Kurdeşen (Ürtiker) ve Diyet: Tetikleyicileri Anlamak

Genel Bakış

Kurdeşen, ciltte kaşıntılı, kabarık, kırmızı veya pembe lekelerle ortaya çıkan bir deri reaksiyonudur. Halk arasında 'ürtiker' olarak da bilinir. Genellikle vücudun bir alerjene veya tetikleyiciye karşı verdiği tepki sonucu gelişir.

Sık görülür. Yaşam boyu her beş kişiden biri kurdeşen atağı geçirir; her iki cinsiyette ve her yaşta görülebilir.

Her yaşta görülebilir, ancak kronik (6 haftadan uzun süren) kurdeşen daha çok yetişkinlerde ve özellikle 20-40 yaş arasındaki kişilerde izlenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun herhangi bir yerinde aniden beliren, kaşıntılı ve kabarık pembe-kırmızı lekeler
• Lekelerin birkaç saat içinde kaybolup başka bölgede yeniden çıkması
• Ciltte yanma, batma veya karıncalanma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda sıklıkla üst solunum yolu enfeksiyonları sonrası çıkar
• Gıda alerjisine bağlı kurdeşen daha hızlı yayılabilir ve daha şiddetli kaşıntı yapabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda daha çok ilaç kullanımı veya altta yatan bir hastalık (örneğin tiroid) ile ilişkilidir
• Döküntüler daha uzun süre kalıcı olabilir ve iyileşme süreci daha yavaştır

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı gıdalar: süt, yumurta, yer fıstığı, ağaç fıstıkları, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soya
• Gıda katkı maddeleri veya koruyucular
• Viral veya bakteriyel enfeksiyonlar
• Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, antibiyotikler gibi)
• Böcek ısırıkları ve sokmaları
• Fiziksel uyaranlar: basınç, sıcak, soğuk, güneş ışığı, su, egzersiz
• Stres ve duygusal gerginlik

Risk faktörleri

• Alerjik hastalık öyküsü (saman nezlesi, astım, egzama)
• Otoimmün bir hastalığa sahip olmak
• Son zamanlarda geçirilmiş enfeksiyon
• Gıda katkı maddesi içeren işlenmiş gıdaları çok tüketmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli ve yaygın kurdeşenle birlikte nefes darlığı veya boğaz şişliği yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kurdeşen 24 saatten uzun sürerse
• Yüz, dudaklar, dil veya eklemlerde şişlik fark ederseniz
• Günlük aktivitelerinizi etkileyen kaşıntı yaşıyorsanız
• Kronik kurdeşen (tekrarlayan ataklar) olasılığında

Tanı

Doktor önce sizden ayrıntılı bir öykü alır ve cilt muayenesi yapar. Kurdeşenin ne zaman başladığını, öncesinde ne yediğinizi, kullandığınız ilaçları ve stres durumunuzu sorar.

Yapılabilecek testler

• Alerji cilt testleri (deri prick testi)
• Gıda günlüğü ve eliminasyon (şüphelenilen gıdaları geçici olarak kesme) denemesi
• Kan testleri (alerji ve otoimmün belirteçler için)

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin sonucuna göre doktorunuz size kesin bir tetikleyici listesi verebilir veya kronik kurdeşende olduğu gibi nedeni tam olarak bulunamayabilir. Kan testleri ve deri testleri genellikle 15-30 dakika sürer; sonuçları hakkında doktorunuz bilgilendirir.

Tedavi

Tedavisinde öncelikle semptomları kontrol altına almak ve yaşam kalitesini iyileştirmek hedeflenir. Tetikleyici biliniyorsa ondan uzak durmak en önemlisidir. İlaç seçimi ve dozu mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.

Evde kişisel bakım

• Kaşıntıyı azaltmak için soğuk kompres uygulayın
• Sıcak duş yerine ılık veya serin suyla duş alın
• Yumuşak, pamuklu ve bol kıyafetler tercih edin
• Gıda günlüğü tutarak şüphelendiğiniz besinleri ve belirtileri kaydedin
• Alkolden ve aşırı baharatlı yiyeceklerden kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kaşıntı ve döküntüleri kontrol eden ilaçlar önerebilir. Kısa süreli ve şiddetli ataklar için bazen güçlü ilaçlar gerekebilir. Hiçbir ilacı hekim önerisi olmadan kullanmayın; özellikle diyet takviyesi veya kremler hakkında eczacınızdan veya doktorunuzdan bilgi alın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kurdeşen için cerrahi bir tedavi yoktur; bu durum ilaçla ve tetikleyicilerden kaçınarak yönetilir.

Bu durumla yaşamak

Kurdeşenle yaşam, biraz deneme-yanılma gerektirir. Tetikleyicileri belirlemek için yediklerinizi, içtiklerinizi, stres seviyenizi ve belirtilerinizi not alın. Bu notlar doktorunuzun işini çok kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon
• Cildi nemlendirmek ve tahriş edici sabunlardan kaçınmak
• Gerektiğinde sıkı kıyafetler yerine rahat giysiler seçmek

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve besleyici bir diyet her zaman gereklidir; ancak kurdeşen özelinde, doktorunuz bir gıda günlüğü tutmanızı ve şüpheli gıdaları geçici olarak bırakmanızı önerebilir. Egzersiz yapabilirsiniz ancak aşırı terleme veya vücut ısısının artması bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir; bu nedenle egzersizi orta yoğunlukta ve kontrollü yapmak en iyisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kurdeşen, özellikle kronikleştiğinde kaşıntı ve görünüm kaygısı nedeniyle psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Uyku bozuklukları, huzursuzluk ve sosyal çekilme görülebilir. Bu hisleri doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak tetikleyiciler bilindiğinde, o gıdalardan ve durumlardan kaçınarak alevlenme sıklığını önemli ölçüde azaltabilirsiniz.

Aşılar

Kurdeşeni doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır; ancak bazı enfeksiyonlara karşı yapılan aşılar dolaylı olarak kurdeşeni azaltabilir.

Tarama programları

Belirli bir tarama testi yoktur; ancak doktorunuz altta yatan bir hastalık şüphesiyle bazı kan testleri isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nadir de olsa, ağız ve boğaz çevresinde şişme (anjiyoödem) nefes almayı zorlaştırabilir
• Kronik kaşıntıya bağlı ciltte enfeksiyon riski
• Kalıcı kaşıntı ve görünüm nedeniyle yaşam kalitesinin düşmesi, depresif belirtiler

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, kurdeşenin büyük çoğunluğu birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir; kronik kurdeşen olsa bile uygun takip ve tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir. Pek çok kişi, tetikleyicilerinden uzak durduğunda normal hayatına devam eder.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.