Kolesterolünüzü Nasıl Düşürebilirsiniz?

Genel Bakış

Kolesterol, kanınızda bulunan mum benzeri bir yağdır. Vücudunuzun hücre zarları ve bazı hormonlar için biraz kolesterole ihtiyacı vardır. Ancak kandaki kolesterol, özellikle LDL (kötü kolesterol) çok yükselirse damarların içinde birikerek damarları daraltabilir. HDL (iyi kolesterol) ise fazla kolesterolün karaciğere taşınmasına yardımcı olur. Kolesterolünüzü düşürmek, kalp ve damar sağlığınızı korumanın önemli bir parçasıdır.

Yüksek kolesterol oldukça yaygındır. Türkiye’de ve dünyada pek çok yetişkinin kolesterol değerleri önerilen sınırların üzerindedir. Aile hekiminize düzenli kontrole giderek durumunuzu öğrenebilirsiniz.

Yüksek kolesterol her yaştan insanı etkileyebilir. Yetişkinlerde daha sık görülür; ancak ailesinde çok yüksek kolesterol öyküsü olan çocuklarda da görülebilir. Kilo, beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik, sigara, diyabet ve aile öyküsü riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün kendisi genellikle hiçbir belirti vermez.
• Çoğu kişi ancak kan testi yapıldığında yüksek kolesterolü olduğunu öğrenir.
• Çok nadir ve ileri durumlarda ciltte veya tendonlarda sarımsı yağ birikintileri görülebilir; bu genellikle ailesel yüksek kolesterolle ilişkilidir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek kolesterol genellikle belirti vermez.
• Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı veya çok yüksek kolesterol öyküsü varsa doktor kolesterol testi isteyebilir.
• Çok nadir kalıtsal durumlarda ciltte sarımsı kabarcıklar görülebilir; bu fark edilirse bir doktora danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe yüksek kolesterol ve kalp damar hastalığı riski artar.
• Yüksek kolesterol yine çoğu zaman belirti vermez; bu nedenle düzenli sağlık kontrolü önemlidir.
• Kalp krizi veya inme gibi acil durumların belirtileri ortaya çıkarsa hemen 112 aranmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş yağ ve trans yağdan zengin beslenme.
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo.
• Genetik yatkınlık; aileden geçen kolesterol metabolizması farklılıkları.
• Diyabet, tiroid bezinin az çalışması, böbrek veya karaciğer hastalıkları gibi durumlar.
• Bazı ilaçların yan etkisi; doktorunuz kullandığınız ilaçları gözden geçirebilir.
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı.

Risk faktörleri

• Ailede erken yaşta kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü.
• İleri yaş ve erkek cinsiyet; kadınlarda menopoz sonrası risk artar.
• Yüksek tansiyon ve diyabet.
• Fazla kilo, özellikle karın bölgesinde yağlanma.
• Hareketsiz yaşam, sigara ve aşırı alkol.
• Doymuş yağ, işlenmiş gıda ve şekerli içeceklerden zengin beslenme.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, göğüste sıkışma veya kalp krizi düşündüren belirtiler varsa hemen 112’yi arayın.
• İnme belirtileri (yüzde kayma, kol güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu) varsa hemen 112’yi arayın.
• Ani ve ciddi nefes darlığı, bayılma veya şiddetli baş dönmesi varsa acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli sağlık kontrolü yaptırırken kolesterol değerlerinizi de öğrenin.
• Ailenizde yüksek kolesterol veya erken yaşta kalp hastalığı varsa aile hekiminizle konuşun.
• Diyabet, yüksek tansiyon, fazla kilo veya sigara kullanımı gibi riskleriniz varsa kolesterol kontrolü için randevu alın.
• Kan testinde kolesterolünüz yüksek çıktıysa sonuçları doktorunuzla değerlendirin.

Tanı

Yüksek kolesterol genellikle basit bir kan testiyle (lipit paneli) teşhis edilir. Bu test kandaki total kolesterol, LDL (kötü kolesterol), HDL (iyi kolesterol) ve trigliserit düzeylerini gösterir. Doktorunuz sonuçları yaşınız, diğer sağlık sorunlarınız ve risk faktörlerinizle birlikte değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Lipit paneli: total kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit ölçümü.
• Bazı durumlarda açlık kan şekeri, tiroid testleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri.
• Gerekirse testin tekrarlanması veya ek risk değerlendirmesi.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için genellikle kolunuzdan az miktarda kan alınır. Bazı testler açlık gerektirebilir; doktorunuz veya sağlık ekibiniz size önceden bilgi verir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz değerlerinizi sizin için uygun hedeflerle karşılaştırır. Bu süreç ağrılı değildir ve günlük hayatınızı etkilemez.

Tedavi

Kolesterolü düşürmenin temelinde sağlıklı yaşam alışkanlıkları vardır. Beslenme düzeni, düzenli hareket, kilo yönetimi ve sigarayı bırakmak çoğu kişide kolesterolü anlamlı şekilde iyileştirir. Bazı kişilerde doktorunuz yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak kolesterol düşürücü ilaç tedavisi önerebilir. Tedavi kişiye göre planlanır ve düzenli takip gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Doymuş yağları azaltın: tereyağı, kuyruk yağı, yağlı etler, işlenmiş etler ve kızartmaları sınırlayın.
• Trans yağ içeren paketli ürünlerden kaçının; etiketleri okuyun.
• Zeytinyağı, sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık ve kuruyemiş gibi besinlere sofrada daha çok yer verin.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu hareket edin; örneğin hızlı yürüyüş.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; alkolü sınırlayın.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın; küçük değişiklikler bile fark yaratır.
• Doktorunuzun önerdiği kontrollere ve kan testlerine düzenli gidin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında veya riskiniz yüksekse kolesterol düşürücü ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar doktorunuzun değerlendirmesiyle başlanır ve düzenli takip gerektirir. İlaçlarınızı yalnızca size reçete edildiği şekilde kullanın; yan etki veya sorularınız için sağlık ekibinizle konuşun. İlaç adı, doz veya marka önermiyoruz; bu karar size özel olarak verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterolü düşürmek için doğrudan bir ameliyat yöntemi yoktur. Ancak kolesterol yüksekliğine bağlı kalp damar hastalıkları ilerlemişse doktorunuz anjiyografi veya damar işlemleri gibi farklı tedavileri değerlendirebilir. Bu durumlar kişiye özeldir ve kardiyoloji uzmanıyla konuşulmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterolle yaşamak, günlük küçük ve sürdürülebilir alışkanlıklar oluşturmak demektir. Her gün biraz daha hareket etmek, tabağınızı renklendirmek ve kontrollerinizi aksatmamak uzun vadede büyük fark yaratır. Kendinize karşı nazik olun; her gün mükemmel olmak zorunda değilsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemeklerinizi evde hazırlamak, ne yediğinizi daha iyi kontrol etmenizi sağlar.
• Alışverişte etiket okumayı alışkanlık haline getirin.
• Asansör yerine merdiveni tercih etmek gibi küçük hareketler ekleyin.
• Uyku düzeninize dikkat edin; yeterli uyku genel sağlığı destekler.
• Stresle baş etmek için size iyi gelen yöntemler bulun; örneğin yürüyüş veya nefes egzersizleri.
• Doktor randevularınızı ve ilaçlarınızı takip etmek için notlar alın.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tarzı beslenme kalp sağlığı için iyi bir örnektir: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı, balık ve kuruyemiş; daha az kırmızı et, işlenmiş gıda ve şeker. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş gibi hareket hedefleyin. Başlamadan önce sağlık durumunuza uygun olduğundan emin olmak için doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolesterol haberini almak veya yaşam tarzını değiştirmek bazen kaygı verici olabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi çok kaygılı, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız güvendiğiniz bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Acil bir kriz durumunda 112’yi arayabileceğinizi unutmayın.

Önleme

Yüksek kolesterol büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli hareket, sigara içmemek ve sağlıklı kiloyu korumak riski azaltır. Aile öyküsü gibi değiştirilemeyen faktörler olsa bile erken farkındalık ve düzenli kontrol çok işe yarar.

Aşılar

Yüksek kolesterolü önleyen özel bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için doktorunuzun önerdiği rutin aşıları yaptırmayı ihmal etmeyin.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı önerileri ve aile hekiminizin değerlendirmesi doğrultusunda kolesterol değerlerinizi düzenli olarak kontrol ettirin. Risk faktörleriniz varsa test sıklığı kişiye göre belirlenir; bu nedenle aile hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damarlarda yağ birikintileri (plak) oluşabilir ve damarlar daralabilir.
• Kalp krizi riski artar.
• İnme (felç) riski artar.
• Bacak damarlarında dolaşım bozukluğu gelişebilir.
• Genel olarak kalp ve damar hastalıkları riski yükselir.

Uzun vadeli görünüm

Umutsuz olmayın. Yüksek kolesterol yönetilebilir bir durumdur. Yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde doktorunuzun önerdiği tedavilerle kalp ve damar sağlığınızı korumak mümkündür. Attığınız her küçük adım, geleceğiniz için değerlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.