Yaşlılarda Hipotiroidi Belirtileri ve Bulguları

Genel Bakış

Hipotiroidi, boyunda bulunan tiroid bezinin (kelebek şeklinde, hormon üreten küçük bir organ) yeterince tiroid hormonu üretememesi durumudur. Tiroid hormonu vücudun enerji kullanımını, kalp hızını, sindirimi, cilt ve saç sağlığını ve düşünme hızını etkiler. Hormon azaldığında vücut adeta 'yavaşlar'. Bu durum genellikle yavaş yavaş gelişir; bu yüzden belirtiler aylar içinde sessizce ortaya çıkabilir.

Evet, özellikle ileri yaşlarda yaygın bir durumdur. Yaş ilerledikçe tiroid hormonu üretimi azalabilir ve tiroid beziyle ilgili sorunlar daha sık görülür. 60 yaş üstü kişilerde, özellikle kadınlarda daha sık rastlanır.

Herkesi etkileyebilir, ama en sık orta ve ileri yaştaki kadınlarda görülür. Ailesinde tiroid hastalığı olanlar, bağışıklık sistemiyle ilgili başka bir hastalığı bulunanlar (örneğin tip 1 diyabet veya çölyak hastalığı), daha önce tiroid ameliyatı geçirenler veya boyun bölgesine ışın tedavisi almış olanlar daha yüksek risk altındadır. Yaşlılarda sıklıkla başka kronik hastalıklar ve çok sayıda ilaç kullanımı da tabloyu karmaşık hale getirebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli halsizlik, çabuk yorulma ve gün içinde uyuklama isteği
• Açıklanamayan kilo artışı veya verilen kilonun geri gelmesi
• Soğuğa karşı hassasiyet, diğerleri üşümezken sürekli üşüme
• Kabızlık ve sindirim yavaşlaması
• Kuru, kalınlaşmış ve kaşınan cilt; saç dökülmesi
• Ses kısıklığı veya sesin kalınlaşması
• Yüzde, göz çevresinde ve ellerde hafif şişlik
• Kas ağrısı, eklem ağrısı ve tutukluk
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, düşüncelerin 'ağırlaşması'
• İsteksizlik, keyifsizlik, depresif ruh hali
• Kalp atışının yavaşlaması, nabzın düşmesi
• Cinsel istekte azalma, adet düzeninde değişiklik (kadınlarda)

Çocuklarda belirtiler

• Büyümenin yaşıtlarına göre yavaşlaması, kilo alımının artması
• Okul başarısında düşme, dikkati toplamakta zorlanma
• Kabızlık, kuru cilt ve sık üşüme
• Bebeklerde uzun süren sarılık, aşırı uyuklama ve zayıf emme (bebeklik döneminde fark edilirse vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler çok hafif olabilir ve 'yaşlılığa bağlı' diye düşünülüp gözden kaçabilir
• Aniden ortaya çıkan unutkanlık veya dikkat sorunları, bazen demans (bellek ve düşünme yeteneğinde ilerleyici kayıp) ile karıştırılabilir
• Yeni başlayan veya derinleşen depresif ruh hali, isteksizlik, sosyal ortamlardan çekilme
• Sebebi açıklanamayan halsizlik, günlük işlerde yavaşlama, hareketlerin ağırlaşması
• Denge sorunları, düşme korkusu ve düşme riskinde artış
• Nabzın yavaşlaması, tansiyon düzeninde değişiklik, çarpıntı yakınmasının azalması
• İştah azalmasına rağmen kilo alma veya tam tersi iştahsızlık ve kilo kaybı
• Yüz ifadesinin donuklaşması, sesin zayıflaması, konuşmanın yavaşlaması
• Vücut ısısının düşmesi, kişinin sürekli battaniye altında olmak istemesi
• Kullanılan başka hastalıklara ait ilaçların etkisiyle belirtilerin maskelenmesi veya karışması
• Başka bir hastalık veya ameliyat sonrası iyileşmenin beklenenden uzun sürmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Hashimoto tiroiditi: Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla tiroid bezine saldırması ve zamanla bezin hormon üretme kapasitesini azaltması. Ülkemizde ve dünyada en sık nedendir.
• Geçirilmiş tiroid ameliyatı: Bezin bir kısmının veya tamamının alınması hormon üretimini azaltabilir.
• Radyoaktif iyot tedavisi veya boyun bölgesine yönelik ışın tedavisi öyküsü
• Bazı ilaçların yan etkisi olarak tiroid hormon üretiminin baskılanması (bu konuyu ilacınızı reçete eden hekim veya eczacınızla konuşabilirsiniz)
• İyot dengesizliği: Çok az ya da aşırı iyot alımı
• Beyindeki hipofiz bezinin (tiroid bezini yöneten küçük bir bez) yeterince uyarı hormonu üretememesi
• Doğuştan gelen tiroid bezi gelişim bozuklukları
• Tiroid bezinin iltihabı (tiroidit) sonrası kalıcı hasar

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 60 yaş ve üzerinde olmak
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Bağışıklık sistemiyle ilgili başka bir hastalığın bulunması (tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, romatizmal hastalıklar gibi)
• Guatr (tiroid bezinin büyümesi) veya tiroid nodülü öyküsü
• Daha önce tiroid ameliyatı veya tiroid tedavisi görmüş olmak
• Boyun bölgesine radyasyon almış olmak
• Bazı uzun süreli ilaç tedavileri (hekiminizle değerlendirmelisiniz)
• Gebelik sonrası dönemde tiroid iltihabı geçirmiş olmak
• Down sendromu gibi bazı genetik durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyuklama veya uyandırılamama (112'yi arayın)
• Vücut ısısının belirgin düşmesi ve kişinin soğuk, tepkisiz olması (112'yi arayın)
• Ani nefes darlığı veya şiddetli göğüs ağrısı (112'yi arayın)
• Hızla gelişen yüz ve bacak şişliği
• Nabzın çok yavaşlaması veya düzensizleşmesi
• Ani gelişen şiddetli unutkanlık veya bilinç değişikliği

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalarca süren halsizlik, isteksizlik ve çabuk yorulma
• Sebebi açıklanamayan kilo artışı veya kilo kaybı
• Sürekli kabızlık, kuru cilt, saç dökülmesi
• Sürekli üşüme veya diğerlerinden farklı olarak soğuğa aşırı hassasiyet
• Yeni başlayan unutkanlık, dikkat dağınıklığı, konuşmada yavaşlama
• Keyifsizlik, depresif ruh hali, sosyal ortamlardan çekilme
• Ses kısıklığı veya sesin kalınlaşması
• Daha önce tiroid hastalığı tanısı aldıysanız kontrollerinizi aksatmayın; doz ayarı gerekip gerekmediğini hekiminize sorun

Tanı

Tanı, hekiminizin sizi dinlemesi, muayene etmesi ve kan testleri istemesiyle konur. Muayenede boyun bölgesindeki tiroid bezi elle kontrol edilir, nabzınız ve vücut ağırlığınız değerlendirilir, cilt ve saç değişikliklerine bakılır. Kesin tanı ise kan testleriyle konur: tiroid bezinin çalışıp çalışmadığını gösteren hormon değerleri ölçülür. Yaşlılarda belirtiler başka hastalıklarla karışabildiği için hekiminiz kullandığınız ilaçları ve mevcut hastalıklarınızı da sorgulayacaktır.

Yapılabilecek testler

• TSH testi: Beyinden salgılanan ve tiroid bezini uyaran hormonun ölçümü. Genellikle ilk istenen testtir.
• Serbest T4 testi: Tiroid bezinin ürettiği ana hormonun kandaki düzeyi.
• Gerekirse serbest T3 testi.
• Tiroid otoantikor testleri: Bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor üretip üretmediğini gösterir (Hashimoto tiroiditi araştırılırken).
• Kan sayımı, kolesterol ve B12 düzeyi gibi ek testler; çünkü hipotiroidi kolesterol yüksekliğine ve kansızlığa yol açabilir.
• Gerekirse tiroid ultrasonu: Bezde nodül (küçük kitle) veya büyüme olup olmadığına bakılır.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için genellikle aç olmanız gerekmez; ancak hekiminiz ek testler isterse açlık isteyebilir, bunu önceden sorabilirsiniz. Sonuçlar çoğunlukla aynı gün veya birkaç gün içinde çıkar. Bazı durumlarda sonucu doğrulamak için test 6-8 hafta sonra tekrarlanabilir. Tanı konursa hekiminiz sizi bilgilendirir, tedavi seçeneklerini konuşur ve düzenli kontrol planı oluşturur. Aile hekiminiz gerekli görürse sizi bir iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanına yönlendirebilir.

Tedavi

Hipotiroidi genellikle vücudun üretemediği tiroid hormonunun yerine konmasıyla tedavi edilir. Tedavinin amacı, hormon düzeyini normal aralığa getirmek ve belirtileri ortadan kaldırmaktır. Bu tedavi çoğu kişide ömür boyu sürer, ama günlük yaşamı kısıtlamaz. Yaşlılarda tedaviye genellikle düşük dozla başlanır ve doz yavaş yavaş ayarlanır; çünkü kalp ve damar sağlığı ön planda tutulur.

Evde kişisel bakım

• Reçete edilen tedaviyi hekiminizin anlattığı şekilde, her gün aynı saatte ve düzenli olarak kullanın; unutmamak için hatırlatıcı kurun veya ilaç kutunuzu kullanın.
• İlacınızı nasıl alacağınızı (aç mı, tok mu, hangi ilaçlarla birlikte alınmayacağını) mutlaka hekiminize veya eczacınıza sorun; bazı ilaçlar ve takviyeler emilimi etkileyebilir.
• Kullandığınız tüm ilaçları, vitaminleri ve bitkisel ürünleri bir liste halinde hekiminize gösterin.
• Belirtilerinizi kısa bir günlüğe not edin (halsizlik, kilo, kabızlık, uyku, ruh hali); bu, doz ayarında hekiminize yardımcı olur.
• Kontrol kan testlerini ve randevularınızı aksatmayın.
• Ani başlayan yeni belirtileri (göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı gibi) ertelemeyin, hemen bildirin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, eksik olan tiroid hormonunun yerine konmasına yöneliktir ve genellikle ağızdan alınan bir hormon tabletidir. Hekiminiz başlangıç dozunu yaşınıza, kilonuza, kalp sağlığınıza ve diğer hastalıklarınıza göre belirler. Yaşlı kişilerde genellikle düşük dozla başlanır ve 6-8 haftada bir yapılan kan kontrolleriyle doz kademeli olarak ayarlanır. Amaç, kan değerlerini normal aralığa getirmek ve sizin kendinizi iyi hissetmenizi sağlamaktır. Doz ayarı tamamen hekiminizin sorumluluğundadır; ilacınızı kendi kararınızla artırmayın veya bırakmayın. Ek olarak, kolesterol yüksekliği veya kansızlık gibi eşlik eden durumlar da ayrıca değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hipotiroidi genellikle ameliyatla tedavi edilen bir durum değildir. Tiroid ameliyatı ancak bezde şüpheli bir nodül, baskı yapan büyük bir guatr veya başka bir tiroid sorunu varsa gündeme gelebilir ve bu karar uzman hekimlerle birlikte verilir. Ameliyat sonrasında hormon tedavisi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedaviye başladıktan sonra belirtilerin düzelmesi genellikle birkaç hafta ile birkaç ay sürer; bu süreçte sabırlı olmak önemlidir. Çoğu kişi doğru doz bulunduğunda kendini belirgin şekilde daha enerjik ve zinde hisseder. Düzenli kontroller, ilacı aksatmamak ve belirtileri takip etmek günlük yaşamın bir parçası haline gelir. Yaşlı kişilerde ek hastalıklar ve ilaçlar olduğu için hekiminizle açık iletişimde kalmak, olası etkileşimleri erken fark etmeyi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün benzer saatlerde yatıp kalkmaya çalışın; yeterli uyku halsizliği azaltır.
• Hareketsiz kalmayın: gücünüz ölçüsünde düzenli yürüyüş yapın, ev içi hareketi artırın.
• Kabızlık için lifli besinleri (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve yeterli suyu ihmal etmeyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; kalp ve damar sağlığı için önemlidir.
• Alkol kullanımını hekiminizle konuşun.
• İlaçlarınızı düzenli kullanmak için bir hatırlatıcı veya haftalık ilaç kutusu edinin.
• Düşmeleri önlemek için ev içinde kaymayan terlik, yeterli aydınlatma ve tutunma barları gibi basit önlemler alın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir 'hipotiroidi diyeti' gerekmez; amaç dengeli ve düzenli beslenmektir. Yeterli protein, sebze, meyve ve tam tahıl tüketin. İyot konusunda aşırıya kaçmayın: çok fazla iyot içeren takviyeleri veya yosun ürünlerini hekiminize sormadan kullanmayın. Kabızlık için lif ve su alımını artırın. Kalsiyum ve demir içeren takviyeler ile bazı besinler tiroid ilacının emilimini etkileyebileceği için, ilacınızı nasıl ve ne zaman alacağınızı hekiminize veya eczacınıza sorun. Egzersiz konusunda ise gücünüze uygun, düzenli ve keyif aldığınız bir hareket seçin: günde 20-30 dakika yürüyüş, hafif germe ve denge çalışmaları hem enerji hem de denge için faydalıdır. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hipotiroidi ruh halini etkileyebilir; isteksizlik, keyifsizlik, kaygı, unutkanlık ve sosyal ortamlardan çekilme görülebilir. Bu belirtiler kişinin 'kendi suçu' değildir ve tedaviyle genellikle hafifler. Kendinizi uzun süre moral bozukluğu içinde hissediyorsanız, uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa bunu hekiminizle paylaşın; uygun destek planlanabilir. Kendinize zarar verme düşüncesi veya ağır bir ruhsal kriz yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın ve güvendiğiniz birine haber verin.

Önleme

Hipotiroidinin en sık nedeni olan bağışıklık sistemi kaynaklı tiroid hastalığı tamamen önlenemez. Ancak bazı adımlar riski azaltmaya ve durumu erken fark etmeye yardımcı olabilir: dengeli beslenme, iyot alımında aşırıya kaçmamak, gereksiz iyot takviyelerinden kaçınmak ve ailede tiroid hastalığı varsa hekiminizle bunu paylaşmak. Boyun bölgesine yönelik ışın tedavisi gerekiyorsa tiroid açısından takip planlanması önemlidir.

Aşılar

Hipotiroidiye karşı bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için hekiminizin yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerdiği rutin aşıları (örneğin grip ve zatürre aşıları) aksatmayın; zamanlamayı aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Herkese rutin tiroid taraması önerilmez. Bununla birlikte, belirtileriniz varsa, ailede tiroid hastalığı öyküsü bulunuyorsa, bağışıklık sistemiyle ilgili bir hastalığınız varsa veya daha önce tiroid ameliyatı ya da tiroid tedavisi gördüyseniz hekiminiz kan testi isteyebilir. Türkiye'de aile hekimliği merkezleri bu değerlendirme için ilk başvuru noktanızdır; Sağlık Bakanlığı'nın birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında aile hekiminizle görüşebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar sorunları: yavaşlayan kalp hızı, yüksek kolesterol ve uzun vadede kalp hastalığı riski
• Depresyon ve belirgin unutkanlık; günlük yaşamda bağımsızlığın azalması
• Kansızlık ve B12 vitamini ile ilgili sorunlar
• Sinirlerde hasar (ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma)
• Kas ve eklem ağrıları, hareket kısıtlılığı
• Düşme riskinde artış ve buna bağlı yaralanmalar
• Nadir ama ciddi bir durum olan miksödem koması: bilinç bulanıklığı, çok düşük vücut ısısı ve yavaş solunumla seyreden, acil tedavi gerektiren bir tablo. Belirtiler görülürse hemen 112'yi arayın.

Uzun vadeli görünüm

Hipotiroidi genellikle ömür boyu süren ama iyi yönetilebilen bir durumdur. Düzenli tedavi ve kontrollerle çoğu kişi belirtilerden büyük ölçüde kurtulur ve normal, aktif bir yaşam sürdürür. Yaşlılarda doz ayarı biraz zaman alabilir ve ek hastalıklar nedeniyle daha yakın takip gerekebilir; bu bir başarısızlık değil, sürecin doğal bir parçasıdır. Hekiminizle düzenli iletişimde kaldığınızda ve tedavinizi aksatmadığınızda gelecek oldukça olumludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.