HPV (İnsan Papilloma Virüsü) Aşısı

Genel Bakış

HPV, yani insan papilloma virüsü, çok yaygın bir virüstür. Yüzden fazla çeşidi vardır ve çoğu zararsızdır. Ancak bazı çeşitleri genital siğillere, bazıları da uzun vadede rahim ağzı (serviks) ve diğer bazı bölgelerde kansere yol açabilen hücre değişikliklerine neden olabilir. HPV aşısı, vücudun bu virüsün en riskli çeşitlerine karşı koruma geliştirmesini sağlayan bir koruyucu aşıdır. Yani aşı, hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavi etmez; virüsle karşılaşmadan önce koruma sağlar. Bu nedenle aşının, kişi virüsle henüz karşılaşmadan, genellikle ergenlik döneminde yapılması önerilir.

HPV enfeksiyonu son derece yaygındır. Cinsel yönden aktif kişilerin büyük bölümü yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. İyi haber şu: bağışıklık sistemi çoğu HPV enfeksiyonunu kendiliğinden, hiçbir sorun bırakmadan temizler. Sorun yaratan durumlar, virüsün vücutta uzun süre kalması ve hücrelerde değişiklik yapmasıyla ortaya çıkar. Aşı, tam da bu riskli durumların önüne geçmeyi amaçlar.

HPV herkesi etkileyebilir; cinsiyet ayrımı yapmaz. Virüs ciltten cilde ve cinsel temas yoluyla bulaştığı için cinsel yönden aktif herkes risk altındadır. Aşı özellikle ergenlik çağındaki kız ve erkek çocuklara önerilir, çünkü bu dönemde bağışıklık yanıtı çok güçlüdür ve çoğu kişi virüsle henüz karşılaşmamıştır. Aşı, uygun yaş aralığındaki genç kadınlarda ve erkeklerde de hekim değerlendirmesiyle yapılabilir. Türkiye'de HPV aşısı henüz rutin çocukluk çağı aşı takviminde yer almamaktadır; aile hekiminiz veya bir uzman hekim size uygun yaş aralığını ve nasıl temin edileceğini anlatabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğunda hiçbir belirti görülmez; kişi virüsü taşıdığını fark etmeyebilir.
• Bazı çeşitler genital bölgede küçük, et rengi veya hafif kabarık siğiller oluşturabilir.
• Siğiller genellikle ağrısızdır, bazen kaşıntı veya hafif rahatsızlık hissi verebilir.
• Uzun süreli bazı HPV enfeksiyonları, yıllar içinde rahim ağzında sessiz hücre değişikliklerine yol açabilir; bu değişiklikler ancak tarama testleriyle saptanır.
• Aşı uygulandıktan sonra kolun aşı yapılan bölgesinde ağrı, hafif kızarıklık veya şişlik görülebilir; bu genellikle birkaç gün içinde geçer.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda HPV genellikle hiçbir belirti vermez.
• Aşı, çocuklarda çoğunlukla iyi tolere edilir; en sık görülen durum aşı yerinde birkaç gün süren hassasiyettir.
• Aşı sonrası hafif ateş, huzursuzluk veya kısa süreli yorgunluk olabilir; bu bulgular genellikle kendiliğinden geçer.
• Aşı sonrası çocuğunuzun kolunu bir süre hareket ettirmemesi değil, hafifçe hareket ettirmesi rahatlama sağlar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşlarda HPV enfeksiyonu çoğu zaman belirti vermez; bu nedenle düzenli tarama testleri önemlidir.
• Rahim ağzı kanseri taraması, belirli bir yaşa kadar düzenli aralıklarla önerilir; kaç yaşına kadar sürdürüleceğini hekiminiz belirler.
• Menopoz sonrası dönemde vajinal kanama veya olağan dışı akıntı fark ederseniz, bunu mutlaka bir hekimle paylaşın.
• Aşı, ileri yaşta da hekim değerlendirmesiyle gündeme gelebilir; ancak koruyucu etkisi, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında en yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• HPV, ciltten cilde temas ve cinsel temas yoluyla bulaşan bir virüstür.
• Enfeksiyon çoğu zaman belirti vermeden, kişi farkında olmadan bulaştırılabilir.
• Virüsün bazı çeşitleri genital siğillere, bazıları ise hücre değişikliklerine ve uzun vadede kansere yol açabilir.
• HPV aşısı bir enfeksiyon nedeni değildir; aksine enfeksiyonun en riskli çeşitlerine karşı korunmayı sağlar.

Risk faktörleri

• Aşı olmamış olmak, en önlenebilir risk faktörüdür.
• Erken yaşta cinsel ilişkiye başlamak ve çok sayıda cinsel partnerin olması bulaş riskini artırır.
• Sigara kullanımı, bağışıklık sisteminin virüsü temizleme gücünü azaltabilir.
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya uzun süreli bazı tedaviler riski artırabilir.
• Düzenli tarama testlerini yaptırmamak, sessiz ilerleyen hücre değişikliklerinin geç fark edilmesine yol açabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşıdan sonra nefes darlığı, yüz veya boğazda şişme gibi alerjik belirtiler olursa hemen 112'yi arayın.
• Genital bölgede hızla büyüyen, kanayan veya ağrılı siğiller varsa vakit kaybetmeden hekime başvurun.
• Olağan dışı vajinal kanama, ilişki sonrası kanama veya kötü kokulu akıntı varsa gecikmeyin.
• Aşı sonrası yüksek ateş ve belirgin halsizlik birkaç gün geçmezse hekiminize danışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşı yaptırmayı düşünüyorsanız, yaş aralığınızı ve kaç doz gerektiğini öğrenmek için aile hekiminize başvurun.
• Rahim ağzı kanseri taraması için hangi yaşta ve hangi sıklıkta test yaptırmanız gerektiğini öğrenin.
• Ailede rahim ağzı kanseri öyküsü varsa bunu hekiminizle paylaşın.
• Aşının içeriği, yan etkileri veya kimlere uygun olmadığı konusundaki sorularınızı hekiminize veya eczacınıza sorun.

Tanı

HPV aşısı öncesinde genellikle kan testi veya virüs testi gerekmez. Hekiminiz önce sağlık geçmişinizi dinler, alerji ve bağışıklık durumunuzu değerlendirir, gerekirse kısa bir muayene yapar. HPV'nin kendisi ise farklı bir konudur: virüsün varlığı veya yol açtığı hücre değişiklikleri, tarama testleriyle araştırılır. Yani aşı olmak için HPV testi yaptırmış olmanız gerekmez; aşı, test sonucunuz ne olursa olsun koruyucu yarar sağlayabilir.

Yapılabilecek testler

• Smear testi (Pap testi): Rahim ağzından alınan örnekte hücre değişikliklerinin araştırılması.
• HPV DNA testi: Rahim ağzında riskli HPV çeşitlerinin bulunup bulunmadığının incelenmesi.
• Kolposkopi: Şüpheli bir alanın büyütülerek yakından incelenmesi; gerekirse aynı seansta küçük bir doku örneği alınır.
• Genital siğillerin değerlendirilmesi: Genellikle gözle muayene yeterlidir.
• Aşı öncesi değerlendirme: Alerji öyküsü, ateşli hastalık varlığı ve bağışıklık durumunun gözden geçirilmesi.

Randevunuzda neler beklenir

Aşı randevunuz kısa bir görüşmeyle başlar. Hekim veya hemşire sorularınızı yanıtlar, aşıyı üst kol kasına uygular ve genellikle 15 dakika kadar yerinde oturmanızı ister. Bu bekleme, nadir görülen alerjik reaksiyonların erken fark edilmesi için yapılır. Sonrasında günlük hayatınıza dönebilirsiniz. Tarama testleri ise jinekolojik muayene sırasında, birkaç dakika süren basit işlemlerdir; sonuçlar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkar.

Tedavi

HPV aşısı bir tedavi değil, koruyucu bir uygulamadır. Yani mevcut bir HPV enfeksiyonunu, siğili veya hücre değişikliğini ortadan kaldırmaz. Aşı, virüsün en riskli çeşitlerine karşı bağışıklık kazandırarak gelecekteki sorunları önlemeye yardımcı olur. Eğer HPV ile ilişkili bir sorun saptanırsa, tedavi planı bu sorunun türüne göre hekiminiz tarafından düzenlenir.

Evde kişisel bakım

• Aşının önerilen tüm dozlarını zamanında tamamlayın; eksik doz korumayı azaltabilir.
• Aşı yerini birkaç gün temiz ve kuru tutun, üzerine sıkı giysi veya baskı uygulamaktan kaçının.
• Aşı sonrası hafif ağrı için hekiminizin veya eczacınızın önerebileceği basit bir ağrı kesici yeterli olabilir; kendi başınıza ilaç kullanmayın.
• Aşı günü ve sonrasında bol sıvı alın, dinlenmeye özen gösterin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bağışıklık sisteminizin virüsle baş etme gücünü artırır.
• Tarama testlerinizi aksatmayın; aşı ve tarama birbirini tamamlayan iki koruma yöntemidir.

Tıbbi tedaviler

Aşı dışında, HPV ile ilişkili sorunların tedavisi tamamen sorunun türüne bağlıdır. Genital siğiller için hekiminizin önerebileceği krem veya solüsyon şeklinde uygulanan seçenekler ya da poliklinikte yapılan dondurma, yakma gibi küçük işlemler bulunur. Rahim ağzındaki kanser öncesi hücre değişiklikleri ise genellikle muayene sırasında yapılan, değişmiş dokunun alınmasına yönelik işlemlerle tedavi edilir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, sonuçlarınızı değerlendiren hekim karar verir. Bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; tedavi seçeneklerini hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat denildiğinde genellikle akla büyük bir operasyon gelir; oysa rahim ağzındaki kanser öncesi değişikliklerde uygulanan işlemler çoğu zaman kısa süren, günübirlik yapılan ve rahim ağzının korunmasını amaçlayan girişimlerdir. Bu işlemler, değişmiş dokunun alınmasını sağlar ve çoğu zaman kanserin gelişmesini önler. İleri evre bulgularda ise tedavi planı çok daha kapsamlı olabilir ve bir uzman ekiple birlikte belirlenir. Hangi durumda hangi işlemin gerektiği, yalnızca sizin sonuçlarınızı gören hekim tarafından netleştirilebilir.

Bu durumla yaşamak

HPV aşısı olmak günlük hayatınızda büyük bir değişiklik gerektirmez; birkaç dakikalık uygulama ve kısa bir gözlem süresi yeterlidir. Aşı sonrası kolunuzda birkaç gün süren hassasiyet olabilir; bu, kolunuzu tamamen hareketsiz tutmanız gerektiği anlamına gelmez, hafif hareket rahatlatır. HPV ile ilgili bir bulgu saptandıysa, düzenli kontroller ve tarama takvimi hayatınızın olağan bir parçası hâline gelir. Bu takvimi bir not defterine veya telefonunuza kaydetmek, randevuları kaçırmamanızı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, bağışıklık sisteminizi güçlü tutar.
• Yeterli ve düzenli uyku, bağışıklık yanıtını destekler.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma yöntemleri hakkında partnerinizle açık bir iletişim kurun.
• Düzenli jinekolojik kontrol ve tarama randevularınızı takip edin.
• Aşının doz takvimini tamamlayın; yarım kalan aşı programı beklenen korumayı sağlamaz.
• Alkol tüketimini sınırlandırmak genel sağlığınıza katkı sağlar.

Diyet ve egzersiz

Mucize bir besin yoktur; ancak dengeli beslenme bağışıklık sisteminizin düzgün çalışmasına yardımcı olur. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yeterli protein içeren bir düzen iyi bir temeldir. Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde hareket, hem beden hem ruh sağlığı için faydalıdır. Aşı sonrası günlerde ağır egzersiz yerine hafif aktiviteler tercih etmek kol rahatsızlığını azaltır. Beslenme veya egzersiz konusunda kişiye özel öneri için hekiminize veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

HPV kelimesini duymak, özellikle de bu konuda bilgi kirliliği varsa kaygı yaratabilir. Unutmayın: HPV son derece yaygın bir virüstür ve çoğu kişide hiçbir sorun yaratmadan geçer. Aşı olmak ve tarama testlerini yaptırmak, kontrolü elinizde tutmanın somut yollarıdır. Yine de endişeniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uykuyunuzu bozuyorsa veya sürekli bu konuyu düşünüyorsanız bunu bir sağlık profesyoneliyle paylaşın. Böyle bir durumda destek almak güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri geliyorsa lütfen hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Evet, HPV'nin en riskli sonuçları büyük ölçüde önlenebilir. Bunun iki temel ayağı vardır: aşı ile korunma ve düzenli tarama testleri. Aşı, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında çok etkilidir; tarama testleri ise virüsün yol açabileceği hücre değişikliklerini erken, henüz kansere dönüşmeden yakalar. Bu iki yöntem birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Aşılar

HPV aşısı, virüsün en sık kansere yol açan çeşitlerine ve genital siğillere neden olan çeşitlerine karşı koruma sağlar. Aşının en yüksek yararı, virüsle karşılaşmadan önce, genellikle 9-14 yaş aralığında yapıldığında elde edilir; bu dönemde bağışıklık yanıtı daha güçlüdür ve çoğu çocuk henüz virüsle karşılaşmamıştır. Aşı hem kız hem erkek çocuklara önerilir. Yaşa göre bir veya iki, daha ileri yaşlarda bazen üç doz gerekebilir; kaç doz ve hangi aralıkla yapılacağına hekiminiz karar verir. Türkiye'de aşı henüz rutin çocukluk çağı takviminde yer almadığı için temin ve uygulama sürecini aile hekiminizle ya da eczacınızla konuşmanız faydalı olur. Aşı, hamilelik döneminde yapılmaz; hamileyseniz veya hamilelik planlıyorsanız hekiminize mutlaka söyleyin. Aşının içeriği, kimlere uygun olmadığı ve olası yan etkileri hakkında ayrıntılı bilgiyi hekiminizden veya eczacınızdan alabilirsiniz.

Tarama programları

Tarama testleri, hiçbir belirti olmasa bile hücre değişikliklerini erken yakalamayı amaçlar. Ülkemizde rahim ağzı kanseri taraması, belirli bir yaş aralığındaki kadınlara belirli aralıklarla önerilir ve bu hizmet aile sağlığı merkezleri ile Sağlık Bakanlığı'na bağlı tarama birimlerinde yürütülür. Hangi yaşta başlayacağınız, hangi testin (smear, HPV testi veya ikisi birlikte) size uygun olduğu ve ne sıklıkla tekrarlanacağı kişisel durumunuza göre belirlenir. Aşı olmuş olsanız bile tarama testlerini aksatmayın; çünkü aşı tüm HPV çeşitlerini kapsamaz. Tarama takviminizi aile hekiminizle birlikte planlayabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bazı HPV çeşitleri, yıllar içinde rahim ağzında kanser öncesi hücre değişikliklerine yol açabilir.
• Bu değişiklikler zamanında saptanmazsa, uzun vadede rahim ağzı kanserine dönüşme riski vardır.
• HPV ile ilişkili diğer bazı kanser türleri (örneğin bazı baş-boyun, vulva, vajina ve anüs bölgesi kanserleri) daha nadir olarak görülebilir.
• Genital siğiller ağrı, kaşıntı ve psikolojik rahatsızlık yaratabilir; ayrıca bulaşıcılığı sürdürebilir.
• Tedavi edilmeyen siğiller büyüyebilir ve sayıca artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Bu bilgilerin çoğu kulağa ağır gelebilir; ama önemli bir denge var: HPV çok yaygın olmasına rağmen, çoğu enfeksiyon hiçbir sorun yaratmadan geçer ve tarama testleri sayesinde riskli değişiklikler çoğu zaman kansere dönüşmeden çok önce yakalanır. Erken saptanan değişikliklerin tedavisi genellikle başarılıdır ve kişinin yaşam kalitesi korunur. Aşı ve düzenli tarama, bu süreçte elinizdeki en güçlü iki araçtır. Kaygılanmak yerine bir plan yapmak, bu konuda atabileceğiniz en sağlıklı adımdır; hekiminiz bu planı sizinle birlikte oluşturabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.