HPV Öz Testi (Kendi Kendine HPV Testi)

Genel Bakış

HPV öz testi, rahim ağzı (serviks) kanseri taraması için kullanılan bir yöntemdir. Kişi, kendisine ait bir örnek alır: eczaneden veya sağlık kuruluşundan verilen ince bir çubuk (sürüntü çubuğu) vajinaya kısa süreyle yerleştirilir, nazikçe çevrilir ve çıkarılır. Örnek daha sonra bir tüpe konup laboratuvara gönderilir. Laboratuvarda örnekte yüksek riskli HPV tipleri (Human Papillomavirus, yani insan papilloma virüsü) olup olmadığına bakılır. Bu test bir hastalık teşhisi koymaz; yalnızca "vücutta riskli bir HPV var mı?" sorusuna yanıt verir. Testi kendiniz yapabildiğiniz için muayene olmadan, mahremiyetinize uygun bir ortamda tarama yaptırabilirsiniz.

HPV enfeksiyonu çok yaygındır; cinsel olarak aktif olan kişilerin büyük bölümü hayatlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. HPV öz testi de son yıllarda giderek yaygınlaşan bir tarama seçeneğidir; çünkü taramaya erişimi kolaylaştırır ve kişinin mahremiyet duygusunu rahatlatır.

Rahim ağzı olan kişiler, yani genellikle kadınlar ve bazı cinsiyet kimliğine sahip kişiler bu taramadan yararlanır. Türkiye'de ulusal tarama programı çoğunlukla 30-65 yaş arasındaki kadınları kapsar. Hangi yaşta başlanacağı ve hangi sıklıkta yapılacağı kişisel sağlık geçmişinize göre değişebilir; bu konuda aile hekiminizle veya bir kadın doğum uzmanıyla konuşmanız en doğrusudur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• HPV çoğu zaman hiçbir belirti vermez; bu yüzden tarama testleri önemlidir.
• Bazı düşük riskli HPV tipleri, cinsel organ çevresinde küçük et parçaları biçiminde genital siğil (küçük, ağrısız kabartı) oluşturabilir.
• HPV'nin kendisi çoğu zaman görünür bir belirti yaratmadığı için "belirtim yok, o zaman test yaptırmama gerek yok" diye düşünmeyin.

Çocuklarda belirtiler

• Bu tarama çocuklar için değildir; rahim ağzı kanseri taraması yetişkinlere yönelik bir uygulamadır.
• Çocuklarda cinsel organ çevresinde siğil benzeri bir kabartı görülürse, mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır; bu durumun nedeni doktor tarafından değerlendirilmelidir.
• Çocuğunuzun sağlığıyla ilgili endişeniz varsa aile hekiminize danışmaktan çekinmeyin.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ulusal program genellikle 65 yaşa kadar taramayı sürdürür; düzenli ve normal sonuçları olan kişilerde 65 yaşından sonra taramayı bırakmak konuşulabilir. Bu kararı doktorunuzla birlikte vermelisiniz.
• İlerleyen yaşlarda vajinal kuruluk olabilir; örnek alırken hafif bir rahatsızlık hissederseniz, daha rahat bir pozisyon seçebilir veya bir sağlık çalışanından yardım isteyebilirsiniz.
• Menopoz sonrası her türlü kanama, mutlaka değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Nedenler

Ana nedenler

• HPV, insan papilloma virüsü adı verilen bir virüsün neden olduğu bir enfeksiyondur ve en sık ciltten cilde temas yoluyla, genellikle cinsel temas sırasında bulaşır.
• HPV öz testi bir hastalığa yol açmaz; yalnızca vücutta riskli bir HPV tipi olup olmadığını anlamaya yarar.
• Virüs vücuda girdikten sonra çoğu kişide hiçbir belirti vermez ve bağışıklık sistemi tarafından zamanla temizlenir.

Risk faktörleri

• HPV aşısı olmamış olmak
• Düzenli rahim ağzı kanseri taraması yaptırmamak
• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar (bazı kronik hastalıklar veya bağışıklık baskılayıcı tedaviler)
• Çok sayıda cinsel partner veya partnerin çok sayıda cinsel partnerinin olması
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların önlemlerine (örneğin prezervatif kullanımına) dikkat edilmemesi — prezervatif riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yoğun veya durmayan vajinal kanama
• Ateşle birlikte şiddetli kasık ya da karın ağrısı
• Bayılma, göz kararması veya aşırı halsizlik
• Menopoz sonrası ortaya çıkan kanama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• HPV öz testinizin sonucu pozitif çıktıysa
• Kendi kendine test yapmayı düşünüyorsanız ve nasıl yapılacağı konusunda emin değilseniz
• Genital siğil fark ettiyseniz
• HPV aşısı ve tarama zamanlamasıyla ilgili sorularınız varsa
• Ne sıklıkta taranmanız gerektiğini öğrenmek istiyorsanız

Tanı

HPV öz testinde teşhis değil, tarama yapılır. Önce kişi kendi örneğini alır. Bu örnek, size verilen sürüntü çubuğuyla vajina içinden alınır ve özel bir tüpe yerleştirilerek laboratuvara gönderilir. Laboratuvarda moleküler bir yöntemle yüksek riskli HPV tiplerinin varlığı araştırılır. Sonuç pozitifse, doktorunuz genellikle sizi muayeneye çağırır ve gerekirse ek testler ister. Kesin tanı, yani hücre değişikliği olup olmadığının anlaşılması, ancak doktorunuzun yapacağı değerlendirme ve gerekli ek testlerle konur.

Yapılabilecek testler

• HPV öz testi: evde veya sağlık kuruluşunda kendi aldığınız örnek üzerinde yapılan HPV DNA testi
• Doktorun aldığı örnekle yapılan HPV testi (bazı durumlarda tercih edilir)
• Smear testi (Pap testi): rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesi
• Kolposkopi: rahim ağzının özel bir cihazla büyütülerek incelenmesi; ağrılı bir işlem değildir
• Biyopsi: şüpheli görülen küçük bir doku parçasının alınıp patolojide incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Öz testi kullanırken genellikle şu adımlar izlenir: Ellerinizi sabunla yıkayın, size verilen sürüntü çubuğunu ve tüpü hazırlayın, rahat bir pozisyonda (ayakta, çömelmiş veya tek ayağınızı yükseğe koyarak) çubuğu vajinaya nazikçe yerleştirin, birkaç saniye yavaşça çevirin ve çıkarın. Çubuğu tüpe koyup kapatın, etiketleyin ve size söylenen şekilde laboratuvara ya da sağlık kuruluşuna ulaştırın. Adet dönemindeyseniz testi erteleyin. Testten 2-3 gün önce vajinal krem, fitil veya duş ürünü kullanmayın. Bu adımların ayrıntıları ürünle birlikte verilen açıklamada ya da sağlık görevlisinin size anlattıklarında yer alır; aklınıza takılan bir şey olursa eczacınıza veya aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tedavi

HPV'nin kendisini ortadan kaldıran bir ilaç yoktur; vücut çoğu HPV enfeksiyonunu bağışıklık sistemi aracılığıyla kendiliğinden temizler. Bu nedenle tedavi genellikle virüsü değil, virüsün yol açabileceği hücre değişikliklerini izlemeye ve gerektiğinde tedavi etmeye odaklanır. HPV testi pozitif çıktığında doktorunuz sizi muayeneye çağırabilir, ek test isteyebilir veya belirli aralıklarla takip önerebilir. Takip planı kişiye göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği takip randevularını aksatmayın; düzenli izleme en güçlü korumadır.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; sigara, HPV'nin vücuttan temizlenmesini zorlaştırabilir.
• Düzenli uyku, dengeli beslenme ve düzenli hareket bağışıklık sisteminizi destekler.
• Genital siğilleriniz varsa bunları koparmaya veya evde kesmeye çalışmayın; bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• HPV aşısı olmadıysanız, aşının sizin için uygun olup olmadığını doktorunuza veya eczacınıza sorun; aşı, mevcut enfeksiyonu tedavi etmese de yeni tiplere karşı koruma sağlar.

Tıbbi tedaviler

HPV'ye yönelik özel bir antiviral tedavi bulunmaz. Doktorunuzun yaklaşımı genellikle şu başlıklardan oluşur: hücre değişikliği olup olmadığını anlamak için ek testler ve muayene; değişiklik yoksa belirli aralıklarla tekrar tarama; hafif hücre değişiklikleri varsa daha yakın takip; ileri düzeyde kanser öncesi hücre değişiklikleri saptanırsa bu hücrelerin temizlenmesine yönelik küçük girişimler. Genital siğiller ise doktorun uygun gördüğü yöntemlerle (kimi zaman uygulanan ilaçlar, kimi zaman küçük işlemler) tedavi edilebilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğuna mutlaka bir sağlık uzmanı karar vermelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat benzeri girişimler, HPV'nin yol açtığı kanser öncesi hücre değişiklikleri saptandığında gündeme gelebilir. Bu durumda rahim ağzındaki değişmiş hücreler küçük bir işlemle alınabilir (örneğin soğutma, döngüsel elektrikle çıkarma veya konizasyon adı verilen doku alma yöntemleri). Bu işlemlerin çoğu günübirlik yapılır ve kişinin günlük yaşamına dönüşü genellikle kısa sürer. Gerekip gerekmediğine, hangi yöntemin uygun olduğuna doktorunuz sizin durumunuza bakarak karar verir.

Bu durumla yaşamak

HPV öz testi sonucunuz pozitif olsa bile günlük yaşamınızı kısıtlamanız gerekmez. Rutin işlerinize, ailenize ve sosyal yaşamınıza devam edebilirsiniz. Önemli olan, takip randevularınızı takviminize not etmek ve sonuçlarınızı bir sağlık uzmanıyla birlikte değerlendirmektir. HPV çok yaygın olduğu için bu durumu yaşayan tek kişi siz değilsiniz; bu bilgi, yalnızlık hissini azaltmaya yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; bırakma konusunda aile hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
• Cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanımı, HPV bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur (ancak tamamen ortadan kaldırmaz).
• Partnerinizle açık iletişim kurmak, hem sizin hem de partnerinizin kaygılarını azaltabilir.
• Düzenli jinekolojik muayene ve tarama randevularınızı ihmal etmeyin.
• Alkol tüketimini sınırlamak ve düzenli uyumak genel sağlığınızı destekler.

Diyet ve egzersiz

HPV için özel bir diyet yoktur. Bununla birlikte sebze, meyve, tam tahıl ve protein açısından dengeli beslenmek, haftada çoğu gün orta düzeyde hareket etmek (örneğin tempolu yürüyüş) bağışıklık sisteminizi genel olarak destekler. Aşırı kilo, sigara ve hareketsizlik gibi etkenler genel sağlığı olumsuz etkiler; küçük ve sürdürülebilir değişiklikler en çok işe yarayan adımlardır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

HPV testi sonucunun pozitif çıkması kaygı, utanç veya suçluluk hissi yaratabilir. Bu duygular anlaşılır ve yaygındır; ancak HPV, kişinin "yanlış bir şey yaptığının" göstergesi değildir, çünkü çok yaygın bir virüstür. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uyku ve iştahınız bozulduysa bir sağlık uzmanından veya ruh sağlığı desteğinden yardım istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız, hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız değilsiniz ve destek almak güçlü bir adımdır.

Önleme

HPV'den korunmak büyük ölçüde mümkündür. En etkili iki yol HPV aşısı olmak ve düzenli rahim ağzı kanseri taraması yaptırmaktır. Prezervatif kullanımı riski azaltır ama tamamen sıfırlamaz, çünkü virüs prezervatifin kapatmadığı cilt bölgelerinden de bulaşabilir. Sigara içmemek de vücudun virüsü temizlemesine yardımcı olur.

Aşılar

HPV aşısı, rahim ağzı kanserinin en sık nedenleri arasında yer alan yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlar. Aşı, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında en etkilidir; bununla birlikte belirli yaş aralıklarında ve durumlarda daha ileri yaşlarda da uygulanabilir. Türkiye'de aşının kimlere, hangi yaş aralığında ve hangi koşullarla önerildiği konusunda güncel bilgiyi aile hekiminizden, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanından veya eczacınızdan öğrenebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ilgili birimleri de bu konuda bilgilendirme yapar.

Tarama programları

Türkiye'de ulusal rahim ağzı kanseri tarama programı kapsamında, genellikle 30-65 yaş arasındaki kadınlara belirli aralıklarla HPV testi önerilir. HPV öz testi, bu taramaya erişimi kolaylaştıran bir seçenektir. Hangi testin (doktorun aldığı örnekle HPV testi, kendi kendine HPV testi veya smear) ve hangi sıklıkta sizin için uygun olduğunu aile hekiminizle konuşabilirsiniz. Tarama programına katılım ücretsizdir ve aile sağlığı merkezleri ile KETEM'ler üzerinden yürütülür.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek riskli HPV tipleri yıllar boyunca vücutta kalırsa rahim ağzında hücre değişikliklerine yol açabilir.
• Bu hücre değişiklikleri zamanında fark edilip izlenmezse, çok uzun bir süreç içinde rahim ağzı kanserine dönüşme riski taşır.
• Düşük riskli HPV tipleri cinsel organ çevresinde genital siğillere neden olabilir; bunlar genellikle tehlikeli değildir ama rahatsızlık verici olabilir.
• HPV ile ilişkili bazı diğer kanser türleri (örneğin anüs, ağız-boğaz bölgesi) çok daha nadir görülür.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu vücut tarafından 1-2 yıl içinde kendiliğinden temizlenir ve hiçbir sorun bırakmaz. Düzenli tarama, hücre değişikliklerini kansere dönüşmeden çok önce yakalamayı sağlar; bu yüzden tarama programları son derece etkilidir. Pozitif bir sonuç, endişelenmek için değil, harekete geçmek için bir fırsattır: takip adımlarını izlemek, çoğu kişide durumun güvenle yönetilmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.