğüs kemiği çevresinde ve göğüsler arasında kıllanma
• Karın alt kısmında göbeğe doğru uzanan koyu kıllar
• Sırtta, omuzlarda ve kalçalarda artmış kıllanma
• Uylukların iç yüzünde koyu kıllar
• Sivilcelenmede (akne) artış ve yağlı cilt
• Adet düzensizliği ya da adet görememe (altta yatan nedene bağlı olarak)
• Sesin kalınlaşması veya kas kütlesinde artış (daha nadir, hızlı ilerleyen durumlarda görülür)

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde yaşıtlarına göre belirgin şekilde fazla kıllanma
• Adetin gecikmesi veya düzensiz olması
• Yüzde ve sırtta sivilcelenmede belirgin artış
• Bu belirtiler ergenlik döneminde fark edilirse bir doktora danışmak önemlidir; erken değerlendirme süreci kolaylaştırır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası ani başlayan veya hızla artan kıllanma
• Ses kalınlaşması, çene hattında belirgin değişim
• Bu belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden bir doktora başvurmak gerekir; çünkü bu dönemdeki hızlı değişimlerin nedeni araştırılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Polikistik over sendromu (PKOS): yumurtalıkların fazla miktarda erkeklik hormonu üretebildiği, çok yaygın bir hormonal durum
• Nedeni bulunamayan (idiyopatik) hirsutizm: kıl köklerinin erkeklik hormonlarına normalden daha duyarlı olması
• Yumurtalıklardan veya böbrek üstü bezlerinden kaynaklanan hormon fazlalığı
• Bazı ilaçlar (örneğin bazı hormon ilaçları ve steroidler); kullandığınız tüm ilaçları doktorunuza söyleyin
• Tiroid bezi sorunları
• Cushing sendromu (kortizol hormonunun uzun süre fazla olması)
• Doğuştan gelen enzim eksiklikleri (konjenital adrenal hiperplazi)
• İnsülin direnci (vücudun insüline yeterince yanıt vermemesi)

Risk faktörleri

• Ailede benzer kıllanma veya PKOS öyküsü bulunması
• Fazla kilo ve insülin direnci
• Akdeniz ve Orta Doğu kökenli olmak (genetik yatkınlık)
• Bazı ilaçların uzun süre kullanılması
• Menopoz döneminde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kıllanmanın kısa sürede hızla artması
• Sesin kalınlaşması, kaslarda belirgin artış veya klitoriste büyüme
• Adetin aniden kesilmesi
• Kıllanmaya eşlik eden şiddetli baş ağrısı veya çok yüksek tansiyon belirtileri
• Bu durumlarda aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kıllanma sizi rahatsız ediyorsa veya özgüveninizi etkiliyorsa
• Sivilcelenme ve adet düzensizliği birlikte görülüyorsa
• Kilo artışı, aşırı yorgunluk veya saç dökülmesi gibi ek belirtiler varsa
• Kıllanma yavaş yavaş artıyor ve ne yapacağınızı bilmiyorsanız
• Aile hekiminiz bu konuda ilk değerlendirmeyi yapabilir ve gerekirse sizi uygun bir uzmana yönlendirebilir.

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: kıllanma ne zaman başladı, ne kadar hızlı ilerledi, adet düzeniniz nasıl, hangi ilaçları kullanıyorsunuz ve ailenizde benzer bir durum var mı? Ardından fiziksel bir muayene yapılır. Kılların vücutta hangi bölgelerde ve ne yoğunlukta olduğu basit bir puanlama ölçeğiyle değerlendirilebilir. Bu değerlendirme, altta yatan bir hormonal neden olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: erkeklik hormonu düzeylerinin ölçülmesi (testosteron ve DHEA-S gibi)
• Tiroid hormonu (TSH) ve prolaktin testleri
• Açlık kan şekeri, HbA1c ve insülin direnci ile ilgili testler
• Yumurtalıkların ve rahmin ultrasonla görüntülenmesi
• Gerekirse idrarda kortizol ölçümü veya hormon uyarı testleri
• Nadir durumlarda bilgisayarlı tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri
• Hangi testlerin gerekli olduğuna doktorunuz muayene sonrasında karar verir.

Randevunuzda neler beklenir

İlk randevuda doktorunuz belirtilerinizi ve adet düzeninizi ayrıntılı olarak soracak, ardından muayene edecektir. Test sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Bazı durumlarda tanıyı netleştirmek için birden fazla randevu veya ek test gerekebilir; bu normaldir. Sorularınızı not alıp randevuya götürmek süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene ve sizin ne istediğinize göre planlanır. Amaç kıllanmayı azaltmak, eşlik eden sivilcelenme ve adet düzensizliği gibi belirtileri düzeltmek ve varsa altta yatan sorunu yönetmektir. Kılları uzaklaştırmaya yönelik kozmetik yöntemler, ilaç tedavileri veya ikisinin birlikte kullanımı söz konusu olabilir. Etkiler genellikle hemen görülmez; birkaç ay sabırlı olmak gerekir.

Evde kişisel bakım

• Ağda, tıraş veya epilatör kullanmak güvenlidir; kılların daha hızlı ya da daha koyu çıkacağına dair yaygın inanış doğru değildir.
• Lazer epilasyon ve iğneli epilasyon kalıcı azalma sağlayabilir; bu işlemleri hijyen kurallarına uyan, uzman bir merkezde yaptırın.
• Cildinizi nazik ürünlerle temizleyin; tahriş ve batık kıllardan korunmak için işlem sonrası bakıma özen gösterin.
• Kılları alırken kullandığınız aletleri temiz tutun ve başkalarıyla paylaşmayın.
• Kilo yönetimi ve düzenli hareket, özellikle insülin direnci varsa belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedene göre hormon dengesini düzenleyen veya kıl büyümesini yavaşlatan tedaviler önerebilir. Bu tedaviler etkisini genellikle birkaç ay içinde gösterir ve düzenli takip gerektirir. İlaçların yan etkileri olabileceği için kendi başınıza başlamayın, internetten veya çevrenizden ilaç temin etmeyin; hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca sizin doktorunuz karar verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hirsutizmde cerrahi çok nadiren gerekir. Yalnızca altta yatan hormon üreten bir tümör (kitle) saptanırsa cerrahi gündeme gelebilir; bu durum oldukça nadirdir ve genellikle başka belirtilerle birlikte değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Kıllanma günlük hayatı etkileyebilir: kıyafet seçimi, sosyal ortamlar ve aynaya bakma hali zaman zaman zorlayıcı olabilir. Kılları alma işlemini düzenli bir plana bağlamak, cilt bakımını alışkanlık haline getirmek ve beklentileri gerçekçi tutmak, kontrol hissini artırır. Unutmayın, kıllanma sizin değerinizi belirlemez.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stres yönetimi hormon dengesi üzerinde olumlu etkiler yapabilir.
• Fazla kilo varsa, sağlıklı bir şekilde kilo vermek belirtileri hafifletebilir.
• Tütün ürünlerinden uzak durmak genel sağlığınızı korur.
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri doktorunuza düzenli olarak bildirin.
• Kendinize iyi gelen bakım rutinleri oluşturun; bu hem cildinize hem ruh halinize iyi gelir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hareket, özellikle insülin direnci veya PKOS varsa belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir. Şekerli içecekleri ve aşırı işlenmiş gıdaları azaltmak, sebze, protein ve tam tahıl ağırlıklı beslenmek iyi bir başlangıçtır. Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş gibi sürdürülebilir bir hareket alışkanlığı edinmek yeterli olabilir. Size uygun bir beslenme ve hareket planı için doktorunuza veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hirsutizm özgüveni etkileyebilir; üzüntü, kaygı ve utanç duyguları bu durumda çok yaygındır. Bu duyguları yaşamakta yalnız değilsiniz ve bunları konuşmak iyi gelir. Kendinizi çok kötü veya umutsuz hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri geçiriyorsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak da çok değerli bir adımdır.

Önleme

Hirsutizm her zaman önlenemez; çünkü genetik yatkınlık ve ailesel özellikler değiştirilemez. Ancak altta yatan nedenleri yönetmek belirtilerin ilerlemesini azaltabilir: sağlıklı kiloyu korumak, insülin direncini kontrol altında tutmak, ilaçları yalnızca doktor önerisiyle kullanmak ve belirtiler ortaya çıktığında erken değerlendirme yaptırmak faydalıdır.

Aşılar

Hirsutizmle ilgili bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

PKOS veya insülin direnci gibi altta yatan durumlar açısından düzenli sağlık kontrolü önerilir. Aile hekiminizle ne sıklıkla kontrol yaptırmanız gerektiğini konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kıllanma zamanla artabilir ve bakımı zorlaşabilir
• Altta yatan neden yönetilmezse insülin direnci ve şeker hastalığı riski artabilir
• Adet düzensizliği ve sivilcelenme devam edebilir
• Özgüven ve ruh sağlığı olumsuz etkilenebilir
• Çok nadiren hormon üreten kitleler gözden kaçabilir; bu nedenle hızlı ilerleyen belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi için hirsutizm yönetilebilir bir durumdur. Doğru değerlendirme ve size uygun tedaviyle kıllanma azalır, eşlik eden belirtiler düzelir ve yaşam kalitesi artar. Tedavilerin etkisi zaman aldığı için sabırlı olmak önemlidir; düzenli takip ile çok iyi sonuçlar alınabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.