Hiperparatiroidizm (Paratiroid Bezlerinin Fazla Çalışması)

Genel Bakış

Hiperparatiroidizm, boyundaki küçük paratiroid bezlerinin normalden fazla paratiroid hormonu (PTH) üretmesidir. Bu hormon kan kalsiyumunu yükseltir; yüksek kalsiyum zamanla kemik, böbrek, sindirim ve sinir sistemini etkileyebilir. Çoğu zaman tek bir bezde iyi huylu bir büyüme nedeniyle olur; bazen böbrek hastalığı veya vitamin D eksikliği gibi başka bir soruna bağlı gelişir.

Sık görülen bir hormonal durumdur; özellikle 50 yaş üstü kadınlarda ve kronik böbrek hastalığı olan kişilerde daha sık görülür.

Her yaşta görülebilir; menopoz sonrası kadınlarda, ileri yaşta, böbrek hastalığı veya vitamin D eksikliği olanlarda, boyun bölgesine radyasyon almış kişilerde ve ailesinde çoklu endokrin bez hastalığı olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik, yorgunluk ve isteksizlik
• Kas güçsüzlüğü veya kas ağrıları
• Kemik ağrısı, kemiklerde hassasiyet
• Böbrek taşı veya böbrek taşı geçirme öyküsü
• Sık idrara çıkma ve aşırı susama
• Kabızlık, bulantı veya karın ağrısı
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı veya kafa karışıklığı
• Depresif ruh hali veya sinirlilik

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği veya yaşıtlarına göre yavaş büyüme
• Kemik ağrıları, bacaklarda eğrilik veya kemik şekil bozuklukları
• Kas güçsüzlüğü ve kolay yorulma
• Karın ağrısı, kabızlık veya iştahsızlık
• Nadiren böbrek taşı
• Okulda dikkat ve öğrenme güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirgin halsizlik ve güç kaybı
• Düşme sıklığında artış
• Kemik kırığı riskinde artış
• Kafa karışıklığı, unutkanlık veya uyku sorunları
• Kabızlık ve iştahsızlık
• Depresif ruh hali veya kaygı

Nedenler

Ana nedenler

• Primer hiperparatiroidizm: çoğunlukla tek bir paratiroid bezinde iyi huylu büyüme (adenom); bazen birden fazla bezin büyümesi; çok nadiren paratiroid kanseri.
• Sekonder hiperparatiroidizm: kronik böbrek hastalığı, vitamin D eksikliği veya bağırsaktan kalsiyum emilimini azaltan hastalıklar.
• Üçüncül hiperparatiroidizm: uzun süreli böbrek hastalığı sonrası bezlerin kalıcı olarak fazla çalışması.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak, özellikle menopoz sonrası dönem
• Boyun bölgesine radyasyon almış olmak
• Ailede çoklu endokrin bez hastalığı (MEN gibi kalıtsal sendromlar)
• Kronik böbrek hastalığı
• Uzun süreli vitamin D eksikliği
• Bazı ilaçların uzun süre kullanımı (ilaçlarınızı hekiminizle konuşun)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç bulanıklığı, uyandırılamama veya nöbet varsa hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli göğüs ağrısı, çarpıntı veya düzensiz kalp atışı varsa hemen 112'yi arayın.
• Sürekli kusma, ağız kuruluğu ve az idrara çıkma gibi ağır sıvı kaybı varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
• Ani şiddetli kemik ağrısı veya kırık şüphesi varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kan tahlilinde kalsiyum yüksek çıktıysa
• Uzun süren halsizlik, kemik ağrısı, kabızlık veya sık idrara çıkma varsa
• Böbrek taşı geçirdiyseniz veya idrarda kan fark ettiyseniz
• Ailenizde MEN gibi çoklu endokrin bez hastalığı varsa
• Kronik böbrek hastalığınız varsa ve kemik sağlığınız için takip gerekiyorsa

Tanı

Tanı, kan testlerinde kalsiyum ve paratiroid hormonu (PTH) düzeylerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Hekiminiz ayrıca altta yatan nedeni anlamak için böbrek fonksiyonlarını, vitamin D düzeyini ve idrarla kalsiyum atılımını inceler; gerekirse görüntüleme ister.

Yapılabilecek testler

• Kan kalsiyumu ve albümin düzeyi
• Paratiroid hormonu (PTH) testi
• Vitamin D düzeyi
• Böbrek fonksiyon testleri
• İdrarda kalsiyum ölçümü
• Kemik yoğunluğu ölçümü
• Boyun ultrasonu
• Paratiroid sintigrafisi
• Gerekirse genetik test

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle birkaç kan ve idrar testi yapılır; bazen boyun görüntülemesi eklenir. Sonuçlar tek başına değil, bir bütün olarak hekiminiz tarafından yorumlanır. Tanı süreci kişiden kişiye değişebilir; endişelerinizi hekiminizle paylaşabilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, durumun nedenine, kalsiyum düzeyine, belirtilere ve kişinin genel sağlığına göre planlanır. Primer hiperparatiroidizmde uygun kişilerde cerrahi çoğu zaman iyileşme sağlar; hafif ve belirtisiz durumlarda düzenli izlem seçilebilir. Sekonder hiperparatiroidizmde ise altta yatan böbrek hastalığı veya vitamin D eksikliği tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Hekiminiz kısıtlama vermediyse yeterli su içmek
• Düzenli ve güvenli hareket etmek; düşme riskini azaltmak
• Kalsiyum veya vitamin D takviyesini kendi başınıza başlatmamak
• Belirtilerinizi ve tahlil sonuçlarınızı not etmek
• Kontrol randevularını aksatmamak

Tıbbi tedaviler

Tedavi planı nedene, kalsiyum düzeyine, belirtilere ve yaşa göre yapılır. Primer hiperparatiroidizmde uygun kişilerde cerrahi en etkili yöntem olabilir; hafif ve belirtisiz durumlarda düzenli izlem seçilebilir. Sekonder hiperparatiroidizmde altta yatan böbrek hastalığı veya vitamin D eksikliği tedavi edilir. Hekim gerekirse kemik kaybını yavaşlatan veya kalsiyum dengesini destekleyen tedaviler önerebilir; ilaç adı ve dozu yalnızca hekim tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Belirtiler varsa, böbrek taşı, kemik erimesi, böbrek fonksiyon bozukluğu, çok yüksek kalsiyum veya genç yaşta tanı varsa cerrahi düşünülebilir. Hafif ve belirtisiz vakalarda izlem seçilebilir; karar hekiminiz ve ilgili uzmanlarla birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda düzenli kontroller, belirtileri fark etmek ve hekim önerilerine uymak önemlidir. Kendinizi yorgun veya kafa karışık hissettiğinizde bunu not edin ve hekiminize bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Stres yönetimi ve rahatlama egzersizleri
• Düşmeyi önlemek için ev içi düzenlemeler
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak
• Hekim kontrolünde vitamin D ve kalsiyum dengesi

Diyet ve egzersiz

Hekiminiz aksini söylemedikçe dengeli ve normal beslenme önerilir; kalsiyumdan tamamen kaçınmak doğru değildir. Aşırı kalsiyum takviyesi veya yüksek doz vitamin D kullanımından kaçının. Kemik sağlığı için yürüyüş gibi güvenli egzersizler faydalı olabilir; egzersiz planınızı hekiminizle konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresif ruh hali yaratabilir. Hiperparatiroidizm de unutkanlık, sinirlilik ve ruh hali değişikliklerine yol açabilir. Duygularınızı aileniz ve hekiminizle paylaşın. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız, kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın.

Önleme

Primer hiperparatiroidizm çoğu zaman önlenemez; nedeni genellikle bezdeki iyi huylu büyümedir. Sekonder türde kronik böbrek hastalığının iyi yönetimi ve vitamin D eksikliğinin hekim kontrolünde düzeltilmesi riski azaltabilir.

Aşılar

Bu durumla ilgili koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

Rutin tarama önerilmez. Yüksek kalsiyum, belirtiler, böbrek taşı veya ailede endokrin sendrom varsa hekiminiz kan testleri isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek taşları ve böbrek fonksiyonlarında azalma
• Kemik erimesi ve kırık riskinde artış
• Şiddetli kabızlık, bulantı ve karın ağrısı
• Kafa karışıklığı, depresyon ve uyku sorunları
• Çok yüksek kalsiyum krizi (acil durum)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun takip ile çoğu kişi durumunu iyi yönetebilir. Cerrahi sonrası birçok kişide kalsiyum düzeyleri düzelir. Düzenli kontroller ve hekim önerilerine uymak uzun vadeli sağlık için önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.