Aşırı Kıllanma (Hipertrikoz)

Genel Bakış

Hipertrikoz, vücutta yaşa, cinsiyete ve kişinin genetik yapısına göre beklenenden daha fazla kıl çıkmasıdır. Yani normalde kıl olmayan ya da çok az ince tüy bulunan bölgelerde (örneğin alın, yanak, omuz, sırt, kulak üstü gibi) belirgin kıl görülmesi anlamına gelir. Buradaki kıllar ince ve açık renkli olabilir ya da kalın ve koyu olabilir. Hipertrikoz, halk arasında sık karıştırılan “hirsutizm”den farklıdır: hirsutizm kadınlarda erkeklik hormonlarının (androjenler) etkisiyle erkek tipi kıllanma demektir; hipertrikoz ise hormonlardan bağımsız olarak vücudun herhangi bir yerinde aşırı kıl artışıdır. Hipertrikoz çoğu zaman sadece görünümle ilgili bir durumdur ve tehlikeli değildir; ancak bazı durumlarda altta yatan başka bir sağlık sorununun işareti olabilir. Bu yüzden ani başlayan ya da yaygın kıllanmalarda bir sağlık kuruluşuna danışmak önemlidir.

Hipertrikoz, hirsutizme göre çok daha nadir görülen bir durumdur. Toplumda yaygın değildir; bazı doğuştan gelen tipleri oldukça seyrektir. Buna karşılık, kıl alımına bağlı tahriş, batık kıl gibi şikâyetler toplumda çok yaygındır ve sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüzde, özellikle yanak, üst dudak çevresi, çene ve alın bölgesinde belirgin kıl veya tüy artışı
• Omuz, sırt, göğüs, karın ve kol gibi bölgelerde normalden fazla kıl
• Kulak kepçesi üzerinde ya da kulak çevresinde kıl artışı
• İnce, açık renkli tüylerin (halk arasında “ayva tüyü” denilen tüyler) belirgin şekilde çoğalması
• Kılların kalın, koyu ve sert hâle gelmesi
• Kıllanmanın vücudun tek bir bölgesinde (örneğin bir ben çevresinde) ya da yaygın olarak görülmesi
• Kıl alımına bağlı olarak ciltte kızarıklık, kaşıntı, batık kıl veya küçük iltihaplı noktalar

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklik döneminde vücutta yaygın veya yerel kıl artışı fark edilmesi
• Alında, yanaklarda ya da sırtta normalden belirgin tüylenme
• Bazı doğuştan gelen tiplerde diş ve diş eti gelişimiyle ilgili farklılıkların eşlik edebilmesi
• Kıllanmayla birlikte büyüme, gelişme ya da nörolojik gelişimle ilgili farklılıkların bulunması hâlinde mutlaka çocuk hekimine danışılması önerilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşla birlikte özellikle erkeklerde kulak, burun ve kaş çevresinde kıl artışı görülebilmesi
• Sonradan ve hızlı başlayan yaygın kıllanma; bu durumda ilaç kullanımı ve altta yatan hastalıkların gözden geçirilmesi gerekir
• Kıllanmaya kilo kaybı, halsizlik veya cilt değişikliklerinin eşlik etmesi hâlinde daha dikkatli değerlendirme ihtiyacı

Nedenler

Ana nedenler

• Kalıtım (genetik): Aileden geçen bazı özellikler kıl yoğunluğunu ve dağılımını etkileyebilir; doğuştan gelen hipertrikoz tiplerinin çoğu genetikle ilişkilidir.
• Bazı ilaçların yan etkisi: Uzun süreli kullanılan bazı ilaçlar kıl artışına yol açabilir. Kullandığınız ilaçların böyle bir etkisi olup olmadığını doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz; ilacınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Hormon dışı sistemik durumlar: Tiroid beziyle ilgili sorunlar, bazı metabolik hastalıklar ve nadir görülen başka hastalıklar kıl artışıyla ilişkili olabilir.
• Uzun süreli sürtünme, baskı veya travma: Alçı, atel ya da sürekli baskı uygulanan bölgelerde yerel kıl artışı görülebilir.
• Bazı cilt hastalıkları ve ciltte iyileşme süreçleri: İltihaplı ya da skarla iyileşen cilt bölgelerinde yerel kıllanma olabilir.
• Nadir durumlarda altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkabilir; bu nedenle yeni ve açıklanamayan kıllanma mutlaka değerlendirilmelidir.

Risk faktörleri

• Ailede benzer kıllanma öyküsü bulunması
• Doğuştan gelen bazı genetik farklılıklar
• Kıl artışı yapabilecek ilaçların uzun süre kullanılması
• Tiroid veya başka hormonal/metabolik sorunların varlığı
• Yetersiz beslenme veya ciddi kilo kaybı
• Cildin sürekli sürtünme, baskı ya da tahrişe maruz kalması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kısa sürede hızla yayılan kıl artışı
• Kıllanmaya eşlik eden açıklanamayan kilo kaybı, aşırı yorgunluk veya gece terlemesi
• Kıl alımı sonrası iltihap, akıntı, artan ağrı veya genişleyen kızarıklık
• Ciltte ani ve yaygın koyulaşma ya da kalınlaşma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kıllanma görünümünden rahatsız oluyorsanız ve çözüm yollarını konuşmak istiyorsanız
• Kıllanmanın ergenlik, hamilelik veya menopoz gibi dönemlerde belirgin şekilde arttığını fark ettiyseniz
• Kadınlarda adet düzensizliği, sivilcelenme veya ses kalınlaşması gibi ek belirtiler varsa
• Ben üzerinde veya çevresinde yeni kıl artışı fark ettiyseniz
• Kıl alım yöntemleri cildinizde sürekli tahriş, batık veya iz bırakıyorsa
• Çocuğunuzda erken yaşta belirgin kıllanma fark ettiyseniz

Tanı

Tanı genellikle bir hekimin sizi dinlemesi ve cildinizi muayene etmesiyle konur. Hekim; kıllanmanın ne zaman başladığını, hangi bölgelerde olduğunu, ailede benzer bir durum bulunup bulunmadığını, kullandığınız ilaçları ve eşlik eden başka şikâyetleri sorar. Kılların türü (ince ve açık renkli mi, kalın ve koyu mu) ve dağılımı da değerlendirilir. Bu bilgiler çoğu zaman hipertrikozu hirsutizmden ve normal kıllanma farklarından ayırmak için yeterlidir. Bazı durumlarda altta yatan bir neden olup olmadığını anlamak için ek tetkikler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Ayrıntılı öykü ve fizik muayene (en önemli adım)
• Kullanılan ilaçların ve takviyelerin gözden geçirilmesi
• Şüphe varsa kan testleriyle hormon düzeylerinin değerlendirilmesi
• Tiroid işlevlerinin kontrolü
• Kan şekeri ve genel sağlık durumunu gösteren rutin testler
• Gerekli görülürse ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri
• Çok nadir durumlarda ciltten küçük bir örnek alınması (biyopsi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa ve ağrısızdır. Hekiminiz sizi dinler, cildinize bakar ve gerekirse birkaç kan testi ister. Sonuçlar çıktığında size durumunuzun ne olduğunu, bir neden bulunup bulunmadığını ve hangi seçeneklerin uygun olduğunu anlatır. Hiçbir test gerekmediği de olur; çünkü pek çok vakada tanı yalnızca muayene ve öyküyle konur. Aklınıza takılan her şeyi sormaktan çekinmeyin; anlamadığınız bir terim olduğunda açıklamasını istemek hakkınızdır.

Tedavi

Hipertrikoz için tek ve kesin bir “yok edici” tedavi yoktur; amaç kıl görünümünü azaltmak, cildi sağlıklı tutmak ve varsa altta yatan nedeni ele almaktır. Seçenekler, kıllanmanın yaygınlığına, cilt yapınıza, ne kadar kalıcı bir sonuç istediğinize ve bütçenize göre değişir. Pek çok kişi geçici yöntemlerle rahat ederken, bazıları daha kalıcı çözümler için hekimine danışır. Hangi yolun size uygun olduğunu birlikte karar vermek en doğrusudur.

Evde kişisel bakım

• Geçici yöntemler: tıraş, cımbızla alma, ağda, tüy dökücü kremler ve ağartma. Tüy dökücü ürünleri ilk kez kullanırken küçük bir cilt bölgesinde deneyin.
• Kıl aldıktan sonra cildi ılık suyla yıkayıp nazikçe nemlendirin; alkollü ve parfümlü ürünlerden bir süre uzak durun.
• Batık kılları sıkmayın, kazımayın; ılık kompres ve nazik peeling bazen yardımcı olabilir.
• Kıl alınan bölgeyi güneşten koruyun; özellikle yaz aylarında güneş kremi kullanın.
• Cildinizi tahriş eden bir yöntemi zorlamak yerine alternatif deneyin; acı veren ya da kızarıklık bırakan uygulamaları bırakın.
• Kıllanmanın sizi üzdüğünü fark ederseniz bunu bir sağlık profesyoneliyle konuşmaktan çekinmeyin; duygusal destek de tedavinin bir parçasıdır.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz önce kıllanmaya yol açabilecek bir ilaç veya altta yatan bir hastalık olup olmadığını değerlendirir; varsa onun tedavisi planlanır. Kıl büyümesini yavaşlatmaya yardımcı olan, doktorun uygun gördüğü durumlarda reçeteyle verilen kremler kullanılabilir; bu tür ürünler herkese uygun değildir ve mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Daha uzun süreli sonuçlar için lazer epilasyon ve iğneli epilasyon (elektroliz) gibi uygulamalar önerilebilir; bu işlemlerin sayısı, cilt ve kıl tipine göre değişir ve deneyimli bir merkezde yapılması önemlidir. Kıllanma bir sağlık sorunuyla ilişkiliyse, o sorunun tedavisi kıllanmayı da etkileyebilir. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın; sorularınız için eczacınıza da danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hipertrikozda cerrahi genellikle gündemde değildir; çünkü sorun esas olarak kıl büyümesiyle ilgilidir ve cerrahi bunu çözmez. Ancak çok nadir durumlarda, altta yatan bir tümör veya yapısal bir sorun saptanırsa ilgili uzman cerrahi seçenekleri değerlendirebilir. Böyle bir durumun varlığı ancak kapsamlı bir değerlendirmeyle anlaşılır; bu nedenle yeni ve açıklanamayan kıllanmalarda hekime başvurmak önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Hipertrikozla yaşamak, çoğu kişi için kılları düzenli olarak kontrol altına almayı ve cildi iyi bakmakta sürdürmeyi gerektirir. Size iyi gelen bir kıl alma rutini bulmak ve cildinizi tahriş etmeyen ürünler seçmek günlük hayatı oldukça kolaylaştırır. Kıllanmanın görünür olduğu bölgelerde giyim, makyaj veya tıraş gibi kişisel tercihler tamamen size aittir; nasıl rahat hissediyorsanız o yol geçerlidir. Unutmayın, bu durum sizin değerinizi ya da kim olduğunuzu belirlemez.

Yaşam tarzı ipuçları

• Cildinizi her gün nazik bir temizleyiciyle temizleyip nemlendirin.
• Kıl alma işlemlerini sık aralıklarla ve sert şekilde yapmak yerine cildin dinlenmesine izin verin.
• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri doktorunuzla paylaşın; yeni bir ilaç başlarken olası etkilerini sorun.
• Sigara içiyorsanız bırakmak genel cilt ve damar sağlığı için faydalıdır; destek almak için hekiminize veya eczacınıza danışabilirsiniz.
• Uyku düzeninizi ve stres yönetiminizi ihmal etmeyin; iyi uyku cilt sağlığını da destekler.

Diyet ve egzersiz

Hipertrikozu doğrudan önleyen ya da geçiren bir beslenme biçimi ya da egzersiz programı yoktur. Ancak dengeli beslenmek, yeterli su içmek ve düzenli hareket etmek genel sağlığınızı ve cilt sağlığınızı olumlu etkiler. Kıllanma hormonal bir sorunla (örneğin bir metabolik durumla) ilişkiliyse, hekiminizin önerdiği sağlıklı kilo yönetimi ve düzenli egzersiz bu sürecin bir parçası olabilir. Şok diyetler veya kendi kendinize uyguladığınız kısıtlayıcı beslenmeler yerine sürdürülebilir alışkanlıkları hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hipertrikoz görünümle ilgili bir durum olduğu için kişinin kendine güvenini ve sosyal hayatını etkileyebilir. Utanç, kaygı, kaçınma veya sürekli aynaya bakma isteği gibi duygular yaşanabilir; bunlar anlaşılır ve yalnız olmadığınız duygulardır. Bu duygular günlük yaşamınızı belirgin şekilde zorluyorsa bir psikolog, psikiyatrist veya aile hekimiyle konuşmak çok değerlidir. Türkiye'de kendinize zarar verme düşünceleri, umutsuzluk veya dayanamadığınızı hissettiğiniz bir anda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yardım istemek güçsüzlük değil, kendinize verdiğiniz değerin göstergesidir.

Önleme

Doğuştan gelen hipertrikoz tipleri genetik olduğu için önlenemez. Sonradan gelişen tiplerin bir kısmında ise bazı adımlar yardımcı olabilir: kullandığınız ilaçların olası etkilerini hekiminizle veya eczacınızla konuşmak, tiroid gibi sağlık sorunlarının düzenli takibini yaptırmak ve cildi sürekli sürtünme ya da kimyasal tahrişten korumak bunlar arasında sayılabilir. Kıllanma aniden ve hızlı başladıysa, önleme çabalarından önce nedenin araştırılması daha önemlidir.

Aşılar

Hipertrikoz için özel bir aşı yoktur. Aşı takviminizi (çocuğunuzun ve kendinizin) Sağlık Bakanlığı önerilerine göre sürdürmek genel sağlık için önemlidir; aile hekiminiz bu konuda size rehberlik edebilir.

Tarama programları

Hipertrikoz için özel bir tarama programı yoktur. Ancak yeni ve açıklanamayan kıllanma, süregelen bir sağlık sorununun işareti olabileceğinden, yaşınıza uygun rutin sağlık kontrollerinizi aksatmamak ve yıllık değerlendirmelerde kıllanma değişikliklerini hekiminizle paylaşmak iyi bir alışkanlıktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görünümle ilgili kaygı, özgüven düşüklüğü ve sosyal ortamlardan kaçınma
• Sık ve sert kıl alma nedeniyle ciltte tahriş, kızarıklık, batık kıl, küçük iltihaplar ve iz kalması
• Yanlış ya da sert uygulanan kozmetik işlemler sonrası ciltte kalıcı leke veya skar oluşması
• Kıllanmanın altında yatan bir sağlık sorununun fark edilmemesi ve tedavisinin gecikmesi
• Uzun süreli stres ve uyku sorunları

Uzun vadeli görünüm

Genel olarak hipertrikozun görünümü iyimserdir: tehlikeli değildir ve pek çok kişi kıl alma yöntemleri, cilt bakımı ve gerektiğinde uzman desteğiyle rahat bir yaşam sürdürür. Lazer ve iğneli epilasyon gibi yöntemler uzun süreli azalma sağlayabilir, ancak sonuç kişiden kişiye değişir ve bazen tekrar seanslar gerekebilir. Sonradan gelişen vakalarda ise neden bulunduğunda ve uygun şekilde ele alındığında durum genellikle düzelir ya da kontrol altına alınabilir. Sizin için en doğru yol, bir sağlık profesyoneliyle birlikte gerçekçi beklentiler belirlemek ve adım adım ilerlemektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.