Fazla Diş (Hiperdonti)

Genel Bakış

Hiperdonti, ağızda normalden fazla diş bulunması durumudur. Yani çenede olması gerekenden daha fazla diş vardır. Bu fazla dişlere 'süpernümerer diş' denir. Normalde süt (bebek) dişleri 20, kalıcı dişler 32 tanedir; hiperdontide bunlara bir veya birkaç diş daha eklenir. Fazla dişler çoğu zaman diş etinin altında, çene kemiğinin içinde kalır ve ancak röntgen çekildiğinde fark edilir. Bazıları ise ağızda görünür şekilde çıkar.

Çok sık görülen bir durum değildir. Yapılan çalışmalarda toplumda yaklaşık her 100 kişiden 1-3'ünde rastlandığı bildirilmektedir. Günümüzde diş röntgenlerinin yaygınlaşması sayesinde daha sık fark edilmektedir.

Daha çok çocuklarda ve gençlerde teşhis edilir, çünkü diş gelişimi bu dönemde tamamlanır. Erkeklerde kızlara göre biraz daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Yarık dudak-damak (üst dudağın ve damağın tam kapanmaması) veya Gardner sendromu, kleidokranial displazi gibi bazı kalıtsal durumlarla birlikte de görülebilir. Bu durumların çoğunda ise hiperdonti tek başına, bilinen başka bir nedeni olmadan ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; diş hekimi muayenesi veya röntgen sırasında tesadüfen bulunur.
• Dişlerin sıkışması ve çapraşık (eğri) dizilmesi.
• Komşu dişin çıkmakta zorlanması, gecikmesi veya hiç çıkmaması.
• Dişlerin normal sırasının kayması, dişler arasında boşluk veya dönme.
• İki sıra diş görünümü, özellikle damak tarafında.
• Isırma ve çiğnemede zorlanma, çenenin kapanışının bozulması.
• Nadiren diş etinde şişlik, hassasiyet veya ağrı.
• Fazla dişin çevresinde diş eti iltihabı ya da diş çürüğü gelişmesi (temizlenmesi zor olduğu için).

Çocuklarda belirtiler

• Süt dişlerinin zamanında düşmemesi veya sallanıp bir türlü çıkmaması.
• Kalıcı bir dişin çıkması geciktiğinde ya da hiç çıkmadığında alttaki fazla dişin engel olması.
• Ağızda beklenenden fazla diş sayılması.
• Damakta veya diş etinde ele gelen sert bir kabarıklık.
• Çocuğun diş fırçalarken zorlanması, ağız kokusu veya sık diş eti kanaması.
• Konuşma ve çiğneme alışkanlıklarında hafif değişiklikler.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yıllardır ağızda sessizce duran fazla dişin, diş kaybı sonrası ortaya çıkması veya sorun yaratmaya başlaması.
• Takma diş (protez) kullanımında uyum sorunu, vurma ve yara oluşması.
• Komşu dişlerin köklerinde erime (rezorpsiyon) veya sallanma.
• Fazla diş çevresinde diş eti çekilmesi, iltihap ve ağız kokusu.
• Nadiren fazla dişin çevresinde kist gelişmesi.

Nedenler

Ana nedenler

• Diş gelişimi sırasında diş tomurcuklarının normalden fazla sayıda oluşması. Bu, anne karnındaki gelişim döneminde başlar.
• Genetik (kalıtsal) eğilim: ailede fazla diş öyküsü olması riski artırabilir.
• Bazı doğumsal durumlarla birliktelik: yarık dudak-damak, Gardner sendromu, kleidokranial displazi gibi.
• Çoğu olguda ise altta yatan belirgin bir neden bulunamaz; bu durum 'bilinen nedeni olmayan' gelişimsel bir farklılık olarak kabul edilir.

Risk faktörleri

• Ailede fazla diş veya benzer diş gelişim farklılıkları bulunması.
• Yarık dudak-damak gibi doğumsal durumların varlığı.
• Bazı kalıtsal sendromlar (örneğin Gardner sendromu, kleidokranial displazi).
• Erkek cinsiyet: bazı çalışmalarda erkeklerde daha sık görüldüğü bildirilmiştir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüzde veya boyunda şişlik, ateş, nefes alma ya da yutkunma güçlüğü varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Ağızda irin, kötü tat ve dayanılmaz ağrı varsa aynı gün diş hekimine veya acil diş kliniğine gidin.
• Diş kırılması, yerinden çıkma veya çene travması durumunda mümkün olan en kısa sürede diş hekimine başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun süt dişi zamanında düşmediyse veya kalıcı dişi geciktiyse.
• Ağızda iki sıra diş görünümü fark ettiyseniz.
• Dişlerde çapraşıklık, sıkışma veya kapanış bozukluğu gelişiyorsa.
• Diş hekiminiz röntgende fazla diş gördüğünü söylediyse ve takip önerdiyse.
• Takma diş kullanırken vurma, yara veya uyum sorunu yaşıyorsanız.

Tanı

Tanı genellikle diş hekiminin ağız içi muayenesi ve röntgen görüntüleriyle konur. Hekim önce dişlerin sayısını, dizilişini ve diş etlerini değerlendirir; ardından fazla dişin yerini ve çevre dişlerle ilişkisini görmek için röntgen ister.

Yapılabilecek testler

• Ağız içi muayene: dişlerin sayılması, diziliş ve diş eti değerlendirmesi.
• Panoramik röntgen (tüm çeneyi tek görüntüde gösteren film).
• Gerektiğinde küçük bölgesel röntgenler.
• Fazla diş çok yakın komşulukta ya da karmaşık bir konumdaysa üç boyutlu görüntüleme (diş tomografisi) istenebilir.
• Çocuklarda diş gelişimini izlemek için belirli aralıklarla tekrarlanan röntgenler.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısızdır ve genellikle kısa sürer. Röntgen çekimi birkaç dakika alır. Hekim bulguları sizinle paylaşır, fazla dişin izlenmesinin mi yoksa çıkarılmasının mı uygun olduğunu anlatır. Gerekirse bir ortodonti (diş dizilişi) uzmanına veya ağız cerrahisine yönlendirilebilirsiniz. Çocuklarda bazen kesin karar için diş gelişiminin bir süre izlenmesi tercih edilir.

Tedavi

Her fazla dişin çıkarılması gerekmez. Karar; dişin yerine, komşu dişlere zarar verip vermediğine, çürük veya iltihap olup olmadığına ve kişinin yaşına göre verilir. Hiçbir sorun yaratmayan fazla dişler düzenli kontrollerle izlenebilir. Sorun yaratan dişler ise uygun planlamayla çıkarılır ve gerekirse diş dizilişi düzeltilir.

Evde kişisel bakım

• Dişlerinizi günde iki kez, florürlü diş macunuyla ve doğru teknikle fırçalayın; fazla dişin çevresini özellikle dikkatli temizleyin.
• Diş ipi veya arayüz fırçası kullanarak diş aralarını temizleyin.
• Diş hekiminizin önerdiği aralıklarla kontrol ve temizlik randevularını aksatmayın.
• Şekerli atıştırmalık ve asitli içecekleri sınırlayın; yemek sonrası ağzınızı suyla çalkalayın.
• Ağızda yeni bir şişlik, ağrı veya kanama fark ederseniz bekletmeden diş hekiminize haber verin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi diş hekimi, gerektiğinde ortodonti uzmanı ve ağız cerrahının birlikte yaptığı bir planla yürütülür. Seçenekler arasında düzenli izleme, fazla dişin çekilmesi, dişlerin yerine yerleşmesi için ortodontik düzeltme (tel veya şeffaf plak gibi yöntemler) ve çene kemiği içindeki dişler için küçük cerrahi işlemler yer alır. İltihap veya enfeksiyon belirtisi varsa hekim önce bunu tedavi eder; hangi tedavinin size uygun olduğuna ve ilaç gerekip gerekmediğine mutlaka hekiminiz karar verir. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın; reçeteli veya reçetesiz tüm ilaçlar için eczacınıza veya hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Fazla diş komşu dişe zarar veriyorsa, bir dişin çıkmasını engelliyorsa, çevresinde kist oluşmuşsa, iltihap veya çürüğe yol açıyorsa ya da diş dizilişini bozuyorsa çekilmesi gerekebilir. Çene kemiği içinde, damakta veya diş köklerine çok yakın konumdaki dişler için küçük bir cerrahi işlem planlanır. Bu işlemler genellikle lokal uyuşturma ile yapılır; çocuklarda ve kaygılı hastalarda uygun koşullar sağlanır. Ameliyat kararı her zaman kişiye özel değerlendirilir ve riskleri, yararları hekiminizle birlikte konuşulur.

Bu durumla yaşamak

Hiperdonti çoğu kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilemez. Önemli olan ağız bakımını düzenli sürdürmek ve kontrol randevularını kaçırmamaktır. Fazla dişin olduğu bölge temizlenmesi zor bir alan olabileceği için fırçalarken biraz daha özen göstermek yeterlidir. Çocuğunuzda fazla diş varsa, ona bu durumu basit ve rahatlatıcı bir dille anlatabilir, diş hekimi kontrollerini keyifli bir rutine dönüştürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli diş hekimi kontrolünü alışkanlık haline getirin.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; sigara diş eti sağlığını olumsuz etkiler.
• Spor yaparken ağız ve diş yaralanmalarına karşı gerekirse koruyucu dişlik kullanın.
• Ağız kuruluğu yapan alışkanlıklardan kaçının ve bol su için.
• Çocukların düzenli diş kontrolüne erken yaşta başlamasını sağlayın.

Diyet ve egzersiz

Diş sağlığı için şekerli ve asitli yiyecek-içecekleri sınırlamak, öğün aralarında atıştırmayı azaltmak ve bol su içmek önemlidir. Sert kabuklu yiyecekleri dişlerinizle kırmaya çalışmayın. Genel sağlık için düzenli hareket etmek ve dengeli beslenmek, ağız sağlığını da destekler. Fazla diş nedeniyle egzersiz kısıtlaması gerekmez; yalnızca temaslı sporlarda diş koruyucu kullanmanız önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bazı kişiler, özellikle de çocuklar ve gençler, dişlerinin görünümü nedeniyle utanabilir veya özgüven sorunu yaşayabilir. Bu duygular anlaşılırdır ve konuşulduğunda hafifler. Diş görünümüyle ilgili kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir diş hekimi ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşüncesi varsa, vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurun; size destek olacak uzmanlar var.

Önleme

Hiperdonti büyük ölçüde diş gelişimi sırasında oluşan bir durum olduğu için tamamen önlenmesi mümkün değildir. Ancak erken fark edilmesi, oluşabilecek sorunları büyük ölçüde azaltır. Bu nedenle çocukluktan itibaren düzenli diş hekimi kontrolü en etkili yoldur.

Aşılar

Hiperdonti ile korunmayı sağlayan bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın ağız ve diş sağlığı önerileri doğrultusunda düzenli diş hekimi kontrolü yaptırılması teşvik edilir. Çocuklarda ilk diş hekimi muayenesinin erken yaşta yapılması, gerekli görüldüğünde röntgenle değerlendirme ve diş gelişiminin izlenmesi, fazla dişlerin zamanında fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dişlerin sıkışması ve kalıcı çapraşıklık gelişmesi.
• Komşu dişin çıkamaması (gömülü kalması) veya geç çıkması.
• Komşu diş köklerinde erime ve dişlerin sallanması.
• Fazla dişin bulunduğu bölgede temizliğin zorlaşmasına bağlı çürük ve diş eti iltihabı.
• Fazla dişin çevresinde sıvı dolu kist oluşması ve çene kemiğine zarar vermesi.
• Isırma ve çiğneme düzeninin bozulması, çene ekleminde rahatsızlık.
• Takma diş kullananlarda uyum sorunu ve ağız içi yaralar.

Uzun vadeli görünüm

Hiperdontinin genel gidişatı iyidir. Doğru izlem ve zamanında yapılan basit müdahalelerle çoğu kişi hiçbir kalıcı sorun yaşamaz; dişler sağlıklı ve düzgün kalabilir. Hiçbir belirti vermeyen fazla dişler yıllarca sorunsuz durabilir. Düzenli diş hekimi kontrolü, olası sorunları ortaya çıkmadan önce yakalamanın en kolay yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.